Salutat vos Lucas, medicus carissimus. Coll. IV. (Col 4,14)

In his verbis praedicator gentium, Paulus commendabat beatum evangelistam, Lucam Colossensibus [editio: Collocensibus] cum hoc et nobis omnibus a magna caritate dicens: Salutat, id est: salutem optat vobis, quilibet enim existens in caritate secundum Richardum de Sancto Victore tria tenetur proximo et quartum superadditur, scilicet:

Primo suum posse in subsidiis Secundo suum nosse in consiliis Tertio suum velle in desideriis Quarto suum agere in obsequiis.

Primo dixi, quod omnis caritativus homo tenetur proximo suum posse in subsidiis, ut si dives quis est, temporalibus subvenire tenetur [os 095. c. 01.] aliis in necessitate constitutis, alioquin fidem suam perdet. quia dicitur : Qui negant misericordiam faciendam necessitatem patientibus, ipsum Christum negant, qui est misericordia et veritas. Beatus vero Lucas non negavit, sed omnia sua erogavit, et seipsum superimpendere studuit. Nam in omnibus tribulationibus Paulum apostolum sequebatur aliis ipsum deserentibus, propterea dicebat Apostolus II. Tim. IV.: Lucas est mecum solus. (II Tim 4,11)

Secundo quoque quilibet tenetur proximo suum nosse in consiliis. Iuxta illud Lu. X.: Dilige proximum tuum sicut teipsum. (Cf Lc 10,27) Hoc fecit beatus Lucas, qui evangelica consilia conscripsit, insuper Actus Apostolorum, ubi consulit vitam apostolicam. Primos ad sufferendum adversa Act. V. dicens: Ibant apostoli gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Iesu contumeliam pati. (Act 5,41) Secundo consulit vitam communem amore Christi dicens Act. IV.: Erant illis omnia communia. (Act 4,32) Tertio consulit animi elevationem ad Deum Act. I. dicens: Erant unanimiter perseverantes in oratione. (Cf Act 1,14)

Tertio denique quilibet tenetur proximo suum velle in desideriis. Iuxta illud Lucae. VI.: Quodcumque vultis, ut faciant vobis homines et vos facite illis (Cf Lc 6,31), quod implevit beatus Lucas omnium salutem volendo et procurando.

Quarto homo tenetur proximo suum agere in obsequiis, etiam inimicis. Iuxta illud Matthaei V.: Benefacite his, qui oderunt vos. (Mt 5,44) Haec omnia faciebat beatus Lucas evangelista, de quo Hieronymus sic ait: Serviens Deo sine crimine octoginta quattuor annorum obiit in Bythinia plenus Spiritu Sancto. Hic enim faciebat duram poenitentiam. Ideo dicitur de eo : Qui crucis mortificationem iugiter in suo corpore portavit. Ecce quam sancte incepit, quia ab innocentia, quam laboriose continuavit, quia cum dura poenitentia, quam feliciter consummavit, qui cum Spiritus Sancti praesentia. Ideo merito dicuntur de eo praemissa verba: Salutat vos Lucas etc. (Col 4,14) In quibus quidem verbis [os 095. c. 02.] ipse a tribus specialiter commendatur, scilicet:

Primo a conditionis nobilitate ibi: Lucas medicus Secundo a sanationis utilitate ibi: Salutat vos Tertio a conversationis dignitate ibi: carissimus.

Primo namque ex praemissis thematis verbis beatus Lucas commendatur a nobilitate conditionis, cum dicitur: Lucas medicus. Inter artes enim mechanicas non est utilior arte medendi, quia immediate post anima corpus est carius. Circa cuius sanitatem conservandam exercetur talis ars, ideo dicitur Ecci. XXX.: Non est census super sanitatem. (Cf Sir 30,16) Unde sanctus Lucas fuit triplicis artis seu conditionis, scilicet:

Primo fuit arte medicus Secundo fuit pictor egregius Tertio fuit Christi et apostolorum cancellarius.

Primo itaque beatus Lucas fuit arte medicus, ut dicit Hieronymus et ideo est honorandus. Iuxta illud Ecci. XXXVIII.: Honora medicum propter necessitatem (Sir 38,1), id est, quia est tibi necessarius, ex quo homo frequenter variis languoribus infirmetur. Debet igitur medicus triplici honore honorari, scilicet subvenientiae, oboedientiae et reverentiae.

Primo medicus debet honorari honore subvenientiae propter suum laborem, propterea Augustinus reprehendit quosdam dicens: Quidam nolunt dare honorem suum medico, quasi diceret: qui sic agunt, retinent mercedem mercennarii.

Secundo medicus debet honorari honore oboedientiae, ut scilicet a quibus ipse interdicit aeger abstineat, quae vero ipse propinat, aeger sumat, quia dicitur Ecci. XXXVIII.: Altissimus de terra creavit medicinam et vir prudens non abhorrebit eam. (Cf Sir 38,4) Contra quod faciunt multi rudes et praesumptuosi nullum medicorum consilium vel medicinam volentes recipere, sed dicentes: "Scit Deus, quando et quomodo debebo mori, Deo me committo", sed profecto hoc est fatuitas pessima, quia hoc est Deum tentare. Nam Deus bene scit, quando et qualiter debeas [os 095. c. 03.] mori, non tamen te suspende, quia anticipas mortem. Cur accipis cibum, cum Deus sciat, quando debeas mori? Propterea dicitur : Quamvis neminem sciamus certissime ultra terminum sibi a Deo praefixum esse victurum, tamen languentibus non incongrue medemur. Oportet igitur homines agere aliqua, non ut per talia divinam dispositionem immutent, quae est immutabilis, sed ut per actus suos impleant quosdam effectus secundum ordinem a Deo dispositum. Hinc sanctus Thomas : A divina - inquit - providentia non solum disponitur qui effectus fiant, sed etiam ex quibus causis fiant et quo ordine eveniant. Et licet ipse Deus sanet omnes infirmitates principaliter, tamen hoc communiter facit per causas secundarias ut per medicinas. Unde si quis ita certus esset de divino beneficio, sicut beata Agatha certe non esset necessarium medicinam carnalem recipere, sed sufficeret, quod Deus alio modo sanaret. Nam cum Quintianus iussisset mammillas beatae Agathae abscindi et in carcerem recludi, et prohibuisset ingressum medicorum et panem et aquam sibi ministrari, ecce circa mediam noctem venit ad eam quidam senex, quem praecedebat puer luminis portitor diversa ferens medicamenta et dixit: "Vidi, quia mammilla tua curari potest, ideo veni." Cui beata Agatha: "Medicinam carnalem corpori meo nunquam exhibui, sed habeo Dominum Iesum, qui solo verbo curat omnia." Et subridens senior dixit: "Et ego sum apostol eius." Et sanavit eam.

Tertio medicus debet honorari honore reverentiae, a quo quis tanta beneficia recipit, puta corporis sanitatem. Sed profecto multo plus debet revereri ille a quo quis recipit animae sanitatem. Unde sciendum est nobis, quod triplex est medicus, scilicet:

Primus inquam medicus est corporalis, qui curat [os 095. c. 04.] corpus, et certe bonum est ipsum curare, ut Deo serviat, sed non est bonum curare, ut delectationi vacet aut vanitatibus insolescat. Nam homo debet se praecavere a cibo, quo infirmatur, alius peccat, quia non facit, quod dicit. Ps.: Fortitudinem meam, Domine, ad te custodiam (Ps 58,10), id est propter servitium tuum. Unde illi, qui infirmantur, currunt ad pythonissas [editio: phitonissas] et filios ducunt ad carminatrices, quo non curant, sed potius occidunt. Et profecto melius esset, quod talium filii morerentur, quam sic carminarentur. Augustinus: Melius est Deo dilecto mori, quam eo offenso vivere.

Secundus medicus est spiritualis, angelus scilicet vel sacerdos, qui cooperantur medico supernaturali. Raphael enim interpretatur medicina Dei, qui curavit Tobiae caecitatem. Et nunc angeli multos vellent curare a morbo spirituali, sed ipsi aegri quin potius mortui nolunt. De quibus conqueruntur dicentes illud Hiere. LI.: Curavimus Babylonem et non est curata, recedamus ab ea. (Cf Ier 51,9) Sacerdos enim curat verbo exhortationis aut sacramentorum administratione. Sic curavit beatus Lucas verbo praedicationis aut scripto evangelicae veritatis. Unde superbia curavit humilitatem c. XIV.: Qui se exaltat, humiliabitur (Lc 14,11), quia contraria contrariis curantur. Hic quoque sciendum, quod quadruplex est modus curandi corporaliter, ita etiam spiritualiter:

Primus modus curandi corporaliter est per minutionem. Spiritualiter hoc modo curantur infirmitates avaritiae, quia sicut in minutione sanguinis putridus ex toto abicitur superfluus diminuitur, necessarius retinetur. Sic in curatione avaritiae iniustae acquisita omnino sunt restituenda, superflua pauperibus eroganda, necessaria retinenda. His modis curavit Lucas medicus, cum factum Zachei describendo XIX.c. ait: Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus, et si aliquem defraudavi reddo quadruplum. (Lc 19,8)

Secundus curandi modus est per sudorem. Isto modo curantur lacrimantes sicut Maria Magdalena Luc. VII. (Cf Lc 7,38) [os 095. c. 05.]

Tertio vero modus curandi est per diaetae observationem, sic curantur infirmitates gulae Lu. XXI.: Attendite, ne corda vestra graventur crapula et ebrietate. (Cf Lc 21,34)

Quartus curandi modus est per amaram potionem, sic curantur infirmitates luxuriae. O, igitur, homo Dei, si vis in anima curari, suscipe huius medici carissimi consilium, ne retineas res alienas, quin potius proprias amore Dei elargire, deinde sis abstinens, continens et de peccatis commissis lacrimas.

Tertius quoque medicus est supernaturalis, et iste est Christus, Filius Dei vivi, de se Mat. IX. sic dicens: Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. (Mt 9,12) Et beatus Augustinus: Tunc - inquit - venit de caelo magnus medicus, quando per totum mundum magnus iacebat aegrotus. Videns enim Deus Pater totum mundum variis infirmitatibus languidum, ex magna pietate misit Filium proprium, ut proprio sanguine sanaret. Hinc Ps. ait: Misit verbum suum et sanavit eos et eripuit eos de interitionibus (Ps 106,20), id est mortibus eorum. Et Esa. LIII.: Vere languores nostros ipse tulit et dolores nostros ipse portavit. (Is 53,4) Modum autem huiusmodi sanationis dicit Bernardus, quod Deus sanavit hominem per similia. Sed sicut dictum est, sanitas corporalis aliquando confertur abstinentia, quae est summa medicina, aliquando minutione, aliquando potione, quandoque confectione. Sic Christus Dominus sanavit nostras multimodas infirmitates, primo abstinentia, ieiunando quadraginta diebus et XL noctibus. Matth. IV. (Cf Mt 4,2) Item sanavit minutione, quando per flagella, spineam coronam, clavos et lanceam expressus fuit innocens eius sanguis. Unde Esa LIII. dicitur: Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, cuius livore sanati sumus. (Cf Is 53,5) Et Augustinus ait: Fusus est sanguis medici et factus medicamentum frenetici. Item gustum noxiae delectabilem Adae sanavit potione fellis et aceti. Sic enim decebat, ut dicit Gregorius : [os 095. c. 06.] Nam sicut arte medicinae calida frigidis, frigida calidis curantur, ita caelestis medicus obviantia adhibet medicamenta peccatis. Item sanavit confectione mirabili et preciosa, dum in unum electuarium confecit Deum animam et suam carnem, ad quod iam innitat [editio: inuitat] Ioh. VI. dicens: Ego sum panis vivus, qui de caelo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. (Ioh 6,51-52)

O, pie Christe, o, animarum Medice, nonne tu es Creator caeli et terrae, nonne Dominus tamen es universae creaturae, et ecce ex maxima caritate invitas ad sumendum te, ut inde sanemur et in aeternum vivamus. Accedamus igitur carissimi ad ipsum fide, spe et caritate, quia ipse Christus Dominus est sermo Dei patris. de quo Sap. XVI.: Non herba, nec malagma sanavit eos, sed sermo tuus, qui sanat omnia. (Cf Sap 16,12) Ipse quippe est, qui uno sermone ad iudicium omnes mortuos suscitabit. Ioh. V.: Audient mortui vocem Filii hominis et qui audierint, vivent. (Cf Ioh 5,25) Iste denique est ille Samaritanus medicus, de quo Lucae X. dicitur expoliatum hominem (Cf Lc 10,33-37), id est humanum genus privatum gratuitis vulneratum in naturalibus a latronibus infernalibus, alligatum verbo praedicationibus et exemplo bonae operationis imposuit in iumentum suum, id est dolores eius ipse in proprio corpore portavit et assignavit stabulario, id est praelato Ecclesiae, altera die, id est post suam resurrectionem protulit duos denarios, id est Novi et Veteris Testamenti intelligentia, quando discipulis aperuit sensum, ut intelligerent scripturas dicens: Curam infirmi habe et quod supererogaveris, cum rediero, scilicet ad iudicium, reddam tibi. O, Domine Deus aeterne, ecce de tanto beneficio nobis impenso non tibi regratiamur, non te, ut decet, amamus. Certe, si quis medicorum unum oculum sanaret, regratiaremur ei, multo magis si resuscitaret corpus mortuum, quod nullus facere potest. Iuxta illud Psalmistae: Numquid medici suscitabunt et [os 095. c. 07.] confitebuntur tibi (Ps 87,11), quasi diceret: non. Cuius ratio est, quia dicitur in , quod non fit de privatione regressus ad habitum, scilicet naturaliter, ergo bonus medicus est, qui curat corpus, sed melior, qui animam, optimus vero, qui utrumque, et hoc est Iesus Christus, Filius Dei vivi. Sed diceres, quia Deus dedit virtutem herbis, lapidibus et verbis, ideo quaeritur, utrum liceat per aliqua verba vel scripta curare, vel propter evitanda pericula secum portare. Ad quod respondet sanctus Thomas , quod sic septem conditionibus: Prima conditio, quod verba illa non pertineant ad invocationem daemonum expresse vel implicite. Secunda, quod non contineant ignota verba. Tertia ne verba illa aliquid falsitatis contineant. Quarta ne ibi contineantur caracteres, nisi signum crucis. Quinta ne spes habeatur in modo scribendi vel ligandi, ut in die dominico vel ad orientem respiciendo etc. Sexta, quod talia verba principaliter expectentur habere efficaciam a divina virtute. Septima, quod horum verborum effectus committatur divinae voluntati, qui scit an talis sanatio illi expediat vel non. Istis conditionibus servatis licet sancta verba secum portare et cum illis curare.

Secundo beatus Lucas evangelista fuit pictor egregius, qui imaginem Beatae Virginis et eius Filii devote depinxit. Sed circa hoc duae utiles quaestiones declarabuntur: Prima: Unde sunt picturae introductae in Ecclesiam Catholicam? Secunda: Quare sunt introductae?

Prima quaestio declaranda est haec: Unde sunt introductae in Ecclesiam sanctam picturae? Exquo prohibetur Deut. IV., ubi dicitur: Ne forte decepti faciatis vobis sculptam similitudinem aut imaginem masculi vel feminae. (Dt 4,16) Item Exo. XX.: Non facias sculptam similitudinem, neque eorum, quae sunt in caelis, neque quae sunt in terra, neque eorum, quae sunt in aquis. (Cf Ex 20,4) Ad hanc quaestionem respondent doctores, quod a tribus sunt imagines seu picturae in Ecclesiam introductae. Primo ut dicitur in , a Christo Domino, qui Abagaro regi Edessae [editio: Edissae] suam imaginem linteo impressam misit. Similiter beatae Veronicae suam imaginem sindone impressam tradidit, quae modo habetur Romae, de qua sic [os 095. c. 08.] legitur in , quod cum Tiberius caesar gravi tenetur infirmitate, nunciatur ei, quod medicus quidam est Hierosolymis, qui solo verbo curat omnes infirmitates, nesciens, quod ipsum Pilatus occidisset, unde Volusianum celerius misit trans partes marinas ad Pilatum, ut medicum illum citius eidem mittat. Qui caesaris praeceptum Pilato referens, Pilatus XIV dierum indutias petiit territus de Christi morte innocenti. Infra illud tempus Volusianus interrogavit quandam nobilem dominam, ubi Iesum medicum invenire posset, quae ait: Heu, Dominus meus et Deus erat Iesus, quem Pilatus iniuste crucifixit. Tunc ille contristatus ait: "Vehementer doleo, quia iussionem Domini mei implere non valeo." Cui Veronica ait: "Cum Dominus meus praedicando circumiret civitates et castella, et praesentia ipsius carere nollem, ideo ipsius imaginem mihi depingere procurabat, ut saltem figura eius imaginis mihi esset solatium. Cumque linteum pictori deferrem, obvium habui Dominum, qui quo tenderem inquisivit. Cui cum eam aperuissem, mox accepto linteo suae venerabilis faciei imaginem impressam mihi tradidit, quam si dominus tuus devote intuebitur, continue sanabitur." Cui Volusianus: "Est ne illa imago auro vel argento comparabilis?" Ait illa: "Non, sed pio affectu devotionis. Tecum igitur proficiscar et imaginem caesari intuendam deferam." Cumque Romam pariter venissent, dixit Volusianus caesari: Iesum medicum a te desideratum Pilatus iniuste occidit, sed si devote eius imaginem aspexeris, sanaberis. Qui pannis sericis viam sterni iussit et ita imaginem Salvatoris sibi praesentari, qua visa statim sanatus est. Pontius vero Pilatus captus Romam ducitur et ibi occiditur.

Secundo pictura est introducta ab apostolis. Nam beatus Lucas, ut praediximus, imaginem Virginis Matris et Filii devote depinxit.

Tertio in Sanctam Ecclesiam pictura est introducta a concilio, ubi fere mille episcoporum fuit congregatio. Baptizato enim Constantino imperatore a Silvestro papa primum imago Salvatoris parietibus depicta omni [os 095. c. 09.] populo Romano visibilis apparuit. Nam et antea fuerunt imagines in tabulis depictae, sed non in pariete.

Secunda denique quaestio declaranda: Quare dictae picturae in Ecclesiam sanctam sunt introductae? Ad quam respondet Bonaventura , quod propter tria. Primo propter simplicium ruditatem, ut in eis possint apertius sacramenta nostrae fidei cernere, qui non possunt scripturas legere. Secundo propter affectus nostri tarditatem. Nam affectus noster magis excitatur per ea, quae videt, quam per illa, quae audit, et ideo depinguntur sanctorum gesta, ut hominis affectus excitetur ad eos imitandum. Nam quando videt in figura Bartholomaeum excoriatum, Petrum crucifixum, Paulum capite truncatum etc. dicit intra se: O, Domine Deus, isti habuerunt Deum, sicut ego, similia corpora, sicut illis, ita mihi regnum caelorum promisisti, certe et ego debeo aliquid pati pro te. Tertio pictura est introducta propter memoriae labilitatem, ut simplices ea, quae audiunt retinere non valentes recordentur saltem eorum, quae vident in imaginibus. Propter haec praedicta Gregorius papa sic scripsit : Et habetur : Perlatum ad nos fuerat, quod inconsiderato caelo succensus sanctorum imagines, sub hac quasi excusatione ne adorari debuissent, confregeris. Et quia eas adorari vetuisti omnino laudamus, fregisse vero reprehendimus. Quaero, dic frater, a quo sacerdote auditum est, quod fecisti. Aliud est enim picturam adorare, aliud per picturae historiam quid sit adorandum, addiscere. Nam quod legentibus scriptura, hoc idiotis praestat pictura cernentibus. In ipsa ignorantes vident, quid sequi debeant, in ipsa legunt, qui litteras nesciunt. O, autem in Veteri Lege prohibita fuerat pictura Dei, hoc ideo, quia tunc Deus nondum figurabilis erat, quia nondum incarnatus, sicut modo. Unde male faciunt, qui Sanctam Trinitatem depingunt cum tribus personis vel capitibus et prolixa barba, quia simplices de facili credunt, quod talis sit Deus Pater et Filius et Spiritus Sanctus, et tamen quicumque sic credit, haereticus est.

Tertio [os 095. c. 10.] beatus Lucas fuit Christi et apostolorum cancellarius, quia descripsit vitam Christi Iesu in evangelio et vitam apostolorum in Actibus Apostolorum. Iste igitur est beatus Lucas medicus animarum. Ipse est pictor imaginis Virginis et Christi ac cancellarius eiusdem.

Secundo ex praemissis thematis verbis beatus Lucas commendatur a sanationis utilitate, cum dicitur: Salutat vos (Col 4,14), id est salutem optat. Utilis certe est medicus, qui sanat animas ab aeterna morte et aegritudine sempiterna.

Primo quo est nobis sciendum, quod sanitas animarum nostrarum consistit in septem Ecclesiae sacramentis, quae quidem efficaciam habet a Christi Domini passione. O, autem in septem sacramentis instituit, ratio haec est, quia communiter omnes sumus subiecti septem infirmitatibus spiritualibus, videlicet peccati originalis, mortalis, venialis, meliciae, concupiscentiae, ignorantiae et impotentiae ad bonum. Et ideo ad eripiendum nos ab istis mortalitatibus divina clementia omni tempore providit de re medio salutis humano generi, non tamen tam utiliter, sicut tempore Novae Legis, nam tempore legis naturae in remedium contra originale fuit oblatio cum fide. Tempore vero legis scriptae fuit circumcisio in masculis et fides parentum in femellis. Se tempore legis novae Christus per se expresse vel implicite instituit septem remedia in septem sacramentis contra septem praedictas infirmitates. Baptismum enim instituit contra originalem principaliter, poenitentiam contra mortalem, extremam unctionem contra veniale, eucharistiam contra infirmitatem malitiae, confirmationem contra debilitatem ad bonum, ordinem contra ignorantiam, matrimonium contra concupiscentiam. Unde de istorum septem sacramentorum effectibus breviter tractemus.

Prima igitur animarum medicina est baptismus, qui digne suscipientibus delet omnem culpam originalem, immo etiam actualem, si invenerit sive mortalem, sive venialem, et restituit primam innocentiam, quoad animam. Insuper extinguit suscipienti ignem aeternum Inferni ac etiam Purgatorii, relaxat etiam satisfactionem, quam homo deberet facere in vita pro peccatis suis. [os 095. c. 11.] Insuper imprimit caracterem in anima ipsam orationem, ipsamque replet omni virtute ad salutem necessaria, propterea, si quis infidelis occidisset patrem, matrem vel multos Christianos et etiam Dei sanctos, qui tandem debite et in bona fide susciperet baptismum, et eo suscepto moreretur, statim ad caelum evolaret. O, pie Deus, o, misericors Deus, o, dulcissime Christe, quanta bona nobis contulisti tua sanctissima passione! Et quis pro tanto dono digne poterit servire vel regratiari? Certe nullus. Hinc matres perpendant, qui suos filios mori permittunt sine baptismo, quanto eos bono privant, quia hereditate caelesti. Illae vero quae foetus extinguunt et abortivum procurant, sunt omni belua crudeliores, quae suis filiis de necessariis provident. Sciendum tamen, quod triplex est baptismus, scilicet sanguinis, flammis et fluminis. Baptismus sanguinis est martyrium, cum proposito suscipiendi baptismum si facultas adesset et est communis tam adultis, quam parvulis. Quia dicit Petrus de Palude , quod puer in utero possit martyrizari, sicut et sanctificari, non tamen baptizari. Unde quando mulier occiditur pro fide Christi vel pro virtutibus, quando est praegnans, tam mulier, quam puer martyr efficitur, tamen character in isto baptismo non imprimitur.

Secundus baptismus est flammis, et est propositum suscipiendi baptismum antequam suscipiatur, et hoc solum convenit habentibus usum rationis, nec imprimit characterem, verumtamen caret ecclesiastica sepultura, licet Ecclesia oret pro illis.

Tertius est baptismus fluminis, ad quem omnes tenentur tam magni, quam parvi. Ioh. III.: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest videre regnum Dei. (Cf. Ioh. 3,5) Hoc enim salutis medicamentum est tamquam emplastrum, qua sanatur vulnus peccati, qui in necessitate tam a viris, quam a mulieribus potest administrari.

Secundum medicamentum est sacramentum ordinis, quo quis deputatur ad specialem sacramentorum administrationem.

Tertium salutis medicamentum est confirmatio et est quo homo deputatur ad fidei firmam confessionem et defensionem, et in his tribus sacramentis [os 095. c. 12.] imprimitur character, ideo nunquam debent iterari. Alia vero omnia sacramenta possunt iterari.

Quartum quoque medicamentum est extremae unctionis sacramentum, quod solus sacerdos administrat et delet peccatum veniale atque confert corporis sanitatem, si expediat infirmo, hoc tamen sacramentum non est necessitatis. Sed si quis id contemneret, damnaretur, et ideo non debet ministrari pueris ante usum rationis, qui nesciunt reverenter suscipere, sed adultis, et tantum semel in una infirmitate etiam si ultra annum protendatur.

Quintum animae medicamentum est sacramentum eucharistiae, in quo verus Dei Filius, de Virgine natus ac pro hominibus passus immolatur Deo Patri.

Sextum animae medicamentum est poenitentia contra actuale, mortale et est quae quis praeterita mala plangit et futura non committit. Et habet tres partes, quae sunt contritio, confessio et satisfactio. In confessione tempore prolationis verborum absolutionis gratia infunditur, nisi quis ponat obicem.

Septimum animae medicamentum est sacramentum matrimonii, per quod fit legitima coniunctio maris et feminae. Et est institutum propter prolis procreationis ad laudem Dei ac vitationem fornicationis, et fit per verba de praesenti, ratificatur tamen in facie Ecclesiae per sollemnitatem.

Sed diceres, quomodo sacramenta gratiam conferant et an aliquid causent in anima suscipientis, vel tantum sunt signa quaedam. Circa hanc quaestionem duplex est doctorum opinio.

Quidam enim dicunt, ut Scotus et alii, quod sunt causa tantum sine qua non confertur gratia, quia ex divina pactione cum Ecclesia fit, ut recipiens sacramentum recipiat gratiam, nisi ponat obicem et recipit gratiam non a sacramento, quod non continet, sed a Deo, et secundum istos nulla virtus causativa gratiae, nec characteris vel ornatus animae est in sacramentis, sed a Deo solo ista fiunt. Et pro se adducunt Magistrum dicentem: Data sunt sacramenta, ut homo quaerat salutem non ab illis, sed a Deo in illis. Sed hoc quibusdam videtur absurdum dicentibus, quod absurdum est dicere, quod Deus non aliter agat in sacramentis ad iustificandum, quam daemon in sortilegio ad [os 095. c. 13.] malefaciendum. Nam ex pactione daemonis herba vel charta posita sub lecto vel alius nihil penitus agit, sed diabolus agit. Similiter quando incantatur serpens, tunc diabolus venenum mortificat vel restringit in serpente. Sic in proposito, si sacramenta nihil agerent, videretur absurdum [editio: absursum].

Secunda igitur opinio est sancti Thomae et aliorum, quae est communior dicentium, quod sacramenta sunt causa gratiae dispositiva. Dicunt enim, quod ex susceptione sacramenti duo consequentur in anima, scilicet res et sacramentum. Sacramentum ut character vel aliquis ornatus, res ipsa gratia. Causa primi sacramenta sunt efficientes, causa secundi sunt disponentes tali dispositione, quae est necessitatis. Unde Augustinus: Unde - inquit - tanta vis aquae, ut corpus tangat et cor abluat. O, beate Augustine, certe a benedicta Christi passione a qua sacramenta habent efficaciam, ut per illa efficiamur Filii Dei. Quis igitur tantum Christi beneficium homini impensum recogitat? Quis denique dignas pro illis gratias agit? Certe nullus. Attamen humiliemus animas nostras sacramentis, quae sunt creaturae, qui antea Creatori non oboedivimus, ut per illa quaeramus gratiam et per gratiam gloriam, quae est origo et finis sanctorum.

Tertio beatus Lucas ex praemissis thematis verbis commendatur a suae conversationis dignitate, cum dicitur: carissimus. (Col 4,14) Revera fuit carissimus Christo, Beatae Virgini, Paulo apostolo et omni Christiano populo, ut patet in eius legenda. Rogemus igitur Christum, ut suis meritis copiosis impetret nobis hic gratiam et tandem gloriam. Ad quam etc. [os 095. c. 14.]