Non veni vocare iustos, sed peccatores. Mat. IX. (Mt 9,9)

Charissimi, haec sunt verba Redemptoris, qui venit in hunc mundum per piam incarnationem peccatores salvos facere curando peccati morbum ac conficiendo eisdem remedium, quod ipse in hodierno evangelio explicat. Ubi tria expresse insinuat, scilicet: [os 087. c. 01.]

Primo se medicum appellat Secundo sui adventus eam declarat Tertio peccatoribus fiduciam praestat.

Primo dixi, quod Redemptor noster in hodierno evangelio medicum se appellat dicens: Non est opus medicus valentibus, sed male habentibus. (Mt 9,12) Is etenim animarum medicus vidit hunc aegrotum Matthaeum triplici morbo languidum et curavit. Languebat revera morbo cupiditatis, otiositatis et vanitatis.

Primo inquam languebat morbo cupiditatis, quia postposito creatore et aeterno bono appetebat avide terrena et vilia, quae mentem se amantium inficiunt et sordidant. Unde Augustinus ait: Talis unusquisque est, qualis sua dilectio, si terram amas, terra es. Et ideo in evangelio non dicitur: vidit Iesus virum, sed hominem, ab humo dictum Gen. I.: Formavit Deus hominem de limo terrae. (Gn 2,7)

Secundo quoque Matthaeus publicanus languebat otiositatis morbo, de quo dicitur Ecci. XXXIII.: Multam malitiam docuit otiositas. (Sir 33,29)

Tria enim sunt loca hominum, scilicet caelum, infernus et terra. Caelum deputatum est ad quiescendum. Matth. VIII.: Multi veniunt ab Oriente et Occidente, et recumbent cum Abraam, Isac et Iacob in regno caelorum. (Mt 8,11) Infernus deputatus est ad iacendum. Esa XIV.: Subter te sternetur tinea et operimentum tuum erunt vermes. (Is 14,11) Mundus vero deputatus est ad laborandum. Iob. V.: Sicut avis ad volandum, sic homo nascitur ad laborandum. (Cf Iob 5,7) Sed quia Matthaeus non laborabat hic in mundo existens, sed aliorum sudore pascebatur, ideo dicitur de eo in evangelio sedentem.

Tertio ipse languebat morbo vanitatis appetendo saecularem dignitatem, ideo dicitur de eo: sedentem in teloneo. (Mt 9,9)

Secundo in hoc evangelio Salvator causam sui adventus declarat dicens: Non veni vocare iustos, sed peccatores. (Mt 9,9) Propterea quippe nasci voluit circumcidi, peregrinari, praedicare, pati et mori, ut peccatores ad se vocet. Vide, igitur peccator, ne tantus Salvatoris labor in te sit cassus.

Tertio in hoc evangelio Salvator [os 087. c. 02.] peccatoribus ad se revertentibus magnam fiduciam praestat exemplo, quia cum peccatoribus publicis comedebat et bibebat. Verbo quia dicebat pharisaeis invidis: Euntes discite, quid est. Misericordiam volo et non sacrificium. (Mt 9,13) ac si dicat: omnibus paratus sum misereri, quia non veni vocare iustos etc. (Mt 9,13) Unde ex Christi Domini gestis et verbis circa conversionem beati Matthaei factis tria notemus salutis documenta gratia Dei declaranda, scilicet:

Primum de Salvatoris gratiosa pietate Secundum de pharisaeorum perversa malignitate Tertium de beati apostoli famosa dignitate.

Primum siquidem ex Christi Domini gestis notemus documentum de ipsius Salvatoris gratiosa pietate. Magna certe pietas Salvatoris apparet in expectatione peccatoris ad poenitentiam, qui mox, ut peccat, mereretur aeternaliter damnari, sed ipse Christus pietate plenus expectat per annum et quandoque per decem annos, ut convertatur, quod non fecit angelis peccantibus. Hinc Bernardus ait: Magna plane omnino misericordia Domini in expectatione est, non enim peccantem angelum expectavit, sed praecipitavit de caelo, hominem vero non solum expectavit, sed naturam eius assumens circumibat civitates et castella praedicando, vocando, cum eis comedendo, ut ad poenitentiam redirent. Inter quos vidit hunc publicanum Matthaeum, quem ad se vocavit, et ante oculos omnium peccatorum locavit tamquam clarum speculum, ut in ipso intueantur Christi Domini pietatem. Et revera pulchre relucet in ipso divina Christi pietas, si haec tria consideremus, scilicet:

Primo statum Matthaei periculosum Secundo vocationis Christi modum gratiosum Tertio vocati susceptum amorosum.

Primo si consideramus Matthaei statum periculosum, in eo relucet Christi magna pietas erga peccatores. Fuit enim Matthaeus in statu damnationis aeterne, propterea publicanus dicebatur, quia negotiis saluti suae contrariis [os 087. c. 03.] occupatus erat. Nam secundum Raynerium quinque sunt negotia, quae vix vel nunquam sine peccato fieri possunt. Videlicet cura rei familiaris, militia, procuratio, admiratio, mercantia. Ista patent Sed Hostiensis duo superaddit, scilicet: advocationem et episcopatus officium, quo nihil est miserius et periculosius, si perfunctorie, id est negligenter res agatur, .

Quaedam autem sunt negotia, quae licita sunt, ut piscari, sarcire, arare etc. Unde Gregorius in : Piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonarium scimus et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit. Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit, quia aliud est victum per piscationem quaerere, aliud telonei lucris pecuniam augere.

Sunt enim pleraque negotia, quae sine peccatis exhiberi aut vix aut nullatenus possunt, quae ergo ad peccatum implicant, ad hoc necesse est, ut post conversionem animus non recurrat. De hoc etiam Augustinus, quem allegat Magister dicit: Si miles vel negotiator vel alicui officio deditus, quod sine peccato exerceri non possit, si culpis gravioribus irretitus ad poenitentiam venerit, vel qui bona alterius iniuste detinet, vel qui odium in corde gerit, recognoscat se veram poenitentiam non posse peragere, nisi negotium relinquat, vel officium deserat et odium ex corde dimittat, et bona, quae iniuste abstulit, restituat. Interim quicquid boni facere potest, hortamur, ut faciat, ut Deus cor illius illustret ad poenitentiam. Status autem Matthaei publicani erat talis, quod sine peccato gravi exercere non poterat, quia telonearius erat ac negotiationi illicitae operam dabat. Insuper bona temporalia ultra modum cupiebat, propter quae tria dubia hic occurrunt declaranda, scilicet:

Primum quae requiruntur ad verum telonium Secundum quibus de causis sit licita negotiatio [os 087. c. 04.] Tertium quibus modis illicite cupiuntur bona temporalia.

Primum dubium dixi declarandum, quae requiruntur ad verum teloneum. Ad quod respondetur, quod tria: Primum auctoritas illius, qui habet potestatem instituendi teloneum, ut imperator vel rex. Secundum ut fiat ex iusta causa, puta pro pace tuenda vel pro via reparanda. Propterea illi, qui nec pontem reparant, nec viam a latronibus vel furibus tuentur, nec aliquid aliud faciunt, pro quo teloneum est institutum, si salvari volunt, tenentur ad restitutionem. Tertium requiritur ad verum teloneum, ut sit moderatum, ne pauperes nimium graventur extra de verborum significatione super quibusdam, unde illi, qui novum teloneum ex se instituunt vel antiquum aggravant, quot denarii exiguntur, sic ibi contra iustitiam tot poenas accidentales habebunt in inferno, quamdiu durat teloneum. Et quicumque a clericis vel religiosis aut eorum bonis, quae non causam negotiationis portant, aliquid exigunt, ipso facto excommunicati erunt, .

Secunda denique quaestio declaranda est ista, quibus ex causis sit licita negotiatio. Ad quod respondet sanctus Thomas , quod solum triplici de causa mercantia est licita, scilicet:

Primo ratione satisfactionis Secundo ratione pietatis Tertio ratione auxiliationis.

Primo mercantia ratione satisfactionis est licita, ut per eam sibi et suae familiae secundum decentiam sui status satisfacere possit in victu, vestitu etc.

Secundo mercantia est licita ratione pietatis, ut cum quis ideo facit negotiationem, ut pauperibus inde provideat, et non agit ad sui necessitatem, quia non indiget.

Tertio mercantia est licita ratione auxiliationis, ut cum mercationi se dat propter utilitatem rei publicae, ne res necessariae ad victum desint in aliqua patria et inde lucrum accipit, non pro ultimo fine, sed quasi pro sui laboris stipendio. [os 087. c. 05.]

Praeter has igitur causas quando quis mercator efficitur aut ut solum superbiam temporalem congreget, aut ut divitiis honoretur, vel ut voluptati suae liberius satisfaciat, prohibitum est, . Ex his patet, quod in statu periculo sunt illi, qui negotiantur propter saeculi vanitates sibi uxori vel filiis impendendas, ut ita ambitiose incedant, sicut nobiles. Et saepe impletur de illis illud Eccs IV.: Unus est et secundum non habet, non filium, non fratrem et tamen laborare non cessat, nec satiantur oculi eius divitiis, nec recogitat dicens: Cui laboro et fraudo animam meam bonis. (Ecl 4,8) Et quod mirabilius est, licet sint multi tales: non tamen sibi formant conscientias. Similiter turpe lucrum dicitur a doctoribus emere res sine necessitate tempore, quo minus valent et conservare, ut tempore oportuno carius vendant. Hinc : Quicumque tempore messis vel vindemiae non necessitate, sed cupiditate comparant annonam vel vinum, et conservant usque quo vendatur denariis quattuor vel septem amplius, hoc turpe lucrum dicimus. Unde dicit Scotus et sanctus Thomas , quod carius vendere aut vilius emere rem, quam valeat, est iniustum et illicitum. Illud autem dictum: res tantum valet, quantum vendi potest, habet locum in foro imperatoris et non in foro Creatoris omnium. Dicunt tamen Scotus et sanctus Thomas ubi supra, quod in his tribus casibus licet carius vendere: Primo quando res portatur de una patria ad aliam. Secundo, quando res venalis est meliorata, quam fuit prius et hoc per industriam venditoris. Tertio quando quis emit vinum vel fruges tempore, quo abundabat et conservavit et custodivit providens necessitati comitatis principaliter et non tantummodo causa lucri.

O, Deus aeterne, hic quis est et laudemus ipsum. Certe non solum laici hoc non faciunt, sed nec clerici, quibus districtius est prohibitum. II. Thim. II.: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus. (II Tim 2,4) Et , ubi Hieronymus dicit: Negotiatorem clericum ex inope divitem, ex ignobili gloriosum, quasi quosdam pestes fuge. Poena autem clericorum, qui negotiis saecularibus se immiscent, est, quod si se non correxerint, debent deponi. Unde dicitur: uQui pro emendo aliquid in nundinis vel in foro deambulant, ab officio suo removeantur vel degradentur. Et : secundum instituta praedecessorum nostrorum sub interminatione anathematis prohibemus, ne clerici vel monachi causa lucri negotientur. Si quis autem oppositum huius constitutionis fecerit, deponi debet, nullus tamen deponitur, nisi pro mortali. Ergo bene impletur modo illud Hieremias VI.: A maiore usque ad minorem omnes avaritiae student. (Ier 6,13)

Tertium dubium declarandum erat istud: quibus modis illicite cupiuntur et possidentur bona temporalia. Ad quod respondetur, quod quattuor modis:

Primo concupiscendo bona temporalia contra Deum et eius iustitiam, sicut illi concupiscunt ad malum finem, qui dicunt. Ha, ille Ribaldus dives non audet laute vivere de bonis, sed si ego haberem sic et sic viverem.

Secundo temporalia illicite possidentur per usuram, furtum, rapinam.

Tertio temporalia illicite possidentur ab his, qui sua bona non ad honorem Dei et proximi necessitatem ac propria utilitatem expendunt et tales possunt damnari, si etiam res iniustas non possideant, sicut Lu. XVI.: Dives epulo non legitur divitias iniuste possedisse, sed quod illicite expendebat quotidie epulando, purpura et bysso se induendo ac superflua pauperibus non damnando, ideo damnatus est. (Cf Lc 16,19) Dicunt enim plerique stulti, qui in superfluo ornatu in ludis, in gula etc. expendunt bona: Haec mea sunt et quo volo dispenso. Et tamen falsum dicunt, quia dicit Apostolus I. Cor. IV.: Quid habes, quod non accepisti. (I Cor 4,7) Et Augustinus: Quanto plus de terrenis tua esse dicis, tanto plus mentiris. Dedit enim tibi Deus ad bene dispensandum, qui quandoque dicet: Redde rationem [os 087. c. 07.] villicationis tuae.

Quarto temporalia illicite possidentur his, qui nimis avare retinent ita, quod non dant pauperibus in necessitate constitutis, de quibus dicitur : Neque minoris est criminis habenti tollere, quam cum possis indigenti denegare. O, Domine meus, quid fiet de istis exactoribus dicarum, qui extorquent a miseris, et postea furantur sibi retinendo, qui se excusantes dicunt: Ego recepi pro stipendio servitii mei, et hi decepti damnabuntur, nisi poeniteant et restituant ablata.

Secundo Christi pietas apparet, si consideremus gratiosum modum vocationis beati Matthaei. Nam sicut evangelica testatur veritas: dum praeteriret Dominus Iesus, vidit hominem in teloneo sedentem Matthaeum nomine. Vidit – inquam – oculo pietatis multis diaboli laqueis irretitum, vidit divina praecepta contemnentem, vidit circa suam salutem negligentem, vocavit eum interiori inspiratione et exteriori sermone dicens: Sequere me. (Mt 9,9)

O ineffabilis pietas Christi Salvatoris, o inaestimabilis misericordia nostri Redemptoris, qui sic currit post peccatores, sic fatigatur pro illis. Cur bone Iesu tam ferventer ambulabas post peccatores tuos, utique inimicos? Nonne sufficiebat tibi tua aeterna gloria? Nonne sufficiebat servitium mille milium angelorum? Cur hoc faciebas? Certe illa ineffabilis pietas tua te coegit ad talia facienda. Unde Bernardus in ad Iesum ait: Omnino propter mansuetudinem, quae de te praedicatur curremus post te, Domine Iesu. Audientes, quod pauperes non spernas, peccatores non horreas, non horruisti latronem confitentem, non peccatricem lacrimantem, non sedentem in teloneo, non supplicantem publicanum, non negantem discipulum, non persecutorem discipulorum, non ipsos crucifixores tuos. Haec ille. Expergiscimini igitur peccatores et audiatis vocem piam Christi vocantis et dicentis: Venite ad me peccatores, ecce ulcisci dissimulo [os 087. c. 08.] gratiam Deo datam multiplicabo et aeternam gloriam praestabo, sicut feci Matthaeo publicano. Hinc Bernardus : Quod Deus et Salvator noster semel et in uno loco visibiliter operari dignatus est, hoc etiam nunc ubique terrarum in corde operatur invisibiliter.

Tertio pietas Christi apparet, si consideremus vocati susceptum amorosum, evangelicus enim testatur textus, quod . postquam Matthaeus publicanus piam Christi vocantis vocem, statim surrexit et secutus est eum, et fecit ei convivium in domo sua. Audienetes vero hoc peccatores et publicani, quod talem magnum peccatorem Messias in suum consortium recepisset, coeperunt ad ipsum recurrere temporalium sitibundi, tamquam ad fontem misericordiae, aegri ad medicum, famelici ad panem vivum, caeci ad lumen salvificum, cum quibus ex innata sua pietate comedebat, loquebatur, eos docebat et regnum caeleste illius promittebat, coram eis infirmos sanabat.

O Christe Deus pie, o Salvator animae meae, quam clare declarasti tuam pietatem in isto uno publicano, quem de faucibus diaboli extraxisti, pie ipsum vocasti, benigne suscepisti, cum eo gratiose comedisti, ipsum a phariseis murmurantibus defendisti, peccata omnia ei remisisti, cum apostolis apostolum ordinasti, cum evangelistis evangelistam, cum martyribus martyrem consecrasti. O magna tua misericordia, o ineffabilis caritas, o inexplicabilis pietas. Bene dicit Ps.: Misericordiae tuae multae, Domine. (Ps 118,156) Et vere tam multae, quod nullus sufficit enarrare. Idem Ps.: Quis sapiens et intelliget haec et enarrabit misericordias Domini (Cf Ps 106,43), quasi diceret: nullus. Hinc habetur : Misericordiae Domini nec mensuras ponere, nec tempora diffinire possumus. Et : quia divinitatis natura clemens est et pia magisque ad indulgentiam, quae non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat.

Secundum salutis documentum ex Christi Domini gestis in conversione Matthaei notemus de pharisaeorum perversa malignitate. [os 087. c. 09.] Videntes namque perversi et superbi pharisaei mansuetudinem Christi cum peccatoribus conversantem invidebant, detrahebant ac temerarie ipsum iudicabant. Dicebant enim discipulis: Quare cum peccatoribus et publicanis manducat et bibit Magister vester? (Mc 2,16) Quasi dicant secundum Lyram : Vere vos fatui estis, quod talem magistrum sequimini. Sed pius Christus respondit eis per rationem et auctoritatem dicens: Non est neccessarius sanis medicus, sed infirmis. (Cf Mc 2,17; Mt 9,12) Ac si dicat: vos aestimatis iustos et sanos in anima, ideo me medicum non vultis habere, sed isti bene.

Secundo allegavit dictum Oseae VI. c. dicens: Euntes discite, quid est hoc dictum Oseae: misericordiam volo et non sacrificium. (Cf Os 6,6; Mt 9,13) Non enim veni vocare iustos, sed peccatores ad poenitentiam. Unde pharisaeorum malignitas in duobus perpenditur in conversione beati Matthaei, scilicet:

Primo in temerarie iudicando Secundo in temerarie arguendo.

Primo itaque pharisaeorum malignitas attenditur in temerarie iudicando, qui ex hoc, quod Christus Dominus cum peccatoribus conversabatur, iudicabant ipsum fore peccatorem. Unde sciendum, quod iudicium temerarium ex tribus oritur:

Primo ex superbia, nam veri humiles se existimant aliis inferiores, et seipsos diiudicant, et inveniunt in se plures defectus, quam in aliis, quia nullius defectum cognoscunt sicut suum, sed modus superborum est, quod seipsos dimittunt indiscussos et aliorum defectus ventilant. Similes sunt oculis corporeis, quia alia a se vident, tales fuerunt superbi pharisaei.

Secundo temerarium iudicium oritur ex malitia iudicantis. Sicut enim quis malus existens, sic iudicat de aliis. Hinc Chrysostomus : Omnis homo secundum se existimat alterum.

Tertio temerarium iudicium oritur ex eo, quod quis male afficitur ad alium. Unde Augustinus: Certum est, quod de malo incerto neminem iudicare, quem tanquam meipsum diligerem. Et Chrysostomus : Si enim quid boni dicatur de inimico, non creditur, sed confirmatur, quod prohibet Salvator Mat. VII. [os 087. c. 10.] dicens: Nolite iudicare et non iudicabimini, nolite condemnare et non condemnabimini. (Lc 6,37; Cf Mt 7,1) Ubi dicit Lyra, quod aliquis potest malum iudicare de proximo multipliciter: Uno modo ex evidentia facti, cum aliquis iudicat aliquem homicidam, quia vidit eum interficere hominem, et hoc nullum est peccatum. Alio modo ex signis evidentibus, ut si aliquis iudicet aliquem fornicatorem, quia vidit aliquem nudum cum nuda, solum cum sola, et hoc similiter nullum est peccatum. Tertio modo ex signis levibus aliquis dubitare incipit de bonitate fratris, et hoc peccatum veniale est, quia procedit ex humana infirmitate, et hoc proprie non dicitur iudicium, sed suspicio.

Unde Augustinus ait: Si suspiciones vitare non possumus, quia homines sumus, iudicia tamen aut diffinitivas sententias continere debemus. Secundus gradus huius iudicii, quando ex talibus signis firmiter tenet in animo, quod frater sit malus, et hoc proprie dicitur iudicium, quia importat firmam sententiam, et hoc est peccatum mortale, si peccatum fuit mortale, de quo iudicavit. Ubicumque haec tria concurrit, fit mortale iudicium: primum, ubi signa violenta non sunt; secundum, ubi sententia est diffinita; tertium, ubi malum, quod iudicat, est mortale. Tertius gradus huius iudicii est, quando ex levibus signis non solum praedicto modo iudicat, sed etiam procedit ad punitionem fratris, quod est gravius.

Secundo malignitas phariseorum attenditur in temerarie arguendo, qui non solum iudicabant in corde, sed etiam arguebant dicentes: Quare cum publicanis et peccatoribus etc. (Mc 2,16) Non enim videbant trabem in oculis ipsorum et eicere volebant festucam, quae non erat in oculo Christi, sed potius plenus erat virtutibus omnibus. Videbant sanctam eius vitam, profundam sapientiam Dei in eo miracula multa facere coram eis, quae omnia ad malum iudicabant. Insuper cordis secreta eorum reserabat. Unde dicebat: Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus. Non enim veni vocare iustos, sed peccatores. (Cf Mt 9,12–13) O, pie Christe, si peccatores venisti vocare, [os 087. c. 11.] ecce nos omnes hic existentes sumus peccatores ad te revertentes. Suscipe igitur nos solita pietate!

Tertium salutis documentum ex Christi gestis in conversione beati Matthaei notemus ipsius famosam dignitatem, quem sic in suum consortium copulavit Christus, ut nec murmure pharisaeorum, nec aliorum oblocutione dimitteret, quin potius inter evangelistas ut primus esset, instituit, et ut eius evangelium frequentius legeretur in Ecclesia. (Matthaeus) Deinde totam terram Aegypti una cum rege et regina per ipsum ad se convertit, ut patet in eius legenda, de cuius miraculis unum referamus, quod in libro, qui vocatur habetur. Discipuli enim apostoli anno, quo occisus est, pro Domino propter persecutionem Iudaeorum cum magna victualium dispositione navem conscenderunt volentes proficisci praedicare Christum in regionem, quam Dominus vellet. Qui cum multum in mari laborassent, invenerunt quandam imaginem in medio mari ad modum puellae, et videntes territi sunt, quia manu sua indicabat ad unam partem declinare. Quo cum declinassent, viderunt splendidissimam regionem, ubi visus est quidam mons aureus, ad quem cum magna difficultate applicantes et ascendentes invenerunt quandam civitatem ex auro et lapidibus pretiosis miro modo aedificatam, in quam per portam apertam intraverunt, sed ibidem neminem viderunt. Et dum sic deambularent, viderunt ecclesiam mirifico opere factam, super cuius altare erat imago Beatae Virginis. Post haec venerunt ad quoddam viridarium, ubi viderunt duos nobiles senes sedentes iuxta mensam, qui eisdem Hebraice loqui coeperunt interrogantes, quomodo Christus Dominus est occisus, et quomodo apostoli sunt dispersi, et si totus iam mundus fidem suscepit Catholicam, qui omnia ut noverant narrantes, tandem et ipsi quaesierunt, si illa civitas esset Paradisus. Responderunt, quod non, sed prope esset Paradisus. Sed isti inquiunt: Odor suavissimus, quem sentitis, exit de Paradiso, qui [os 087. c. 12.] est tantae virtutis, quod hominem conservat, in cuius signum vobis videtur, quod solum tribus diebus fuissetis, sed ex quo exulastis de vestra civitate, trecenti anni sunt iam transacti, et ecce vos estis ita recentes, quasi tribus annis navigassetis. Propterea tollite de auro et gemmis istius civitatis et portate vobiscum in testimonium. Et mox, ut navem consederitis, dealbabuntur capilli vestri, sicut lana alba, et repente, ut ad vestram civitatem pervenietis, referetis haec et statim moriemini. Sed si quis vestrum est sacerdos, communicet vos corpori et sanguini Christi. Quibus debite peractis navem descenderunt et statim dealbati sunt, sicut Henoch et Elias praedixerat. Et divino nutu quidam ventus impulit navem tribus diebus praefatam civitatem. Videntes illi aquam et montem, cognoscebant locum. Sed quia ex quo civitas alio modo situata fuerat, admirabantur valde. Egressos de navi viderunt homines de civitate et illi mirabantur, quia numquam tantos et tam pulchros senes simul vidissent, qui tandem coeperunt narrare omnia, quae cum eis gesta fuerunt et inclinatis capitibus requierunt in pace. Rogemus etc. [os 087. c. 13.]