Ego Dominus humiliavi lignum sublime et exaltavi lignum humile. Ezech. XVII. c. (Ez 17,24)

Haec verba dicuntur ad gloriosam sollemnitatem exaltationis sanctae crucis. In quibus duo ligna insinuantur, scilicet:

Primum sublime, sed humiliatum Secundum humile, sed exaltatum.

Primum inquam lignum sublime, sed humiliatum intellegitur Dominus Iesus, qui descendendo humiliavit se per scalam tres gradus habentem, scilicet usque ad carnem, usque ad mortem et usque ad crucem. Quod notat Apostolus Phil. II. dicens: Exinanivit semet ipsorum formam servi accipiens, ecce primus gradus, factus oboediens usque ad mortem, ecce secundus, mortem autem crucis, ecce tertius gradus. (Cf Phil 2,7-8) Magna profecto fuit humilitas, quando splendor Dei Patris se humiliavit usque ad carnis nostrae lutum, maior, quando vita perpetua humiliavit se usque ad mortis supplicium, sed revera maxima et inestimabilis humilitas, quando Rex angelorum humiliavit se usque ad patibulum latronum, unde tandem descendit in infernum ad sanctos patres.

Secundum lignum insinuatur humile, sed exaltatum, quod est sancta crux, quae quidem duplex est, scilicet materialis et spiritualis. Materialis crux fuit lignum utilitatis, quia huiusmodi de lignis vilibus parabatur, fuit infructuositatis, quia quantumcunque plantabatur in monte Calvariae, fructum faciebat nullum. Item fuit ignobilitatis, qui fuit supplicium latronum, sed post Christi Domini passionem est exaltatum, quia vilitas transiit in pretiositatem, unde dixit beatus Andreas apostolus: Salve crux pretiosa, quae decorem de membris Domini suscepisti. Infructuositas crucis mutata est in fertilitatem, de qua Can. VII. dicitur: Ascendam in palmam et apprehendam fructus eius. (Ct 7,8) Ignobilitas quoque crucis in sublimitatem est mutata. Augustinus de ea sic dicit: Crux, quae erat supplicium latronum transiit ad frontes imperatorum. Crux [os 084. c. 01.] vero spiritualis carnis mortificatio sive vera poenitentia, de qua Salvator Math. XVI. ait: Qui vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. (Mt 16,24)

Quod tractans Gregorius ait: Minus quippe est abnegare, quod habet, valde autem multum est abnegare, quod est. Et infra: Nec tamen sufficit relinquere nostra, nisis relinquamus et nos. Sed quo ibimus extra nos? Et ipse respondet dicens: Aliud sumus per peccatum lapsi, aliud per naturam conditi, aliud, quod fecimus, aliud, quod facti sumus. Relinquamus nosmetipsos quales peccando fecimus et maneamus quales per gratiam facti sumus. Ecce qui superbus ad Christum conversus, humilis factus. Si luxuriosus ad continentiam vitam mutavit, semetipsum relinquit, ipse quidem est per naturam, sed non per malitiam. Et ideo si salvari volumus, necesse est, ut hanc crucem portemus, quia dicit ipsa veritas: Qui non baiulat crucem suam et sequitur me, non est me dignus. (Cf Lc 14,27 et Mt 10,38) Ab eis tantum qui sic portant crucem, exaltabitur, de qua exaltatione dicitur: Ego Dominus humiliavi etc. (Ez 17,24) In quibus quidem verbis ad honorem ecaltatae crucis tria insinuantur salutis documenta gratia Dei declaranda, scilicet:

Primum de sanctae crucis potestate, ibi: Ego Dominus Secundum de crucis assimilationis dignitate, ibi: humiliavi etc. Tertium de eius exaltationis multiplicitate, ibi: et exaltavi etc.

Primum itaque documentum ex praemissis thematis verbis insinuatur de potestate sanctae crucis, cum dicitur: Ego Dominus. Ipse enim Dominus dominantium et Rex regum Christus magnam potestatem exercuit in cruce, potissime hanc triplicem potestatem, scilicet:

Primo Deum Patrem pacificavit Secundo diabolum religavit Tertio hominem nobilitavit.

Primam namque Christus Dominus in cruce exercuit potestatem, quod Deum Patrem omnipotentem pacificavit cum genere humano. Procurante enim diabolo homo ex inoboedientia fructum sumpserat [os 084. c. 02.] de ligno vetito et Deum benignum intantum contra se provocaverat, quod ei omnino fontem misericordiae clauserat, maledicens ipsi, homini, terrae et serpenti, ex cuius suggestione homo peccaverat. Hinc Iosue XI. dicitur: Domini enim voluntas fuit, ut pugnarent, scilicet daemones contra Israel, id est hominem ordinatum ad Dei visionem et non maererentur ullam clementiam. (Cf Ios 11,20) Sed Dominus Iesus pro homine moriens in cruce Deum Patrem placavit et insuper clementiam impetravit. In cuius figura dicitur Exo. XXX.: Deprecabitur Aaron super cornua altaris semel per annum in sanguine, qui oblatus est pro peccato et placabit super eo in generationibus vestris. (Cf Ex 30,10) Aaron, id est Christus sacerdos in aeternum cum proprio sanguine super cornua crucis deprecatus est Deum Patrem pro humano genere. De quo Heb. V. dicitur: Cum clamore valido offerens se cum lacrimis exauditus est pro sua reverentia. (Cf Hbr 5,7)

Secundam denique Christus Dominus in cruce potestatem exercuit, quod fortem diabolum religavit, qui antea tam potens erat, quod hominem tentare poterat et vincere, quia peccando se fecerat servum diaboli. Sed Christus Dominus in cruce a tali potestate liberavit. De quo sic loquitur Magister : Incideramus - inquit - in potestatem huius saeculi, qui seduxit Adam et servum fecit, cepitque nos quasi vernaculos, id est empticios possidere, sed Redemptor captivatori nostro tetendit muscipulam crucem suam, posuit ei quasi escam sanguinem suum et corpus, ille autem sanguinem fudit non debitoris propter quod recessit a debitoribus. Ille quippe ad hoc sanguinem fudit, ut nostra peccata deleret. Non enim tenebat nos, nisi vinculis peccatorum nostrorum, venit ille, alligavit fortem vinculis passionis suae, intravit in domum eius, id est corda eorum, ubi ipse habitabat et vasa eius, id est nos eripuit, quae ille impleverat amaritudine sua. Deus autem noster sua faciens fudit amaritudinem et implevit dulcedine largiens ad optionem filiorum Dei.

Sed diceres, a quo redemit nos Christus. Videtur, quod non a Deo, quia nemo emit, quod suum est, nec a diabolo, [os 084. c. 03.] quia homine peccante Deus non perdidit dominium super homines et non obligabatur diabolo. Ad quod respondet seraphicus doctor Bonaventura , quod homo venundatus fuerat, ut faceret mala, et sic se servum fecerat peccati et supplicii, in his omnibus detinebatur auctoritate divinae sententiae et iustitiae, et ideo pretium redemptionis oportebat ei offerri, qui damnum passus fuerat, qui est Deus. Propterea Christus Dominus in cruce offerendo suum sanguinem Deo Patri, non diabolo, redemit nos a servitute diaboli, peccati et supplicii, licet diabolus nullum ius haberet in homine, tamen homo iuste detinebatur in vinculis eius, quia per culpam transierat de manu misericordiae ad manum divinae iustitiae, et sic de manu iustitiae per manum misericordiae sumus redempti. Unde dicit magnus Albertus, quod ante Christi passionem diabolus habuit duplicem manum, scilicet attrahentem in culpam et impellentem ad limbum. Sed Christus Dominus primam manum diaboli debilitavit sua morte. Secundam penitus amputavit, ut iam non possit tantum temptare, quantum vellet, nec aliquem iustum ducere ad loca poenalia. Hinc Hieronymus ait: Debilis est hostis neminem potens vincere, nisi volentem consentire. Et Augustinus: Diabolus contra resistentes est sicut mirmilio, id est formica alata, sed contra consentientes est sicut fortis leo. Nam sicut Ezech. IX. c.: Vidit septem viros habentes gladios in manibus suis transeuntes per mediam Hierusalem, qui omnes, quos invenerunt non signatos signo thau, interfecerunt, sed signatos non laeserunt. (Cf Ez 9,4) Sic daemones, qui permittente Deo non signatos signo crucis possunt tentare et occidere gladio tentationum, sed signatos fugiunt, sicut canis videns baculum, quo percussus est. Qui quidem crucis baculus sic debet imprimi a fronte incipiendo et descendendo usque ad ventrem, deinde ad sinistram ducendo manum et tandem ad dextram, inde postea ad pectus ostendens, quod Christus descendit de caelis in uterum virginis, inde exiens ad sinistram tribulationum [os 084. c. 04.] et passionum, inde refugiens ascendit ad dexteram gloriae et nunc regnat in potioribus bonis gloriae eternae.

Tertiam potestatem in cruce exercuit Christus, quod hominem miserum nobilitavit. Nam in statu innocentiae homini data fuit dominatio super viventia in terra, in aquis et in aere. Gen. I.: Dominamini bestiis terrae, piscibus maris et volatilibus caeli. (Cf Gn 1,28) Per crucem autem Christus dominium accipit super omnia etiam caelestia. Mat. ultimo ait Salvator: Data est mihi omnis potestas in caelo et in terra (Mt 28,18), et hoc executive, quia ab exordio exceptionis habuit potestatem virtualiter. Hinc est, quod angelus cognoscens dignitatem naturae humanae, non se permisit adorari, sicut in Veteri Testamento, sed Iohanni evangelistae adorare volenti dixit Apoc. XIX.: Vide, ne feceris, conservus tuus sum et fratrum tuorum habentium testimonium Iesu. (Apc 19,10) O, pia potestas Crucifixi, quae nobis Deum Patrem reconciliavit, ut simus filii Dei. O, nimia potentia, quae diabolum religavit. O, memoranda clementia, quae sic hominem perditum nobilitavit, ut iam non sit hospes, sed civis sanctorum.

Sed diceres, quare Christus Dominus voluit exaltari in cruce. Nonne suffecisset, si in terra pro homine mortuus fuisset? Ad quod respondetur, quod propter tria, scilicet:

Primo, ut ipsum evidentius intueamur Secundo, ut ipsum ferventius amplectamur Tertio, ut ad ipsum efficacius attrahamur.

Primo dixi, quod Christus Dominus in cruce fuit exaltatus, ut ipsum exaltatum evidentius intueamur. Hoc est, quod dicitur Ioh. VIII.: Cum exaltaveritis in cruce, quem nunc ignoratis in terra positum, tunc cognoscetis in cruce exaltatum. (Cf Ioh 8,28) Exaltatus autem Christus proponit se tibi vitae signum, veritatis speculum, vitae librum. Unde Esa. XLIX.: Exaltabo ad populum signum meum (Cf Is 49,22). Dum intuemur Christum in cruce exaltatum, tunc videmus quoddam signum, in quo dirigimur in viam paupertatis, quia nudus pependit. In viam humilitatis, quia voluntarie [os 084. c. 05.] se obtulit. In viam benignitatis, quia pro crucifixoris exoravit. In viam oboedientiae, quia Patris voluntatem adimplevit. In viam perseverantiae, quia de cruce descendere noluit, ergo Christus in cruce positus est in signum, cui contradicetur. Luc. II. (Lc 2,34) Quia avari contradicunt paupertati, superbi humilitati, invidi caritati, contumaces oboedientiae, iracundi patientiae etc. Sed tu, o anima devota, o caelestis margarita, o Christi sanguine redempta, audi, quid dicit Augustinus : Tota vita Christi in terris disciplina morum fuit. Vide igitur omnia et fac secundum exemplar, quod tibi monstratum est in monte, scilicet Calvariae, et dic sic: Quid exeam, quid loquar, quid retribuam, Domine? Fecisti de corpore tuo mihi speculum, nec tantum speculum, sed etiam vitae librum, in quo omnia salutis continentur documenta. Iuxta illud Ps.: In libro tuo omnes scribentur. (Ps 138,16) Revolve igitur et vide, quia dicitur Esa XXXIV.: Requirite diligenter in libro Domini et legite! (Is 34,16)

Secundo Christus Dominus in cruce exaltatus est, ut ipsum in cruce ferventius amplectamur. Et ex hoc fiducialius ad ipsum accedamus, qui enim ex nimio amore pro nobis posuit animam suam, petenti non potest negare peccatorum veniam. Unde Esa. XXX.dicitur: Propterea expectat Deus, ut misereatur et ideo exaltabitur parcens vobis (Cf Is 30,18), : exaltabitur in cruce. Hinc Bernardus ait: Peccavi peccatum grande, turbatur conscientia mea, sed non conturbatur, quia vulnerum Domini recordabor. O, autem quandoque Deus non parcit, sed punit. Hoc ideo est, quia non est, qui opponat se et irascentem teneat. Dicit enim Dominus illud Ezech. XXII.: Quaesivi de eis virum, qui interponeret pacem et staret ex adverso contra me, ne dissiparem eos, nec inveni et effundi super eos in dignationem meam. (Cf Ez 22,30-31) O autem fragilis homo potest omnipotentis Dei indignationem continere, patet de Moyse, cui Dominus dicebat Exo. XXXII.: Dimitte me, ut irascatur furor meus super eos, ut deleam eos. (Ex 32,10)

Tertio Christus Dominus in cruce est exaltatus, ut ad ipsum efficacius attrahamur. [os 084. c. 06.] Quanto enim pro nobis passus est benevolentius, tanto attrahit efficacius. Unde Ioh. XII.dicebat: Ego cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum (Ioh 12,32), quasi diceret: Ego ideo exaltatus sum a terra, ut sim caput vosque membra. Attrahit vero vinculo magnae caritatis. Iuxta illud Oseae XI.: Traham eos in vinculo caritatis. (Os 11,4) O, magna caritatis dilectio, O, ineffabilis clementia nostri Salvatoris, qui tua ignominia conquisisti nobis gloriam, tua acerba morte vitam, tua labore requiem. Quid ad hoc te coegit? Certe tua maxima caritas.

Secundum ex praemissis thematis verbis insinuatur documentum de crucis assimilationis dignitate, cum dicitur: humiliavi lignum sublime, quod quidem crucis lignum est sublimatum in sui assimilatione, quia septem rebus nobilibus assimilatur, scilicet:

Primo caeli clavi Secundo iudicis tribunali Tertio cathedrae magistrali Quarto lucernae ardenti Quinto vexillo triumphali Sexto ipsi torculari Septimo staterae mensuranti.

Primo dixi, quod sancta crux assimilatur clavi caeli, quia sicut cum clave ostium in duo reseratur, sic hac cruce ostium, qui est Christus Dominus. Ioha. X.: Ego sum ostium. (Ioh 10,7) In duo fuit divisus, quia corpore in cruce remanente, anima in infernum descendit, et ita apertum est regnum caelorum. De hac clave dicit Dominus Esa. XXII.: Dabo super humerum eius clavem David. (Cf Is 22,22) Et beatus Hieronymus ait: Sanguis Christi Paradisi clavis est.

Secundo sancta crux assimilatur tribunali iudicis, de qua Leo papa sic ait: O, ineffabilis gloria passionis, in qua et tribunal Domini et iudicium mundi et potestas est Crucifixi. In hoc tribunali Christus latronem blasphemum aeternae morti sententiavit, supplicantem vero sibi ad gloriae participationem. Unde Ambrosius: Auctor humani generis in cruce existens pietatis officia dividebat, persecutionem [os 084. c. 07.] apostolis, pacem discipulis, corpus Iudaeis, Patri spiritum, latroni Paradisum, peccatoribus infernum, Christianis crucem poenitentiae commendavit.

Tertio sancta crux assimilatur cathedrae magistrali, de qua Augustinus dicit: Lignum vitae, in quo erant fixa membra morientis, cathedra erat Christi docentis. O, magistri boni veri discipuli, videte titulum suae lectionis super caput ipsius et addiscatis, quem non solum videatis et addiscatis, verum etiam opere compleatis. Iste enim nostri magistri titulus: Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum. Iesus, id est Salvator. Matth. I.: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. (Mt 1,21) Nazarenus, id est floridus, ubi innuitur, quod eius discipuli virtutum floribus debent adornari, sicut et ipse. Deinde dicitur Rex Iudaeorum, per quod insinuatur, quod sui discipuli aeterna corona debent coronari. Istis siquidem intentionibus debemus audire hunc magistrum, ut videlicet salvemur, virtutibus adornemur et finaliter coronemur. Unde de crucis cathedra doctor veritatis Christus septem verba docuit:

Primum est magnae caritatis dicens Lu. XXIII.: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. (Cf Lc 23,34) Ubi dicit , quod multi audito hoc verbo pietatis conversi sunt. Et Hieronymus dicit, quod ad hanc vocem tria milia hominum sunt conversi et in die Pentecostes in praedicatione Petri sunt in fide solidati. Et Venerabilis Beda sic ait: Respice, Domine, de sanctuario tuo et de excelso caelorum habitaculo in thesauro sancto sanctam hostiam, quam offert tibi maximus pontifex noster, sanctus puer tuus Dominus Iesus Christus pro peccatis fratrum suorum, esto ergo placabilis super malitiae nostrae multitudinem. Ecce sanguis fratris nostri Abel clamat ad te pro nobis de terra dicens: Pater, ignosce illis. Quo verbo audito ille indoctus latro contrito corde ad magistrum conversus ait: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum. (Cf Lc 23,42)

Secundum igitur verbum benignum pius Magister [os 084. c. 08.] protulit dicens Lu. XXIII.: Amen, dico tibi, hodie mecum eris in Paradiso. (Lc 23,43) Paradisus autem sic interpretatur: Paradisus, id est parans Dei visionem. O, Christe crucifixe, hoc tuum benignum verbum est consolatio ad te veraciter etiam in extremis conversis, quia non dixisti latroni: dimitte nunc, nonne vides afflictiones meas et irrisiones, nonne cernis amaricatam matrem meam, nec dixisti: ieiunabis, tu homicida, centum hebdomadas vel dabis tantam elemosynam, sed: hodie mecum eris in Paradiso etc. (Lc 23,43)

Tertium verbum Magister bonus de sua cathedra protulit verbum pietatis dicens Ioh. XIX.: Mulier, ecce filius tuus. Sed cur, pie Christe, videns flentem Matrem non dixisti: Carissima Mater, ecce vide modo ad quantam afflictionem me genuisti, fovisti et nutrivisti, quia forte cor virgineum scissum compassione fuisset. Sed stabat ante crucem et filii sui verba audiebat ac eius vulnera et sanguinem defluentem aspiciebat, ibique hausit gratiae plenitudinem, quam postea effudit abunde. Iuxta illud Esa XII.: Haurietis aquas de fontibus salvatoris. (Cf Is 12,3)

Quartum verbum Magister meus de sua cathedra docuit verbum amoris dicens: Eli, Eli, lama zabathani. Matth. XXVII. (Mt 27,46), quod est interpretatum: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? Clamavit enim Pius Doctor propter tria: primo propter veritatis humanae naturae ostensionem, secundo propter passionis suae magnitudinem, tertio [editio: terto] propter astantium attentam auditionem. O, quam amaro corde audiebat Mater pia Filii sui clamorem in poenis, cuius vocem dulciter quandoque audierat praedicantem.

Quintum verbum protulit Magiter pius de sua cathedra verbum anxietatis Ioh XIX. dicens: Sitio. (Ioh 19,28) Dicunt enim doctores, quod corporaliter sitiebat, quia humor ratione poenae fuit exalatus. Alii dicunt, quod quia pendebat in calore solis, ideo sitiebat, alii vero dicunt, quod nostram salutem sitiebat. Ideo dicit Bernardus: Domine, plus te cruciat sitis, quam crux, de cruce siles, de siti clamas, qui omnium salutem [os 084. c. 09.] affectas, omnium gaudium procuras, et tunc ipsum potaverunt aceto et felle.

Sextum praeterea pius Doctor de sua cathedra protulit verbum de Ioh. XIX.: Consummatum est (Ioh 19,30), quod verbum doctores diversimode exponunt, primo sic: Consummatum est, id est impletae sunt scripturae de mea conceptione, nativitate, conversatione et morte. Secundo sic: Consummatum est patrum desiderium et Filii obsequium impletum est. Tertio sic: Consummatum est, id est humanae naturae redemptio perfecta est. Quarto sic: Tot et tantas poenas sustinui, quod vita mea penitus consummata est.

Septimum novissime Doctor bonus protulit verbum devotionis dicens Luc. XXIII.: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens exspiravit. (Lc 23,46)

In primo verbo docemur inimicis ignoscere, in secundo de remissione peccatorum spem habere, in tertio maestos consolari, in quarto in tribulatione patientiam habere, in quinto omnium salutem desiderare, in sexto pro omnium salute orare, in septimo verbo docemur usque ad mortem in bonis operibus permanere. O, veri Magistri, Christi discipule, si didiceris et servaveris in istis paucis verbis, plus proficies, quam si addisceres cursus siderum, naturas herbarum et complexiones hominum, quia sine illis salvari poteris, sine istis non.

Quarto sancta crux assimilatur lucernae lucenti, de qua Lu. XI. dicitur: Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio, sed super candelabrum. (Cf Lc 11,33) Haec lucerna est Christus, Patris splendor, qui lucens in testa humanitatis illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, et hoc verbo et exemplo. Unde Chrysostomus: Lucerna universalis est Ecclesia, candelabrum crucis est lignum. Christus igitur positus est in cruce, ut omnibus luceat luce gratiae.

Quinto Christi crux assimilatur vexillo triumphanti. Iuxta illud Esa XI.: Levabit signum in nationes et congregabit dispersos Israel. (Cf Is 11,12) Nam sicut in bello milites dispersi congregantur sub vexillo principis, ita Christiani debent congregari sub vexillo crucis se mortificando et crucifigendo, ne ab inimicis [os 084. c. 10.] capiantur et occidantur. Hinc Gal. V. ait Apostolus: Qui Christi sunt carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis (Gal 5,24), sicut Apostolus, qui dicebat: Castigo corpus meum et servitutem redigo. (I Cor 9,27) Ideo sub hoc vexillo triumphavit ipse, similiter Petrus, Andreas, Iacobus, Stephanus etc.

Sexto sancta crux assimilatur torculari. Iuxta illud Esa LXIII.: Torcular solus calcavi (Is 63,3), id est crucem, ubi sanguis ipsius fuit expressus.

Septimo sancta crux assimilatur staterae mensuranti, sicut canit Ecclesia dicens: Statera facta est corporis. In hac statera solvit pretium nostrae redemptionis. Sicut una pars staterae cum inclinatur, altera elevatur, sic una pars declinavit usque ad inferos descendendo, ut nos exaltaret in caelum. Ex praemissis revera patet dignitas sanctae crucis, quae tam nobilibus rebus assimilatur.

Tertium ex praemissis thematis verbis insinuatur documentum de sanctae crucis exaltationis multiplicitate, cum dicitur: exaltavi lignum humile. (Ez 17,24) Quod quidem lignum crucis in triplici loco est exaltatum, scilicet:

Primo in Christo patiente Secundo in Ecclesia militante Tertio in Ecclesia triumphante.

Primo loco dixi, quod crux fuit exaltata in Christo patiente. Magna certe est dignitas crucis, quod ille Rex angelorum eam elevavit super suum dorsum et portavit ad locum suae passionis, quod praedixerat Esa. c. XXII. dicens: Dabo super humerum eius clavem David. (Cf Is 22,22)

Secundo loco sancta crux est exaltata in Ecclesia militante, et hoc dupliciter: uno modo ipsius veneratione, alio modo in eius recuperatione. Primo modo dixi, quod sancta crux exaltatus in Ecclesia, in sui veneratione, quia adoratur adoratione latriae. Unde Ps.: Adorabimus in loco, ubi steterunt pedes eius. (Ps 131,7) Et Esa LX.: Locum pedum meorum glorificabo. (Is 60,13) Et certe mirabile videtur plerisque hoc, quod Beatus Virgo, Dei Mater existens non veneratur tali veneratione, sicut sancta crux, quia tantum adoratur adoratione hyperduliae, cum tamen ipsa Filium involvit et vestivit, crux vero spoliavit, ipsa Christum lacte pavit, crux vero felle et [os 084. c. 11.] aceto potavit, ipsa Christum nutrivit, crux vero occidit. Ad quod respondet sanctus Thomas , quod imagines seu sancta crux possunt considerari dupliciter. Uno modo, ut sunt imagines Dei, Virginis vel sanctorum, et sic eadem veneratione venerantur, qua imaginatum. Alio modo, ut sunt quaedam res, ut lapis vel lignum, et isto modo nulla veneratio eis debetur, immo idolatria committeretur sic adorando. Unde Augustinus ait: Non hoc veneratur, quod videtur et transit, sed illud potius, quo talia cuncta referenda sunt. Dicit tamen Robertus Holkot , quod latria est honor soli Deo debitus, ergo non debet exhiberi imagini vel cruci, quia qui honorat honore latriae, confitetur illud esse Deum et sic aliud a Deo esse Deus. Ideo - inquit - videtur mihi dicendum, quod nec adoro imaginem Christi, quia lignum, nec quia imago Christi est, sed adoro Christum coram imagine vel cruce, quia est imago vel crux Christi, et excitat me ad adorandum Christum. Secundo crux Christi exaltata est in sui recuperatione a Cosdroe, ut patet in .

Tertio crux Christi exaltabitur in Ecclesia triumphante, quia ut dicit Richardus : Sancta crux in die iudicii apparebit gloriosa et durabit in aeternum. Hoc est, quod dicit Salvator Mat. XXIV.: Tunc apparebit signum filii hominis. (Cf Mt 24,30) Et canit Ecclesia dicens: Hoc signum crucis erit in caelo etc. Rogemus igitur Crucifixum etc. [os 084. c. 12.]