Simile est regnum caelorum decem virginibus, quae accipientes lampades suas exierunt obviam sponso et sponsae. Math. XXV. c. (Mt 25,1)

Verba sunt Redemptoris nostri Iesu Benedicti sub similitudine loquentis. Cuius rationem beatus Gregorius dicit: Regnum caelorum fratres charissimi idcirco terrenis rebus simile esse dicitur, ut ex his, quae animus novit surgat ad incognita, quae non novit. Quatenus exemplo visibilium [os 097. c. 01.] se ad invisibilia rapiat, et per ea, quae usu didicit quasi confricatus incalescat, ut per hoc, quod sciat notum diligere discat et incognita amare. Ideo piissimus Christus omnes volens salvare et ad agnitionem veritatis venire loquebatur frequenter parabolice, sicut et in praemissis verbis. Quae rationabiliter ad honorem undecim milium virginum capiuntur, de quibus Sancta Ecclesia hodie solemnizat. Ubi tria nobis necessaria sunt perscrutanda, scilicet:

Primo, quid per regnum caelorum intelligatur Secundo, quid per decem virgines significetur Tertio, quid per lampadis denotetur.

Primum itaque perscrutandum est, quid per regnum caelorum intelligatur. Quocirca est nobis sciendum, quod regnum caelorum in Sacra Scriptura multa significat. Nam aliquando significat ipsum Christum, iuxta ipsius dictum, quod dicebat Iudaeis obstinatis: Auferetur a vobis regnum Dei (Mt 51,43) ego, qui procurabo meis regnum caelorum. Secundo regnum caelorum accipitur pro Dei gratia, iuxta illud Salvator: Regnum Dei intra vos est (Lc 17,21), id est gratia Dei, quae est ara [editio: arra] gloriae et perducit ad regnum caelorum. Tertio regnum caelorum accipitur pro mansione beatorum, iuxta illud Salvatoris: Multi ab Oriente et Occidente venient et recumbent cum Abraham, Isac et Iacob in regno caelorum. (Mt 8,11) Quarto accipitur pro ecclesia militante, ut hoc dicitur: Simile est regnum caelorum decem virginibus. Quod tractans Gregorius dicit sic: Sciendum nobis est, quod saepe in Sacro eloquio regnum caelorum praesentis temporis ecclesia dicitur, de quo et in alio loco Dominus dicit: Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala. (Mt 13,41) Neque enim in illo regno beatitudinis, in quo pax summa est, inveniri scandala poterunt, quae colligantur.

Secundum perscrutandum est, quid per decem virgines significetur, per quas secundum Gregorium universitas fidelium significatur, qui propter integritatem fidei virgines vocatur, et ideo omnes viri et mulieres Christiani virgines dicuntur. Iuxta illud II. Chor. XI.: Despondi vos, scilicet per fidem, uni viro virginem castam exhibere Christo. (II Cor 11,2) Hinc Augustinus : Qui – ait – se abstinet [os 097. c. 02.] ab illicito visu, ab illicito auditu, ab illicito tactu, ab illicito gustu, ab illicito odoratu, propter ipsam integritatem virginis nomen accepit. Et ideo unaquaeque anima Christiana virginis nomen habet.

Tertium perscrutandum est, quid per lampades denotetur, secundum Gregorium bona opera significantur per lampades. Iuxta illud: Sint lumbi vestri praecincti et lucernae ardentes in amantibus vestris. (Lc 12,35) Lucernas quippe in manibus portamus, cum proximis nostris lucis exempla monstramus. Idem [Gregorius]: Qui recte credunt et iuste vivunt, prudentes sunt. Qui autem profitentur fidem et non agunt ad salutem opera, fatui dicuntur. Idem [Gregorius]: Quid prodest, si Redemptori nostro fide iungimur, moribus autem disiungimur? Hinc Iac. II.: Fides sine operibus mortua est (Iac 2,20 et 2,26), id est infructuosa. Et secundum Hilarium: Vasa lampadis sunt corda humana, oleum est bonum opus in charitate factum. Unde Bernardus: Subtrahe oleum, lampas non lucet, tolle charitatem, virginitas non placet. Hae vero XI milia virgines habuerunt fidem cum charitate et bona operatione. Ideo de eis merito dicuntur praefata verba: Simile est regnum etc. Unde ex his verbis ad honorem earum tria notemus salutaria documenta gratia Christi praesenti sermone declaranda, scilicet:

Primo virginum distinctionem variam, ibi: Simile est regnum caelorum decem virginibus Secundo earum commendationem optimam, ibi: quae accipientes lampades suas Tertio ipsarum obsecutionem inclitam, ibi: exierunt obviam sponso et sponsae.

Primum documentum declarandum ex praetactis thematis verbis notemus virginum distinctionem variam pro eo, quod dicitur: Simile est regnum caelorum decem virginibus, et postea subditur: Quinque autem ex eis erant fatuae et quinque prudentes. (Mt 25,2) Ad quarum quidem distinctionem secundum scilicet Thomam notemus haec tria, videlicet:

Primo quando virginitas incipit Secundo quando virginitas proficit Tertio quando virginitas deficit.

Primo inquam notemus, quando virginitas incipit. Licet enim homines ex sua nativitate habent materiam [os 097. c. 03.] virginitatis, puta integritatem carnis, non tamen tunc habent perfectam causam virginitatis, quae est perpetuum propositum servandi virginitatem propter Deum. Et ideo quando tale propositum habere possunt et habent, tunc virginitatis virtutem habent. Unde Augustinus dicit: Nec nos in virginibus praedicamus, quod virgines sunt, sed quod Deo dicate pia continentia virgines. Ideo nisi habeant propositum perpetuae servandi virginitatem, non habebunt aureolam virginum, quia dicit Aristoteles, quod natura nec meremur nec demeremur nec laudamur nec vituperamur. Unde dicit Thomas , quod virginitas, secundum quod est virtus importat propositum voto firmatum, perpetuae virginitatis servandae. Ideo pueri vel etiam adultae, quae non fecerunt votum, sed habent propositum non servandi virginitatem, non merentur aureolam, etiamsi in virginitate moriantur, quia aureola dicitur propter obtentam victoriam in pugna excellenti ratione praemii privilegiati.

Et secundum tres privilegiatas victorias in tribus pugnis tres aureolae sumuntur. Tres enim sunt speciales hominum inimici, scilicet caro, mundus et diabolus. In pugna contra carnem totaliter vincunt virgines, ideo ipsis debetur aureola. In pugna contra mundum vincunt martyres, ideo ipsis etiam debetur aureola. In pugna vero contra diabolum perfecte vincunt praedicatores, qui hostem non solum a se, sed etiam a cordibus aliorum removent. Igitur similiter ipsis debetur aureola.

Sed diceres: exquo aureola debetur ratione excellentis pugnae in continendo? Videtur, quod Beata Virgo Virginum non habebit aureolam, quia in continendo nullam sustinuit pugnam. Exquo a fomite seu inclinatione ad malum non fuit infestata, et ubi non est pugna, non est victoria. Ubi vero non est victoria, non est praemium. Sed ut dicit Bernardus: Beata Virgo procul dubio fuit sancta antequam nata, et inferiores vires animae numquam movebantur sine arbitrio rationis per totam vitam suam. Ad quod respondet Thomas , quod Beata Virgo hanc aureolam quamvis non habuerit per tentationem pugnam, quae est a carne, habuit tamen tentationis pugnam, quae est ab hoste, qui etiam Christum tentavit Mat. IV. (Cf Mt 4,3 sqq) [os 097. c. 04.] Verumtamen dicit Innocentius, quod non meretur, quasi cum ab hoste tentatur, quia tentatus est Salvator. Ideo dicit Robertus [editio: Rupertus] , quod iste terminus ‘victoria’ dicit dominium rationis super carnem et connotat resistentiam, quae non fuit in Christo, nec in Virgine Maria. Sed quia fuit in eis plenum dominium rationis, ideo Christus et Maria habent aureolam ex alia causa eis debitam, quam nobis.

Secundo circa distinctionem virginum notemus, quando virginitas proficit, nam actus est meritorius, quando a virtute charitatis procedit. Et ideo si integritas sit in carne et voluntas de incorruptione servanda propter Deum non sit in mente, tunc, ut dictum est, talis carnis integritas non proficit, nec meretur aureolam, tamen propter integritatem carnis habebit aliquod gaudium. Unde Hieronymu : Virginitatis diffinitio est sanctum esse corpore et spiritu. Quia carnem virgineam habere non proficit, si mente quis nupserit. Et Hieronymus [editio: Augustinus] dicit: Non valere virgines carne, non spiritu, quarum corpus est integrum, sed anima corrupta. Sed illa virginitas hostia Christi est, cuius nec mentem cogitatio, nec carnem libido maculat. Idem [Augustinus] : Deus non quaerit pulchram carnem, sed pulchram mentem. I.Thes. III. Haec est voluntas Dei sanctificatio vestra. (I Th 4,7) Et Hugo : Deus, qui est amator munditiae, cor pollutum peccatis non potest inhabitare. Sed o Deus mundissime, multi sunt nunc, ut dicit Chrysostomus , qui student corporis castitatem, adulterium vero committunt mentis. Contra quos Dominus dicit Math. V.: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est in corde suo. (Mt 5,28) Ergo voluntas sine opere peccat mortaliter.

Tertio circa virginum distinctionem notemus, quando virginitas deficit. Cum enim propositum voluntatis de incorruptione amittitur, et delectatio carnis appetitur et experitur, tunc virginitas perditur, nec ulterius, quoad aliquid recuperatur. Quod probatur auctoribus. Primo auctore Amos V. dicitur: Virgo Israel cecidit, non adiiciet ultra, ut resurgat. (Am 5,1) Et Hieronymus super dicto verbo : Audenter loquor, cum omnia possit Deus suscitare, non potest virginem post ruinam. Valet [os 097. c. 05.] quidem liberare de poena, sed non potest coronare corruptam. Et Isidoru : Omne peccatum per poenitentiam recipit vulnerum sanitatem. Virginitas autem si labatur ad integritatem, nulla poenitentia reparatur.

Quas auctoritates Hugo de Sancto Victore et sanctus Thomas exponunt. Primo Hugo dicit, quod si de corruptione carnis intelligitur, hoc stultum est sentire, quod homo carnem suam viciare posset et Deus sanare posset. Si etiam de corruptione cordis intelligitur, hoc etiam stultum est intelligere, quod homo peccare possit et Deus iustificare non possit. Si autem illud idcirco non posse dicitur Deus, quia factum est, et quod factum est, et quod factum est, non potest esse non factum, ideo Hieronymus verum dixit, cum dixit, quod Deus post ruinam virginem suscitare non potest. Hoc non dixit, quia lapsum virgineum reparare non potest, sed quia non potest facere, quin fuerit corrupta, potest tamen integritatem mentis et corporis reparare. Haec Hugo. Sanctus vero Thomas quaerit, utrum Deus possit virginem corruptam reparare. Et respondet, quod in virginitate primum est integritas mentis et corporis. Et sic Deus potest reparare virginem post ruinam, potest enim mentem reintegrare per gratiam, et corpus consolidare per miraculum. Secunda causa integritatis est, quod mulier non fuit cognita viro et quantum ad hoc Deus non potest reparare virginem post ruinam. non enim potest facere, ut ea, quae iam est cognita non fuerit cognita. Sicut non potest facere Deus, quod illud, quod factum est non sit factum. Neque ea, quae vera sunt eoipso, quo vera sunt, sint falsa, quia implicat conditionem. Ideo qui virginitatem amittit, non recuperat materiam virginitatis, utpote integritatem carnis. Potest tamen recuperare virginitatis propositum et finaliter praemium essentiale.

Ex quibus patet virginum distinctio. Unde quaedam nec sunt carne, nec mente virgines, sed solum nomine propter exteriorem habitum, quem deferunt, puta sertum, et tales sunt omnes hypocritae, contra quos clamat Dominus Mat. XXIII.: Vae vobis hypocritae, qui estis similes sepulchris dealbatis, quae foris apparent hominibus speciosa. Intus plena sunt ossibus mortuorum. (Cf Mt 23,27) Secundae virgines sunt carne, sed non mente, et tales sunt virgines [os 097. c. 06.] fatuae non habentes oleum, id est nitorem conscientiae seu humilitatis. Quas sic hortatur Gregorius dicens: Saepe vos, fratres charissimi, admoneo, parva opera fugere! Mundi huius inquinamenta devitare, sed hodierna sancti evangelii lectione compellor dicere, ut et bona, quae agitis cum cautela timeatis, ne per hoc, quod a vobis rectum geritur, favor aut gratia humana requiratur, ne appetitus laudis subripiat. Et quod foris ostenditur, intus a mercede evacuetur. Nam homo sine virginitate salutari poterit, sine humilitate vero numquam. Ideo ad hoc venit rex caelorum Christus, ut nos viam humilitatis doceret exemplo pariter et verbo dicens Mat. XI.: Discite a me, quia mitis sum et humili corde. (Mt 11,29) Et propter hanc virtutem Beata Virgo se in matrem Dei electam gloriatur dicens Lu. I.: Respexit humilitatem ancillae suae. (Lc 1,48) Tertiae virgines sunt mente et non corpore, quae videlicet contran earum voluntatem violantur. Unde Hieronymus: Pudicitia est virtus animi, quae violentiam semper non sentit, licet infertur copori, non tamen animo. Talibus illaesa castitas duplicatur, sicut fertur beatam Luciam dixisse Pascasio: 'Si invitam me feceris violari, mihi duplicabitur castitas ad coronam.' Non enim inquinatur corpus, nisi de consensu mentis. Et sic tales duplex meritum habebunt. Unum pro castitate custodita, aliud pro iniuria passa. Dato etiam, quod talis violenter oppressa concipiet, neque ex hoc virginitatis meritum perdet. Quia hoc meritum non perditur extra matrimonium, nisi solum per peccatum, sed ibi non est peccatum. Quia secundum Augustinum: Nihil peccatum, nisi voluntarium. Quartae virgines sunt mente et corpore, de quibus Augustinus: Virginitas est in carne corruptibili perpetuae incorruptionis meditatio. Et Hieronymus : Virginalis diffinitio est esse sanctam corpore et spiritu. Unde dicit: Altior professio virtutis altiorem dicitur tenere viam vivendi.

Qui enim abrenuntiato coniugio virginitatem consecrant mores, ut oportet, virginitati condignos ostendant. Abstineant ab otiosis verbis, ira, rixa, detractione, habitu impudico, comesationibus, potationibus [os 097. c. 07.] atque huiusmodi, et vigiliis sanctis, orationibus, lectionibus, elemosynis et huiusmodi vacent. Cuius ratio, quia concupiscentia delectationis multum inclinat et allicit mentem otiosam ita, quod nullus ex se potest servare mente et corpore castitatem. Iuxta illud Sap. VIII.: Scio, quia continens esse non possum, nisi tu des. (Cf Sap 8,21) Incontinens tamen peccata non excusatur, quia Deus praesto est volentem continere audiuvare. Maioris enim virtutis est gratia, quam concupiscentia. Licet ipsa sit magna secundum vires humanas, quia statim ut cogitat de huiusmodi actibus mens sibi adhaeret non discernendo, an sint licitae vel illicitae tales delectationes. Ideo Philosophus VII. assimilat huiusmodi delectationem cani. Canis enim, ut audierit sonum extra domum, statim latrare incipit non advertendo, si ille veniens sit amicus vel inimicus. Sic est concupiscentia carnalis. Hinc est, quod propter suam pronitatem multos vincit. ű Augustinus : Crede mihi, episcopus loquor, vidi pestem illam deiicere cedros Libani et abietes. De quarum casu non minus dubitabam, quam Ambrosii et Hieronymi. Et Iohannes : Ne credas luto carnis tuae omnibus diebus vitae tuae, donec etiam obviaveris Christo. Non enim es fortior Samsone, sanctior David, sapientior Salamone, qui omnes hac peste corruerunt. Hinc Bernardus: Cum muliere conversari et non laedi maius miraculum est, quam mortuos suscitare. Quod minus est facere non poteris. Vis, quod credam tibi, maius facere possis. Et secundum Hieronymum: Tanta est securitas viri cum extranea muliere, sicut paleae cum igne. O igitur fratres mei, o laetitia cordis mei, o futuri cives caeli! Fugite occasionem luxuriae, quia tale malum est, quod quemcumque interire potuerit, nihil aliud cogitare permittit. Hinc Apostolus I. Co. VI.: Fugite fornicationem! (I Cor 6,18) Super quo Augustinus: Cum aliis nempe vitiis potest expectari conflictus, sed hanc fugite, ne approximetis. Quia non aliter vinci potest melius.

Sed diceres: ergo omnium aliorum peccatorum et criminum, ut dicis peior est luxuria. Ad quod respondet Bonaventura super II. quod XII. modis dicitur unum peccatum maius [os 097. c. 08.] altero. Primo causalitate, et sic peccatum diaboli dicitur maius aliis, cuius invidia mors intravit in orbem terrarum. Secundo generalitate, et sic peccatum primi parentis est maius, quia in totum genus humanum se diffudit. Tertio unum peccatum dicitur maius altero enormitate. Et sic peccatum Iudae dicitur maximum, quia Dominum totius mundi, Iesum Christum vendidit. Quarto ingratitudine, et sic illius peccatum est maius, qui plura gratiarum dona recepit vane. Quinto peccatum maius altero dicitur periculositate. Et sic peccatum ignorantiae dicitur maximum, quia ignorantia est mater errorum. O si infidelis non ignoraret suum falsum ritum, certe devotius poeniteret, quam multi Christiani nunc. Sexto inseparabilitate, et sic peccatum cupiditatis dicitur maximum, quia alia vitia cum homine senescunt, sola avaritia iuvenescit. Septimo importunitate, et sic peccatum superbiae dicitur maximum. Quia etiam in ipsis bonis operibus consurgit. Octavo unum peccatum dicitur alio maius impugnatione, et sic peccatum in Spiritum Sanctum dicitur maximum, quia impugnat venam gratiae et remissionis. Nono ratione maioris offensae, et sic peccatum idolatriae dicitur maximum. Decimo ratione facilitatis resistendi, et sic peccatum Adae fuit maximum, ut dicit Magister, quia nullam inclinationem in natura habebat peccatum. Undecimo ratione maioris improbitatis, et sic uniuscuiusque peccatum potest esse maius, secundum quod cum maiori improbitate et libidine perpetratur. Duodecimo unum peccatum dicitur maius altero ratione pronitatis, et sic peccatum luxuriae est maximum, ad quod homines communiter proniores sunt, quam ad alia peccata. Vide igitur, ubi multi cadunt, tu ne cadas!

Secundum documentum declarandum ex verbis thematis notemus virginum commendationem optimam, quia dicitur: Acceperunt lampades suas. Accipere enim lampades est cum honestate ire, quia qui male agit, odit lucem. Sicut Iovinianus hereticus, qui ut dicit sanctus Thomas dicebat virginitatem non esse meliorem matrimonio. Sed ille error destruitur tripliciter, scilicet [os 097. c. 09.]

Primo auctoritatibus Secundo rationibus Tertio similitudinibus.

Primo dixi, quod virginitas est melior matrimonio probatur auctoritatibus sanctorum. Dicit enim Augustinus : Certa ratione Scripturarum auctoritate nec peccatum esse nuptias invenimus, nec eas bono virginalis aut vidualis continentiae aequavimus. Idem [Augutinus] : Bona est pudicitia coniugalis, sed melior est continentia virginalis vel vidualis. Et Ambrosius : Pulchritudinem non potest quis maiorem aestimare decore virginitatis, quae amatur a rege, probatur a iudice, dedicatur a Domino, consecratur Deo. Hinc Hieronymus dicit: Virginitas purpura est regalis, quae quisque indutus fuerit, cunctis eminentior erit. Et ideo concludit Apostolus I. Cor. VII.: Qui matrimonio iungit virginem suam, scilicet continere nolentem bene facit. Et qui non iungit, scilicet continere volentem, melius facit. (I Cor 7,38) Idem ibidem: Dico innuptis et viduis bonum est illis, si sic permaneant, sicut et ego. (I Cor 7,8) Quod si non contineant, nubant tantum in Domino, quia melius est nubere, quam uri. Ubi Hieronymus ait: Apostolus melius dicit nubere, quam uri, adolescentula vidua, quae continere non potest, maritum potius accipiat, quam diabolum. Laudat enim Scriptura virginitatem ob amorem Dei conservandam, non aliquando corrumpendam. Quia sic illa matrimonium melius dicitur. Unde Augustinus : Felicior mihi videtur mulier nupta, quam virgo nuptura. Habet enim illa, quod ista cupit.

Secundo quoque, quod virginitas sit melior matrimonio probatur rationibus sex, scilicet:

Primo ratione consilii melioris Secundo ratione accepti operis Tertio ratione impedimenti amotionis Quarto ratione exempli Salvatoris Quinto ratione pretii carioris Sexto ratione praemii amplioris.

Prima ratio, quod virginitas sit melior, quam matrimonium est consilium melius. Nam sicut praeceptum est de necessario ad salutem, ita consilium de meliori [os 097. c. 10.] bono. Et ideo Apostolus virginitatem consulit I. Cho. VII. dicens: De virginibus praeceptum Domini non habeo, consilium autem do, tamquam misericordia consecutus a Domino, ut sim fidelis. (I Cor 7,25) Bonum est enim sic esse, scilicet in virginitate. Et Salvator Mat. XIX. : Sunt eunuchi, qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum, qui possunt capere, capiant. (Mt 19,12) Consilium vero non est de impossibili, nec de inutilis, sed de meliori bono.

Secundo hoc idem probemus ratione acceptioris [sic] operis. Sicut enim actio mentis actionem excellit corporis, et actio vitae contemplativae actioni vitae activae, sic virginitas, quae ad contemplationem ordinatur est melior matrimonio, quod ordinatur ad multiplicatione prolis, quae ad activam vitam pertinet. Unde matrimonium replet tria, virginitas autem caelum, et sic adaequat angelis. Iuxta illud Mat. XXII. : Erunt homines sicut angeli Dei. (Cf Mt 22,30) Hinc Ambrosius : Supergreditur virginitas conditionem humanae naturae, per quam homines angelis assimilantur. Maior tamen victoria virginum, quam angelorum, quia angeli sine carne vivunt, virginitas in carne triumphat. Hieronymus : In carne praeter carnem vivere non est vita humana, sed angelica.

Tertio, quod virginitas sit melior matrimonio probatur ratione amotionis impedimenti, quia dicitur I. Cor. VII. : Mulier innupta et virgo cogitat, quae Domini sunt, ut sit sancta et corpore et spiritu. Quae autem nupta est, cogitat, quae sit mundi, quomodo placeat viro. (I Cor 7,34) Et iterum: Qui sine uxore est sollicitus est, quae sit Domini, quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxore est, sollicitus est, quae sit mundi, quomodo placeat uxori et divisus est. (I Cor 7,32-33) Nam in matrimonio oportet intendere, quomodo placeat coniugi, oportet intendere curae domesticae et nutritioni puerorum. Dicit etiam sanctus Thomas , quod usus corporalis copulae retrahit animam, ne totali intentione feratur in Deum, et in divina ac in Dei servitium. Et hoc tum propter sollicitudinem domesticae curae, tum etiam propter vehementiam delectationis, ex cuius frequenti experientia augetur concupiscentia. Ut dicit Philosophus : In statu vero virginitatis non debet hominem esse sollicitum de provisione coniugis vel filiorum [os 097. c. 11.], nec ligatur affectus dilectionis ad ipsos, nec exagitat spiritum zelotipiae, nec qualiter heredes divites faciat, nec quaerit generos vel nurus nec servos affinium suorum, sed pro se et pro Domino est sollicitus.

Quarto, quod virginitas sit melior matrimonio probatur ratione exempli Salvatoris. Nam quicquid Christus elegit in via et conservavit, omni alio est nobilius. Scilicet Christus Matrem Virginem elegit, et virginem virgini commendavit, et ipse virginitatem servavit. Ergo virginitas est melior matrimonio, de qua sic ait Ambrosius: Quanta virginitatis gratia, quae meruit a Christo eligi, ut esset corporale Dei templum. In quo corporaliter habitaret plenitudo divinitatis, virgo mundi salutem, virgo peperit vitam universorum.

Quinto quoque, quod virginitas matrimonio sit melior probatur ratione pretii carioris. Tanti enim virginitas pretii est, quod nihil ei aequabitur. Iuxta illud Ecci. XXVI. : Omnis ponderatio non est condigna, continentis animae (Cf Sir 26,20), id est omnis res quantumcumque sit magni ponderis, non est condigna ad comparationem animae continentis. Ideo admirative dicitur Sap. IV. : O quam pulchra est casta generatio cum claritate! (Sap 4,1) Tria enim solent admirari, scilicet quod rarum, quod pulchrum, quod magnum, et sic sapiens miratur virginitatem quasi rarum. Sciens, quod multi sunt modi, quibus virginitas vitiatur. Ideo bene vulgariter dicitur, quod rarum carum vilescit quotidianum. Secundo mirantur homines, quod pulchrum, et talis est virginitas, de qua Augustinus: O fulgida virginitas, gemma virtutum, germana angelorum, lux animarum, lampas ecclesiarum! Nam sicut lampas illuminat habitaculum et facit iocundum, sic virginitas vitam virtuosam. Tertio homines mirantur, quod magnum. Et sic virginitas est Dei donum magnum, de qua Cassianus : Maior est virtus castitatem tenere, quam daemones expellere.

Sexto castitas seu virginitas est melior matrimonio ratione praemii amplioris. Nam illud est maius bonum, cui datur maius praemium, sed coniugatis datur fructus tricesimus, virginibus vero fructus centesimus. Mat. XIII. : Attulit fructum aliud tricesimum, aliud sexagesimum, aliud centesimum. (Cf Mt 13,23) Per primum praemium matrimonii, per secundum [os 097. c. 12.] viduitatis, per tertium virginitatis exprimitur. O igitur homines vani, o voluptate decepti, o delectatione infatuati, quantum thesaurum parvipenditis fortiter non custodiendo, quin potius plerique vestrum cum detrimento substantiae temporalis ac fame laboratis pro destructione castitatis seducendo virgines illasque et vos aeternis poenis obligando! O dolendum malum! O flendum periculum! Teste Gregorio: Momentaneum est, quod delectat, aeternum autem, quod cruciat.

Tertio etiam, quod castitas virginalis sit melior, quam matrimonium probatur similitudinibus. Nam Hieronymus sic dicit de virginitate, viduitate et matrimonio. Virginitas thesauro nobilissimo, scilicet auro, viduitas comparatur argento, matrimonium ferro. Ut sit virginitas aurum, viduitas argentum, matrimonium ferrum. Secundo virginitas comparatur Solis vel lucis claritati, viduitas aurorae vel stellae, matrimonium nocti vel Lunae. Ut sit virginitas Sol, viduitas aurora, matrimonium Luna. Tertio sic virginitas comparatur Paradiso, viduitas portui, matrimonio pelago, ut sit virginitas Paradisus, viduitas portus, matrimonium pelagus. Quarto sic, ut sit virginitas divitiae, viduitas mediocritas, matrimonium paupertas. Quinto sic, ut sit virginitas regina, viduitas domina, matrimonium ancilla. Sexto sic, ut virginitas pax, viduitas redemptio, coniugalitas captivitas. Ideo dicit Philosophus : Non enim contingit, quod idem homo sit prudens et incontinens, quia prudens est virtuosus, qui non deducitur a passionibus, sed potius regit eas. Genes IV. : Subtus te erit appetitus tuus. (Cf Gn 4,7)

Tertium documentum declarandum ex thematis verbis notemus virginum undecimum milium obsecutionem, cum dicitur: et exierunt obviam sponso et sponsae, exierunt enim obviam Christo per devotam orationem per patriae exultationem, per mortis tolerationem et per aeternae beatitudinis possessionem, ut patet in earundem legenda. Ad quam nos meritis ipsarum perducat Christus virginum sponsus, qui cum Patre et Spiritu Sancto vivit et regnat per immensa saeculorum [os 097. c. 13.] saecula. Amen. [os 097. c. 14.]