Dicit Dominus: Dabo legem meam in visceribus eorum, et in cordibus eorum scribam eam. Hiere. XXXI. c. (Ier 31,33)

Ad laudem gloriosissimi Lucae evangelistae Christi videlicet cancellarii rite haec verba praeassumuntur, quae ad litteram de Nova Lege intelliguntur. Quam redemptor mundi in corde beati Lucae scripserat. [os 096. c. 01.] Quae autem dicta verba intelligantur de Nova lege, claret ex praecedentibus ibidem, ubi sic dicitur: Ecce dies venient – dicit Dominus – et feriam domui Israel et domui Iuda foedus novum, non secundum pactum, quod pepigi cum patribus eorum etc. (Ier 31,33 sq) Sed hoc est pactum, quod feriam cum domo Israel post dies illos dicit Dominus: Dabo legem meam etc. Quae quidem a sancto Luca descripta lex commendatur a tribus, scilicet:

Primo ab auctoritate Secundo a dignitate Tertio ab utilitate.

Primo namque commendatur ab auctoritate lex evangelica a beato Luca descripta, quia auctor ipsius principalis Deus est. Unde dicit Hieronymus in : Sancto instigante spiritu in Achaiae partibus hoc scripsit Evangelium, ideo nominatur evangelium aeternum. Apoc. XIV.: Vidi angelum Dei volantem per medium caelum habentem Evangelium aeternum. (Apc 14,6) Dicitur vero aeternum, quia ab aeterno Deo inspiratum et finaliter ad aeternam vitam directivum. Ideo dicitur: dicit Dominus.

Secundo evangelium Lucae evangelistae commendatur a dignitate, quia multa, quae solus Lucas scribit, creduntur a Beata Virgine ei revelata, quae conservata fuerunt in corde ipsius. Videlicet de annunciatione, nativitate. Quod beatus Lucas insinuat dicens: Sicut tradiderunt nobis, qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis. Cum enim dupliciter consuevit fieri testimonium, scilicet de visis et de auditis, ideo ut ait Augustinus: Dominus voluit habere duos testes de visis, scilicet Matthaeum et Iohannem, duobus de auditis, scilicet Marcum et Lucam. Quos quidem propter officii eorum dignitatem multipliciter voluit praefigurari. Primo Ezech. I. in similitudine quattuor animalium (Cf Ez 1,5), quia nos docent ad quattuor, videlicet ad credenda et facienda, ad fugienda et ad appetenda. Secundo praefigurantur Gen. II. in quattuor fluminibus egredientibus de Paradiso totam terram irrigantibus. (Cf Gn 2,10 sqq) Tertio in quattuor cornibus altaris holocaustorum (Cf Ex 27,2), Exo XXVII. Quarto [os 096. c. 02.] in quattuor ventis mortuos vivificantibus (Cf Ez 37,9), Ezech. XXXVII. Quinto in quattuor fabris cornua haeresis deicientibus (Cf Za 1,18), Zach. I. Sexto in quattuor animalibus ante et retro oculatis (Cf Apc 4,6), Apoc. IV.

Tertio evangelium beati Lucae commendatur ab utilitate salutari. Magna profecto utilitas continetur in eo. Ideo Paulus de eo ita scribit II. Chor. VIII. : Misimus etiam cum illo fratrem nostrum, cuius laus est in evangelio per omnes ecclesias. (II Cor 8,18) Unde iste sanctus medicus nobis utilissimam medicinam propinavit. Est enim triplex medicina, videlicet curativa, meliorativa et praeservativa. Hanc triplicem beatus Lucas nobis in evangelio propinavit. Primo curativam [sic], quae est poenitentia omnes spirituales morbos curans. Hanc caelestem medicinam IV. c. dicit nobis attulisse dicens: Sanare contritos corde, praedicare captivis remissionem (Lc 4,18-19), et c. V. dicit: Non veni vocare iustos, sed peccatores ad poenitentiam. (Lc 5,32) Porrexit deinde nobis medicinam meliorativam, quae auget sanitatem, et haec est observatio consiliorum Christi, cuius consilia hominem meliorem et perfectiorem faciunt. Ideo dicit c. XIII. : Omnia, quaecumque habes, vende et da pauperibus. (Lc 18,22) Deinde medicinam praeservativam dedit, quae est vitatio occasionum peccandi et malarum societatum. Dicit XXI. c.: Attendite, ne corda vestra graventur crapula et ebrietate. (Lc 21,34) Et XII. c.: Attendite a fermento pharisaeorum, quod est hypocrisis. (Lc 12,1) Haec omnia fiunt per legem divinam, de qua dicit Dominus: Dabo legem meam in visceribus eorum etc. Unde ex his thematis verbis ad honorem beati Lucae tria notemus salutis documenta, scilicet:

Primo legum distinctionem, ibi: dabo legem meam Secundo earum comparationem, ibi: in visceribus eorum Tertio Christi legis fructificationem, ibi: in cordibus eorum scribam.

Primum itaque documentum ad honorem beati Lucae ex praemissis verbis thematis notemus legum omnium distinctionem, quia dicitur [os 096. c. 03.] legem meam ad innuendum, quod sit etiam alia lex ab ista lege divina. Quia ut dicit Thomas , quod lex est quaedam ordinatio rationis ad bonum commune ab eo, qui curam communitatis habet promulgatam. Quintumplex enim lex reperitur, scilicet:

Prima aeterna sive divinalis Secunda insita sive naturalis Tertia imposita sive humanalis Quarta scripta sive figuralis Quinta infusa sive rationabilis.

Prima igitur lex dicitur aeterna sive divinalis, quae secundum Thomam est aeternus divinae sapientiae conceptus, secundum quod ordinatur ad gubernationem rerum ab ipso praecognitarum. Secundum autem beatum Augustinum lex aeterna est summa ratio, cui semper obtemperandum est. Propter quam mali miseram et boni bonam vitam merentur, propter quam illa, quae temporalis est fertur recteque mutatur. Huic enim legi omnia subiciuntur tam angeli, quam homines, elementa, bestiae et pisces ac daemones. Dicit circa hoc Alexander de Hales, quod quamlibet legem concurrunt tria, videlicet auctoritas, veritas et bonitas. Primo ratione principii legi debetur auctoritas, quia non potest esse principium legis, nisi habens auctoritatem. Secundo ratione formae legis debetur legitur veritas, quia numquam fertur sine ratione recta. Tertio ratione finis legi debetur bonitas, quia lex non ordinatur, nisi ad bonum. Igitur lex aeterna respicit Patrem et Filium et Spiritum Sanctum.

Secunda lex est insita sive naturalis, quae immediate derivatur a lege aeterna. Quae secundum Thomam inclinat ad bonum faciendum et malum vitandum. Hinc Ps.: Quis ostendit nobis bona? (Ps 4,6) Respondet: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. (Ps 4,7) Id est lex naturalis est lumen naturalis cognitionis boni et mali. Et Rom. III.: Cum gentes, quae legem non habent naturaliter, quae legis sunt faciunt, ostendunt legem scriptam in cordibus suis. (Cf Rm 2,14-15) Ubi : et si non habent legem scriptam, habent tamen legem naturalem. Qua quisque intelligit et sibi conscius est, et quid [os 096. c. 04.] bonum et quid sit malum. Unde pagani male facientes non possunt se excusare dicentes: nescivimus, sicut non potuit se excusare Cain [editio: Cayn], quia occidit fratrem suum innocentem Abel dicendo: nescivi, quod homicidium esset peccatum. Licet adhuc non fuerit illa lex: non occides. (Ex 20,13) Similiter qui in diluvio perierunt dicendo: nescivimus, quod luxuria esset peccatum, licet adhuc non fuisset, data illa lex: non moechaberis. (Ex 20,14) Similiter sodomitae etc. Ideo dicit Ps.: Peccatum meum contra me est semper. (Ps 50,5) Haec enim lex naturalis ita directe derivatur ab aeterna lege, quod nullus papa, nullus princeps potest dispensare, quin obliget semper. Et hanc confirmavit etiam Salvator Luc. VI. dicens: Quodcumque vultis, ut faciant vobis homines, et vos eadem facite illis. (Cf Lc 6,31)

Haec enim lex tres habet proprietates, scilicet quia est communis, immutabilis et indelebilis. Primo lex naturalis est communis omnibus tam divitibus, quam pauperibus, magnis et parvis. Dicit tamen secundum Thomam ubi supra, quod verum est in communi, si secundum rationem agant, sed non in speciali. Unde contigit, quod aliquis habet rationem depravatam vel passione vel mala consuetudine vel dispositione naturae, qui non ligatur a lege naturae secundum aestimationem suam, sicut luxuriosus passione devictus libere iudicat fornicandum, qui transacta passione iudicaret non fornicandum. Similiter Iulius Caesar dicit , quod apud Germanos olim latrocinium non reputabatur iniquum, cum tamen directe sit contra legem naturae. Sicut modo apud stipendiarios rapina effusio sanguinis non reputatur sed maximum peccatum ipsis est tradimentum.

Secundo proprietas legis naturalis est, quod est immutabilis ita, quod nihil de ea potest subtrahi, sed super eadem est. Ideo dicitur : Naturale ius ab exordio rationalis naturae nec variatur tempore, sed immutabile permanet.

Tertia proprietas legis naturalis est, quod a corde est indelebilis quantum ad principia communissima, quae omnibus nota sunt, quia etiam infideles dicunt futurum vel fornicationem et cetera huiusmodi fore peccatum.

Sed quantum ad particularia in aliquo deleri [os 096. c. 05.] potest, secundum quod ratio impeditur per concupiscentiam malas consuetudines vel persuasiones. Et sic vitium contra naturam non reputabatur peccatum, (Cf Rm 1,26) ut dicit Apostolus Ro. I. Unde dicit Alexander [de Hales] , quod continet lex naturae implicite, lex scripta continet explicite. Verbi gratia lex naturae dicit: Non facias alii, quod tibi fieri non vis. Lex scripta dicit: Non occides, non fureris etc. Praecepta enim legis naturae non tenemur implere ex charitate, sed praecepta legis divinae. Iuxta illud I. Thim. I.: Finis praecepti est charitas. (I Tim 1,5) Ideo lex naturae hominem instigat ad diligendum Deum super omnia. Non tamen ad hoc perducit, quia sine charitate hoc fieri non potest. Propter hoc dicit Lyra : Tollis, quod non posuisti et metis, ubi non seminasti, quod Deus aeternam salutem non seminavit in principiis naturae, quare tamen exigit ab homine, quia ipse paratus est adiuvare. O quam multi non curant hanc naturae legem! O quam detestabilia agunt contra propriam conscientiam eorum!

Tertia lex est scripta sive humanalis, quae secundum Thomam : Est quoddam dictamen rationis, quo diriguntur humani actus. Haec enim lex derivatur a lege naturae, et secundum Isidorum plures fuerunt, qui legem dederunt, quia primus, qui dedit legem Graecis fuit Phoroneus [editio: Foroneus] rex primus, qui dedit Aegyptiis fuit Mercurius Torgemistus, primus, qui dedit leges Lacedaemoniis fuit Lycurgus [editio: Ligurgus]. Iste fecit legem, quod cives haberent libertatem eligendi magistratus et rectores. Iste divisit terram tam in domibus, quam in vineis et praediis per aequale, ne quis alio potentior esset. Iste fecit, ut iuvenes tantum una veste per annum uterentur, nec permisit aliquem cultius progredi, nec lautius epulari. Iste omnia non pecunia, sed messium compensatione comparari iussit. Pueros primo ad agrum duci iussit, non ad forum, ut primos non in luxuria, sed in labore agerent annos, nec prius ad urbem reduci, quam viri facti essent. Maximum honorem non divitum et potentium [os 096. c. 06.], sed senum esse statuit. Demum ut suis legibus aeternitatem daret iureiurando obligavit cives nihil mutaturos pirus, quam reverteretur. Ipse profectus Cretam voluntarie perpetuum exilium egit, et moriens ossa sua in mari abiici iussit, ne Lacedaemones se solutos a iureiurando crederent, si ossa reportarent. Romanis primus dedit legem Numa, qui vetustate atque incuria perierunt tandem a Constantino caesare. Postea Theodosius minor, deinde Iustinianus abbreviavit, correxit et ad duodecim libros coartavit, quem Codicem Iustinianum appellavit.

Huius vero legis institutionis causa est, ut malitia hominum coerceatur. Quia II. Ethicorum dicitur: Cuiuslibet legislatoris intentio est cives facere bonos, sed bonitas moris huiusmodi non est manifesta, qui non videt cor, nec malitia, sed bonitas vel malitia facti, ideo lex factum punit vel remunerat non cogitatum. Nam in communitate, cui lex praeponitur, quidam sunt proni ad virtutes, quidam vero ad vitia. Ideo per leges exprimitur poena transgressorum, et sic virtuosi non subiciuntur legi, sed vitiosi. Hinc I. Thimo. I. dicitur: Lex iustis non est posita, sed iniustis et non subditis, impiis et peccatoribus, sceleratis et contaminatis, patricidis et matricidis, homicidis et fornicariis et cetera, et si quid aliquod sane doctrinae adversatur. (Cf I Tim 1,9-10) Iustum enim et bonum nulla lex coartat, si lex est iusta et bona, quia etiam sine hoc vellet facere, quod lex iubet.

Quarta lex est scripta sive figuralis, seu Mosayca. Quam Dominus dedit filiis Israel per Moysen in monte cum maximo terrore, coruscatione et fulgure, quae sunt necessaria super legem naturae. Quia per legem homo dirigit actus suos ad ultimum finem, homo vero ordinatur ad finem supernaturalem, scilicet aeternam beatitudinem. Ideo necesse fuit a Deo dari talem legem homini, per quam perveniret ad talem finem. Unde ut dicit Thomas : [os 096. c. 07.] Lex vetus continebat tria, videlicet moralia, cerimonialia et iudicialia. Ratio cuius est, quia lex debet dari secundum proprietatem populi, quem obligat, sed in populo tria erant, scilicet instinctus rationis, pronitas malae consuetudinis, status veritatis nondum impletae. Unde propter rationis instinctum dedit moralia, propter nondum impletam temporis veritatem dedit cerimonialia, propter malam consuetudinem dedit iudicialia. Et quia adhuc in populo Christiano remanet instinctus rationis, ideo remanent praecepta Decalogi. Haec enim lex vetus, licet sit bona, tamen est imperfecta. Iuxta illud Rom. VII.: Lex quidem sancta et mandatum sanctum, iustum et bonum. (Rm 7,12) Tamen ad finem intentum non producebat, sed solum disponebat, sicut medicina est per se bona, quae hominem sanat, illa autem imperfecte bona, quae hominem adiuvat, sed sanare non potest. Talis fuit lex vetus. Ro. VII.: Nihil ad perfectum perduxit lex vetus.

Quinta lex est infusa sive rationalis, quam Iesus, Mariae Filius docuit in assumpta humanitate, et Spiritus Sanctus infudit cordibus discipulorum, qui noluit scribere in pellibus mortuis vivam legem, vel excidere in petris vel aliis. Cuius rationem dicit Thomas , quod non fuit conveniens, quod Christus legem suam scriberet propter quinque rationes.

Prima, ne derogaret dignitati suae, quia oportuisset scribere miracula et sanctitatis opera per ipsum facta, et famam, quam habuit in populis, quae omnia essent in laudem sui, quae licet sine superbia scribere potuisset, in mentibus tamen hominum non caruisset arrogantiae nota.

Secunda ratio est, ne tolleret auctoritatem suam Spiritui Sancto. Licet enim indivisa sint opera Trinitatis ad extra secundum Augustinum in , tamen commendatur Patris auctoritas in mundi creatione, auctoritas Filii in mundi redemptione, auctoritas Spiritus Sancti in hominum interna inspiratione, et Scripturarum per sanctos conscriptione. Unde Gregorius dicit in prologo [os 096. c. 08.], quod Sacrae Scripturae auctor est Spiritus Sanctus et Apostolis II. Tim. III., quod Sacra Scriptura est divinitus inspirata et utilis ad docendum. (II Tim 3,16) Quod autem ad Spiritum Sanctum pertineat scribere, patet, quia Scriptura fit per digitos, Spiritus Sanctus vero dicitur digitus Dei, (Cf Lc 11,20) Lu. XI. Manus enim et linguae doctorum non sunt, nisi instrumentum Spiritus Sancti. Unde dixit David: Lingua mea calamus scribae. (Ps 44,2)

Tertia ratio, quod Christus non debuit scribere suam legem in aliquo libro est propter suam excellentiam singularem. Scripta enim ordinantur ad impressionem in cordibus auditorum. Tunc sic excellentiori doctori excellentior modus debet docendi attribui. Sed excellentior modus est doctrinam in mentibus imprimere, sicut fecit Christus, quam scribere in libro. Unde Pythagoras et Socrates ec antiqui philosophi, qui fuerunt doctores excellentissimi hunc modum servaverunt, quod numquam per se scripserunt aliquos libros.

Quarta ratio est, ut Legem Veterem distingueret a Nova. Lex enim Vetus dicitur scripta, si vero Nova esset scripta, etiam posset dici scripta, quia vero illa fuit lex timoris, ideo fuit scripta in cordibus, ista autem lex amoris ideo in cordibus.

Quinta ratio, quod Christus non debuit scribere suam legem propter regiam dignitatem, qui fuit rex Iudaeorum. Regum vero gesta scribuntur per notarios et cancellarios, de quibus unus fuit beatus Lucas evangelista, in cuius cor Spiritus Sanctus omnia suggessit.

Secundum documentum ex thematis verbis notemus legum praedictarum ad invicem comparationem, quia dicitur: Dabo in visceribus eorum. Lex enim Vetus data erat in tabulis lapideis, humana vero in pergamenis, naturalis in corde tamen connaturaliter, Lex Nova in corde per gratiam. Ideo omnium legum nobilior est ex aeterna. Deinde Lex Nova est melior, quam Vetus propter sex rationes:

Primo propter bonitatem Secundo propter claritatem Tertio propter aeternitatem [os 096. c. 09.] Quarto propter miraculorum virtuositatem Quinto propter facilitatem Sexto propter promissorum incomparabilitatem.

Primo dixi, quod Lex Nova est melior, quam Vetus propter bonitatem, quia in Lege Veteri permittebantur aliquae inutilia, puta libellus repudii exactio usurae ab extraneis nationibus. Ideo etiam Ezech. XX. dicitur: Dedi eis praecepta non bona, (Ez 20,25) scilicet in comparatione Novae Legis, quia Lex Vetus, quod praecipit, non perficit, quia non adiuvat gratia. Sed Lex Nova praecipit et adiuvat gratia, ut perficiatur, quod praecipit. Hinc Augustinus dicit: Lex mandatum bonum habet littera demonstrante, sed non Spiritu adiuvante. Quia dicitur Ioh I.: Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Iesum Christum facta est. (Ioh 1,17) Unde lex in se est bona, sed multis fuit occasio mali, sicut etiam dicitur de scientia I. Cor. VIII.: Scientia inflat, charitas aedificat. (I Cor 8,1) Nam in Iudaeis multi fuerunt imperfecti, ideo illa lex debuit eis imponi, quae ipsis conveniret, sicut in civitate alia lex imponitur pueris et alia adultis.

Secundo Lex Nova est melior, quam Vetus propter notitiae claritatem. Quia licet in Veteri Lege fuerit aliqualis notitia unius Dei et etiam Christi in quodam generali, non tamen fuit ibi notitia explicita Trinitatis personarum in unitate essentiae, nec per consequens incarnationis.

Cuius ratio est, quia sicut cognitio naturalis procedit de imperfecto ad perfectum, ut dicitur : Unde et pueri primo vocant omnes mulieres matres et omnes viros patres, sed postea distinguunt, ita similiter supernaturalis cognitio minor fuit in Lege Veteri, quam in Nova, in qua Christus veritatem lucidae revelavit. Propter quod dicit Ioh. XVII.: Pater manifestavi nomen tuum hominibus. (Ioh 17,6) Ipse enim expresse manifestavit Trinitatem personarum Patrem nominando, a quo aeternaliter processit per generationem Dei. Ioh. XVI.: Exivi a Patre et veni in mundum (Ioh 16,28), scilicet per carnis assumptionem. [os 096. c. 10.] Spiritum Sanctum manifestavit promittendo, Ioh. XV.: Cum venerit Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre Spiritum veritatis (Ioh 15,26), ecce processio ab utroque. Nominavit etiam expresse Trinitatem personarum in forma baptismi Matth. XXVIII.: Euntes – inquit – docete omnes gentes baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. (Mt 28,19) Manifestavit etiam unitatem essentiae divinae dicens Ioh. X.: Ego et Pater unum sumus. (Ioh 10,30) Et hoc est, quod dicit Ioh. I. Cano. V. c.: Tres sunt, qui testimonium dant in caelo: Pater, Verbum et Spiritus Sanctus. (I Io 5,7) Et hi tres unum sunt. In huius figura Moyses loquebatur ad populum velata facie, ut habetur Exo. XXIV. (Cf Ex 34,33) ad significandum, quod mysteria fidei nostrae erant figuris et enygmatibus velata. Sed in Christi passione velum templi scissum est ad denotandum, quod manifestata erant iam, quae prius latebant sub velamine. Unde patres Veteris Testamenti poterant dicere illud I. Cor. XIII.: Ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus (I Cor 13,19), scilicet imperfecte.

Quod autem sacrificia Legis Veteris sint imperfecta, ostendit Apostolus Heb. X.dicens: Impossibile est sanguinem taurorum et hircorum auferri peccata. (Hbr 10,4) Et sic ex parte operis operati, id est sacrificii, non dimittebatur peccatum. Sed ex parte operis operantis, id est propter devotionem offerentis et fidem. Attamen illa sacrificia non fuerunt vana, quia per illa multa praefigurabatur perfectum sacrificium eucharistiae, quae non solum sacrum, sed etiam sacrificium agnus ille immaculatus. De quo Ioh. I.: Ecce agnus Dei ecce, qui tollit peccata mundi. (Ioh 1,29) Et I. Ioh. IV.: Ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris tantum, sed pro totius mundi ergo etc. (I Io 2,2)

Quid dicamus autem de cerimoniis Legis Veteris respectu Legis Novae, quae sunt umbrae huius? Et si numquam aliud attenderent Iudaei et pagani, nisi excellentiam cerimoniarum in ritu Christiano, istud solum deberet illuminare caecitatem ipsorum. Ubi sunt mirabilia sacerdotum et pontificum, ornamenta altaris insuper et calices de auro, argento ecclesiae miro opere fabricatae, turres plenae campanis, devotiones [os 096. c. 11.], inclinationes, ubi diversi religiosi totam servitio Dei viri deputantes vitam cum maximis ardoribus spiritus et lacrimis gratias referentes Deo pro universis beneficiis. O Deus bone, qui talia praestitisti tuis, o Deus iuste, quomodo honorem et salutem tulisti a Iudaeis te blasphemantibus et tuam doctrinam proiicentibus!

Tertio Lex Nova est melior, quam Vetus propter aeternitatem, quia nulla haeresis, nulla secta manebit usque in finem mundi, sed solum lex Christi contra omnes insidiantes. Cuius rationem dicebat Gamaliel Act. V.:: Si – inquit – consilium aut opus est ex hominibus dissolvetur, si vero est ex Deo, non poteritis dissolvere, ne forte et Deo repugnare videamini. (Cf Act 5,38-39.) Et Salvator Matth. XXIV.: Caelum et terra transibunt, verba autem mea non transient. (Cf Mt 24,35) Quasi diceret lex mea sine fine durabit, quia verba Christi sunt lex eius. Quod autem haec Christi lex sit Dei sic probat Augustinus : Quis enim tantam multitudinem ad peccatum pronam ad legem contrariam carni et sanguini servandam induceret, nisi Deus? Hinc Christus Lu. XXII. dixit Ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua. (Lc 22,32) Et tu aliquando conversus confirma fratres, Lex vero Vetus cessavit secundum quod Hieremias praedixeratc. XXXI.: Ecce dies venient, dicit Dominus, et feriam domui Israel (Ier 31,31), id est populo Christiano foedus novum non secundum pactum, quod pepigi cum patribus, cum educerem eos de Aegypto.

Quarto Lex Nova est melior, quam Vetus propter miraculorum virtuositatem. Nam in hac fide facta sunt tot miracula et talia, quod numquam fieri potuerunt humana virtute, scilicet infirmitatum subita curatio, mortuorum resuscitatio, quae divina solummodo virtute fieri potuit. Deus autem non potuit esse testis falsitatis, mittens Christus pauperes et humiles discipulos suos praedicandum invocato ipsius nomine innumera faciebat miracula. Ideo Richardus : Domine, si error est in fide Christiana a te decepti sumus, nam tantis signis confirmata est, quod non nisi a te fieri potuerunt. Hinc Augustinus : Quid enim incredibilius, quam quod ad legem contrariam carni et sanguini doctores pauci et rudes et pauperes ad fidem plurimos sapientes converterent. Hoc specialiter patet in multis fidei rebellantibus, scilicet de Paulo prius persecutore, Augustino, Dionysio, Cypriano prius mago. Ideo Ioh. V. dicebat Salvator: Opera, quae ego facio illa testimonium perhibent de me. (Ioh 5,39) Si mihi non vultis credere, operibus credite. (Cf Ioh 10,38) Unde testes et praedicatores huius legis vere sponte diversa passi sunt tormenta et mortes. Valde enim periculosum esset hic dure vivere, honorem non quaerere et pro falsitate mori, quod numquam fecissent.

Quinto Lex Nova est melior, quam Vetus propter operum facilitatem, quia est facilior ad servandum, quam Lex Vetus. Probat Thomas dicentis: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerari estis et ego reficiam vos. (Mt 11,28) Et subdit: Iugum enim meum suave est et onus meum leve. (Mt 11,30) Quod exponens Remigius dicens: Non – ait – venite pedibus, sed moribus, non corpore, sed fide. Omnes, non dicit ille vel iste, sed omnes, quia Dominus non est acceptor personarum. Dicit: Qui laboratis in paupertate, in tristitiis etc. Gregorius : Asperum etiam iugum et durum servitutis est subesse temporalibus, ambire terrena, retinere labentia, velle stare in non stantibus, appetere quidem transeuntia et cum transeuntibus velle transire. Unde Alexander [de Hales] in dicit, quod praecepta Legis Veteris tam experte actus exterioris, quam etiam ex parte praeceptorum multiplicitatem erant graviora, quam Novae Legis. Ut patet in praeceptis Novae et Veteris Legis. Ideo dicebat Petrus Act. XV.: Cur tentatis iugum servitutis imponere, quod nec nos, nec patres nostri portare quivimus. (Cf Act 15,10)

Ex parte tamen actus interioris difficilius est praeceptum Novae Legis, quam Veteris, quia in Nova Lege prohibentur interiores motus animi, qui in Veteri expresse non prohibentur. Et propter hoc Math. VII.: Arta est via, quae ducit ad vitam. (Cf Mt 7,14) Ubi Gregorius sic ait: Quamvis caritas sit lata via per angusta et ardua [os 096. c. 13.] homines ducit ad terram. Et subdit: Satis angustum est omnia praetermittere, unum solum Deum diligere, prospera non ambire, adversa no timere. Tertio, quod facilior sit observatio Novae Legis, quam Veteris, patet ex parte affectus. Lex enim Vetus dicitur lex timoris, Lex vero Nova lex amoris. Augustinus: Brevis differentia Legis et Evangelii, timor et amor, modo ex timore tardius et difficilius operatur quis. Quia dicitur V. Ethicorum: Habens virtutem prompte et delectabiliter operatur, non habens virtutem tarde et melancolice. Ex amore vero faciliter quis operatur, ideo dicitur I. Ioh V.: Mandata eius gravia non sunt (I Io 5,3), secundum Augustinum: amanti. Ideo dicit libro : Qui amat, non laborat. Omnis enim labor non amantibus gravis est, solum amor est, quod nomen difficultatis erubescit. Idem ibidem [Augustinus ]: Amor non sentit amaritudines, sed dulcedinem, quia soror amoris est dulcedo, sicut soror odii amaritudo. Idem [Augustinus] : Omnia saeva et immania facilia, et prope nulla efficit amor. Et quod plus est etiam ipsa mors, quae est finis omnium terribilium, suavis facta est omnibus Christianis. Idem [Augustinus] : Nullo modo onerosi sunt labores amantium, sed ipsi delectant, sicut venantium, aucupantium et piscantium. Et subdit rationem: In eo, quod amatur aut non laboratur aut labor amatur. Sed Evangelium est lex amoris. Iuxta illud: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, (Dt 6,5) et proximum tuum, sicut teipsum (Cf Mt 22,39). Ergo facilior, quam Lex Vetus, quae timorem inducit. O beata Lex! O sancta evangelia, quam bona es, quam suavis, quam utilis! Et ecce pauci sunt, qui secundum te vivunt, qui de te gloriantur, et tamen tibi contrariantur, te diligunt verbo, sed odiunt facto.

Sexto Lex Nova est melior, quam Vetus propter promissorum incomparabilitatem. Nam Lex Vetus promittebat tria se servantibus, videlicet superbiam temporalem, vitam temporalem et pacem temporalem. Primo Lex Vetus promittebat superbiam temporalem, Esa. I.: Si audieritis me et volueritis, bona terrae comedetis. (Is 1,19) De vita temporali Levi. XVIII.: Custodite leges meas [os 096. c. 14.] atque iudicia, quae faciens homo vivet in eis. (Lv 18,5) De pace vero temporali Levi. XXVII.: Dabo vobis pacem in finibus vestris, dormietis et non erit, qui exterreat. (Lv 26,6) Sed Nova Lex promittit et dat bona spiritualia, specialiter tria: caelorum regnum, vitam aeternam et pacem sine fine. De primo dicit Salvator Math III.: Poenitentiam agite, appropinquabit vobis regnum caelorum. (Mt 3,2) Et eiusdem XXV.: Venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum constitutione mundi. De secundo Math. XIX.: Omnis, qui reliquerit domum aut fratres aut sorores aut patrem aut matrem at uxorem aut filios aut agros propter nomen meum centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. (Mt 19,29) Id est gratiam in praesenti et gloriam in futuro. De tertio Io. XV.: Pacem meam relinquo vobis, pacem meam do vobis (Ioh 14,27), id est qualis ego sum, talem do. Ego aeternus sum, ideo aeternam pacem do vobis. O quis non laborat pro aeterno regno caelorum? O quis non conatur pro aeterna vita beatorum? O quis non sudat pro pace sempiterna? Certe fatuus et deceptus.

Tertium salutis documentum ex praemissis thematis verbis notemus legis Christi fructificationem, cum dicitur: scribam legem meam in cordibus eorum. Cuius quidem fructus sunt infiniti, quia ducit ad vitam infinitam [editio: finitam], quam adeptus est iam beatus Lucas Evangelista, qui vixit secundum Evangelium sine crimine non habens uxorem, sed virgo virginem sponsum Christum sequendo pervenit ad vitam. Ad quam nos etc. [os 096. c. 15.]