Ista verba optime conveniunt sollemnitati Gloriosae Virginis, quo ad litteram sunt verba David regis, qui volebat domum Domino aedificare, sed prohibitus fuit a Domino propter multi sanguinis effusionem, sed concessum fuit filio suo Salomoni, qui significat Christum. Nam Deus, Dei Filius cupiens susceptionem humanae naturae nobiscum habitare, nullam dignam domum in mundo invenit, quae talem Dominum recipere digna fuisset, ideo oportuit eam denuo aedificare, ut merito dicatur de ea illud [os 082. c. 01.] Prover. IX.: Sapientia aedificavit sibi domum. (Prv 9,1) Sapientia quippe Dei Patris Christus aedificavit Beatam Virginem, in qua habitavit corporaliter novem mensibus, quare ipsa merito domus Dei appellatur. Sciendum tamen, quod domus in Sacra Scriptura multipliciter accipitur, scilicet:

Primo pro congregatione fidelium generali Secundo pro aedificatione virtutum spirituali Tertio pro aedificatione lapidum materiali Quarto pro inhabitatione beatorum aeternali Quinto pro inhabitatione Filii Dei singulari.

Primo dixi, quod domus in Scriptura accipitur pro congregatione fidelium generali, de qua dicitur I.Thim III.: Scias quomodo in domo Dei oporteat te conversari (I Tim 3,15), quae est ecclesia Dei vivi, id est congregatio fidelium, in qua fundamentum est Christus, Filius Dei vivi, super quod superaedificamur cemento charitatis. Hinc Ephe. II.: In quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei in Spiritu Sancto. (Cf Eph 2,22) Hanc domum Dei nihil magis destruit, quam perversa clericorum vita. Hinc Chrysostomus et habetur : Valde – inquit – ecclesiam destruit laicos meliores esse, quam clericos, et licet quidam clericorum sint mali, tamen virtutem sanctorum ministrant. Quia dicit Augustinus et habetur : Spiritus Sanctus in Sancta Ecclesia ita operatur, ut reprobos fugiat et tamen per eorum ministerium reprobos colligat, sicut per missas, baptisma et absolutiones. Et in hac Dei domo quidam sunt nomine tantum, quidam re et nomine, sicut existentes in gratia.

Secundo domus accipitur pro aedificatione virtutum spirituali, et sic anima dicitur domus Dei, in qua Christus habitat per virtutum infusionem. Hinc Maximus ait: Christus in cordibus fidelium suorum per fidem habitare dignatur. Dicit enim Apostolus: In interiori homine habitare Christum per fidem in cordibus nostris. (Cf Eph 3,17)

Tertio domus in Scriptura accipitur pro materiali aedificatione lapidum, ubi conveniunt fideles ad audiendum Dei verbum et percipiendum Ecclesiae sacrificium, de qua dicit Apostolus I. Thim. IV.: Volo in ecclesia orationes fieri. (Cf I Tim 2,1) Et Salvator Luc XIX.: Domus mea domus orationis vocabitur. (Lc 19,46) [os 082. c. 02.]

Quarto domus in Scriptura accipitur pro inhabitatione beatorum aeternali, de qua Ps. ait: Beati, qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te. (Ps 83,5)

Quinto denique domus accipitur in Scriptura pro inhabitatione Filii Dei singulari, de qua Ecci XXIV. dicitur: Qui creavit me, requievit in tabernaculo meo. (Sir 24,12) Quam quidem domum Filius Dei singulariter elegit et fundavit. Praemissis autem omnibus modis Beata Virgo potest dici domus Dei, quia in congregatione fidelium est praecipua in anima virtutibus plena, in beatitudine prima. Haec igitur Dei domus est talis, quod tam in regione caelesti, terrestri, quam infernali nominatur. Unde ex his verbis tria insinuantur documenta salutis ad honorem Virginis declaranda, scilicet:

Primum de huius domus fundatione ibi: Domus, quam aedificare etc. Secundum de huius domus adornatione ibi: talis esse debet Tertium de huius domus denominatione ibi: ut in cunctis regionibus etc.

Primum documentum ex praemissis thematis verbis insinuatur de huius domus fundatione, cum dicitur: Domus, quam aedificare volo. Nam secundum Philosophum : Unumquodque naturaliter vertitur ad locum suae naturae convenientem, ut ibi quiescat et delectetur, sicut talpa in terra, piscis in aqua, avis in aere, salamandra in igne. Sic Deus, cuius deliciae sunt, esse cum filiis hominum, ut cum hominibus habitare posset, quaesivit sibi locum condecentem. Iuxta illud Ecci. XXIV.: In omnibus requiem quaesivi (Cf Sir 24,11), et non inveniens tandem aedificavit sibi hanc dignam domum, de qua loquimur, Mariam, ut dicat: Qui – inquit – creavit me, requievit in tabernaculo meo. (Sir 24,12) Ibi posuit triclinium deitatis, circa cuius domus Dei fundationem tria notemus, quia pretiosa domus ab his tribus laudatur, scilicet:

Primo ab artifice, qui fundavit Secundo a materia excellenti, de qua fabricavit Tertio a loco eminente, quo sublimavit.

Primo – inquam – domus quamvis commendatur ab artifice, qui eam fundavit, si est sapiens et huius domus [os 082. c. 03.] fundator est ipse Dominus, creator et fabricator omnium, de quo Ps. ait: Deus fundavit eam in aeternum. (Ps 47,9) Dicit enim Ambrosius in , quod bonus artifex primo fundamentum ponit, unde et de materiali Dei domo dicitur : Nemo ecclesiam aedificet antequam civitatis episcopus veniat et ibidem crucem figat, publice atrium designet et ipse debet lapidem primarium ponere. Sic in huius domus Dei aedificationem ille caelestis civitatis episcopus venit, qui Ioh. X. dixit: Ego sum pastor bonus, qui et animam suam posuit pro ovibus suis. (Cf Ioh 10,11) Ideo angelus Gabriel dixit Mariae Lu. I. : Dominus tecum. (Lc 1,28) Ubi est sciendum secundum Magistrum in , quod Dominus dicitur esse in omnibus rebus tripliciter, scilicet per praesentiam, potentiam et essentiam.

Insuper in sanctis quarto modo, videlicet per gratiam in praesenti et gloriam in futuro, quia gloria est consummata gratia, omnibus quippe his modis erat Dominus in Beata Virgine, nam per praesentiam dicitur Deus esse in creaturis, quia novit omnia intima creaturae. Iuxta illud Heb. IV. : Omnia nuda et aperta sunt oculis eius. (Cf Hbr 4,13) In Beata autem Virgine fuit Dominus non solum, quia novit omnia intima eius, puta affectiones et cogitationes, sed etiam approbavit omnes actus eius ut sanctissimos, nunquam enim aliquid ipsa cogitavit aut dixit vel fecit, quod Deo non placuisset.

Secundo Deus dicitur esse in creaturis per potentiam, quia dat omnibus virtutem operandi. Hinc Salvator Ioh. XV. ait: Sine me nihil potestis facere. (Ioh 15,5) Sed quia virtutem dedit Beatae Virgini perfectius, quam alteri, quia sine virili semine, ideo Dominus perfectius cum virgine fuit.

Tertio Deus dicitur esse in creaturis per essentiam, quia conservat creata in esse. Iuxta illud Gregorius: Omnia – inquit – in nihilum tenderent, nisi ea manus omnipotentis conservaret. Ideo dicitur Act. XVII. : In ipso enim vivimus, movemur et sumus. (Act 17,28) Secundum Lyram sicut in causa efficiente. Nam Dominus causat in nobis vivere, moveri et esse, et sic est intimior nobis, quam nos ipsi, quia coniungit principia intrinseca, et quanto perfectius esse dedit creaturae, tanto perfectius dicitur Deus ibi esse per essentiam. Sed Beatae Virgini dedit nobilissimum esse in anima et corpore, ergo bene dixit ei angelus: Dominus tecum. (Lc 1,28) [os 082. c. 04.]

Quarto super hos dictos modos Deus dicitur esse in sanctis per gratiam. Iuxta illud I. Ioh. IV. : Deus charitas est et qui manet in charitate, in Deo manet et Dominus in eo. (I Jo 4,16) Isto etiam modo perfectius fuit in ipsa Virgine, quae omnibus maiorem gratiam habuit.

Quinto ultra dictos modos in sola Virgine fuit stupendo et inaudito modo a saeculis, scilicet per corporalem praesentiam ita, quod nunquam fuit, nec fiet sic cum aliqua creatura, quia existens in utero Virginis cum iacente iacebat, cum sedente sedebat, cum dormiente dormiebat, cum ambulante ambulabat, cum stante stabat. Ideo iste summus Artifex et Pontifex venit a summo caelo ad fundandum hanc domum Dei, cuius adventum angelus praenunciat dicens: Dominus tecum. (Lc 1,28) Unde Augustinus ait: Tecum Dominus in corde, tecum in ventre, tecum in utero, tecum in auxilio. Sic denique dictus Pontifex fixit in ea crucem et designavit atrium includendo universas virtutes et gratias. Ecci. : In me omnis gratia viae et veritatis, in me omnis spes vitae et virtutis. (Sir 24,25) Posuit postmodum primarium lapidem, in quem Christianitas nostra est superaedificata. Iuxta illud I. Cor III. : Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter illud, quod positum est. (I Cor 3,11) Et Eph. II. : Ipso summo angulari lapide, Christo Iesu, in quo aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei in Spiritu Sancto. (Eph 2,20–22) Et iste lapis Christus I. Petri. II. dicitur lapis offensionis et petra scandali. (I Pt 2,8) O, quam graviter offendit Iudas ad hunc lapidem se, dum ipse ipsum Iudaeis tradidit. O, quam dure impegerunt Iudaei, cum Christum Filium fore Dei negaverunt. O, quam salubriter aedificati sunt Christiani per hunc lapidem, hic revera est lapis ille, de quo Ps. ait: Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est caput anguli (Ps 117,22), coniungens utrumque populum gentilem, videlicet et Iudaicum conversum, ipse igitur fundamentalis et angularis est, id est primus et novissimus.

Secundo quoque domus commendatur a materia excellenti, de qua fabricatur, puta lapide, luto, auro, argento etc. Sic haec Dei [os 082. c. 05.] domus est commendabilis, quia de lapidibus, id est generationibus regum, ducum et prophetarum, de qua sic: Regali ex progenie Maria exorta refulget. In huius figura III. Reg. V. dicitur: Praecepit rex, ut tollerent lapides grandes et lapides pretiosos, id est virtutes in fundamentum domus Domini. (Cf III Rg 5,17) Locus enim secundum Philosophum debet proportionari locato. Cum igitur Dei Filius omnium sit nobilissimus et dignissimus, ideo digna domus debuit ei praeparari, in qua illas sanctissimas nuptias unionis naturae humanae celebraret. Hinc Alexander de Hales ait: Nequaquam praeelegisset eam, nisi esset ceteris creaturis dignior, Deo dilectior, Trinitati gratiosior et universis excellentior. Unde Fabricator caelorum et Creator angelorum hanc domum sibi formavit de istis materiis, scilicet:

Primo carnem Virginis ut domum stellarem, Secundo animam Virginis ut domum solarem, Tertio naturam utriusque ut domum regalem.

Primo dixi, quod Deus carnem Virginis formavit ut domum stellarem sive de stellis. Ad cuius veritatis probationem adducamus tres sapientes. Primo de lege naturae accedat Balaam filius, Beor, qui vidit Mariae carnem formari in munditia stellari et prophetando Nume. XXIV. dixit: Orietur stella ex Iacob (Nm 24,17), et bene dicitur stella, quia stella est splendida nullam habens gravedinem, ut dicit Philosophus Ita mundissima Maria, in qua nullus languor vel faex membrorum fuit, sed sicut in statu innocentiae fuere Adam et Eva, quae hodie nata est, de qua dicit: Stella Maria hodie processit ad ortum. Sed diceres: Qualis et quanta fuit Beata Virgo secundum carnem? Ad quod dicendum, quod ex Scriptura autentica non habetur eius qualitas et quantitas, sed ubi deficit Scriptura, recurrendum est ad rationem, secundum rationem vero doctores sic eam describunt, quo ad quantitatem fuit Virgo elegans et alta, gracilis et pulchre disposita. Cuius rationem [os 082. c. 06.] dicunt: Dicit – inquiunt – Philosophus , quod unumquodque natum est facere talem, qualem ipsum est, ut si natura non erraverit, proles assimilatur parentibus in qualitate et quantitate. In hac vero Virgine in Filii conceptione natura errare non potuit, cuius artifex, Spiritus Sanctus fuit. Sed quia Filius eius fuit magnae staturae, ergo et ipsa. De qualitate autem dicunt doctores, quod (Maria) in colore fuit alba et rubea. Cuius ratio est, quia dicit Iohannitius, quod iste color ab aequalitate humorum procedit, alii vero colores ab inaequalitate. In statura autem sic fuit naturaliter regulata, quod caput, oculi, facies, labia et omnia lineamenta corporis fuerunt bene invicem convenientia. Fuit igitur tam pulchra secundum carnem, ut dicit Bernardus, quod Ioseph, vir eius non fuit ausus respicere eam.

Hinc etiam in legitur, quod beatus Dionysius supplicavit beato Iohanni evangelistae tanquam custodi Virginis, ut eam videre posset. Qui cum eam vidisset, cecidit in terram quasi mortuus. Tandem ad se reversus dixit: ‘Nisi solidatus essem in fide, non aliud deum crederem, quam eam.’ Accedat etiam secundus sapiens de lege scripta Salomon, qui de carne Virginis dicit Proverb. ultimo: Fortitudo et decor indumentum eius, (Prv 31,25) id est caro eius. Accedat et tertius sapiens de lege gratiae ille illuminatus Augustinus, qui de ea ait: ‘Quis poterit in huius anima sive carne locus esse vitiorum, quae ad caeli vicem continentis omnia Domini templum est effecta?’ O, beate Augustine, immo quem caeli capere non poterant, haec suo comprehensum utero nobis attulit. Ideo bene figuratur per arcam Noae, de qua Gen. VI. (Cf Gn 6,14 – 8,22) dicitur, quod illa erat fenestra vitrea, per quam aquae diluvii non intraverunt, sed tantum ipsa lux, quae omnibus in arca illuminabat. Moraliter per arcam intelligitur corpus Virginis, in quo verus ille Noe, id est Christus requievit. Fenestra vitrea in arca est auditus Virginis, per quem lux [os 082. c. 07.] divinae gratiae angelo nuntiante intravit, quam gratiam omnibus in arca, id est Ecclesia sancta participavit, nihilominus tamen diluvii, id est peccati, nunquam per fenestram alicuius sensus eius intrare potuerunt.

Secundo denique Artifex Caelestis animam Virginis formavit ut domum solarem, quod probemus testimonio legis naturae scriptae et gratiae. Nam in lege naturae Iob praevidens hanc Virginem de ea sic dicit c. XXXI.: Vidi solem, id est animam Virginis fulgere et lunam, id est corpus ipsius incedere clare et laetatum est cor meum. (Cf Iob 31,26–27) Similiter in lege scripta David ait: In sole posuit tabernaculum suum (Ps 18,6), id est in anima Virginis posuit tabernaculum suum, quia ut dicit beatus Augustinus, quod Beata Virgo prius concepit in mente Dei Filium, quam utero.

Item de lege gratiae dicit Ambrosius: Quid enim nobilius Dei Matre, quid splendidius ea, quam splendor elegit. Et ut – inquit – de ceteris eius virtutibus taceam, virgo erat non solum corpore, sed et mente. Et Apoc. XII. dicitur: Mulier amicta sole. (Apc 12,1)

Tertio Artifex Caelestis naturam utriusque animae, scilicet et corporis Virginis formavit ut domum regalem, ut non sit ei similis in universo mundo, de qua ait Hieronymus in : Quid nos tantilli, quid actione pusilli, id est eius laudibus referamus, cum si omnium nostrum membra verterent in linguas, eam laudare sufficerent nullus. Altior caelo est, de qua loqui nitimur, abysso profundior, cui laudes dicere conamur. Si – inquit – caelum te vocem, altior es; si matrem gentium, praecedis; si formam Dei te appellem, digna existis; si dominam angelorum, parata esse probaris. Quid igitur de te digne dicam? Nescio.

Tertio domus commendatur a loco eminente, quo sublimatur. Nam si domus in loco amoeno aedificatur, laudabilior existit. In figura de famoso templo Salomonis dicitur II. Paral. III., quod cepit aedificare Salomon domum Domini in Hierusalem, in monte Moria, qui demonstratus fuerat David, patri suo in loco, quem paraverat David in arca Hermon Hiebuzei (Cf II Par 3,1) de praecepto Domini per propheta Gad pro eo, quod angelus percuteret populum [os 082. c. 08.] propter peccatum numerationis populi, in quo altari obtulit David Deo sacrificium, super quod descendit ignis in signum divinae acceptationis et consumpsit sacrificium. I. Para. XXI. (Cf I Par 21–22) Igitur Dei domus Virgo Gloriosa est aedificata in altissimis cacuminibus montium, de qua Ps.: Fundamenta eius in montibus sanctis (Ps 86,1), scilicet Patris et Filii et Spiritus Sancti. In monte Patris, cui attribuitur potentia. In monte Filii, cui attribuitur sapientia. In monte Spiritus Sancti, cui attribuitur clementia.

Propterea haec Dei domus cadere non potuit, nec per infirmitatem, sicut Petrus et alii discipuli tempore passionis Christi, neque per ignorantiam, sicut Paulus dicebat I Thim. I.: Ignorans feci in incredulitate (I Tim 1,13), quia non erat fundatus super montem divinae sapientiae tunc, neque per malitiam, sicut Iudas crudelis, qui persecutus est hominem inopem et compunctum corde mortificare, quia non erat fundatus super montem clementiae Spiritus Sancti, sicut Beata Virgo, Dei domus, in cuius persona ait sapiens Ecci. XXIV.: In me omnis gratia viae et veritatis, in me omnis spes vitae et virtutis. (Sir 24,25) Nam gratia opponitur malitiae, veritas ignorantiae, virtus infirmitati. Consideremus igitur, carissimi, hanc Dei domum per Artificem omnium in monte altissimo fundatam, et admirantes dicamus illud Gen XXVIII.: Quam terribilis, id est venerabilis est locus iste, non est hic aliud, nisi domus Dei et porta caeli. (Cf Gn 28,17) Et illud II. Machab. III.: Qui in caelis habet habitationem, visitator et inhabitator est loci illius in saecula. (Cf II Mcc 3,39)

Secundum quoque documentum ex praemissis thematis verbis insinuatur de huius domus Dei adornationem, cum dicitur: talis esse debet (I Par 22,5), hoc est dicere tam pulchra, tam ornata, quod digna sit suscipere Regem Caeli. Nam sicut Ecclesia materialis adornatur exterius diversis vasis, paramentis et cortinis, interius vero dotatur indulgentiis et privilegiis, sic Beata Virgo extitit adornata exterius morum honestate, interius vero virtutum et gratiarum plenitudine intantum, quod Dominus omnium dilexit eam. Unde sicut materialis Ecclesia ad tria consecratur, ita Beata Virgo, scilicet:[os 082. c. 09.]

Primo in apothecam medicinalium unguentorum Secundo in thesaurarium [editio: thesaurariam] caelestium donorum Tertio in scholam moralium documentorum.

Primo namque Beata Virgo est consecrata in apothecam medicinalium unguentorum, sicut Ecclesia materialis, in qua sunt septem sacramenta contra omnia infirmitatum animae genera. Sed unde sunt haec sacramenta? Nonne a Christi passione, ut dicit Augustinus ? Christus autem Dominus unde exivit ad opus redemptionis nostrae? Nonne de ista domo tamquam sponsus de thalamo? O, igitur, anima Christi sanguine redempta, si es vulnerata peccatis multis, recurre ad hanc Dei apothecam, quia dicit de ea Bernardus: Copiosa charitas tua nostrorum operit multitudinem peccatorum.

Secundo domus Dei materialis consecratur in thesaurarium [editio: thesaurariam] caelestium donorum, quae sunt indulgentiae, et provenerunt ex superabundantia meritorum passionis Christi, cuius minima gutta sanguis vel sudoris suffecisset ad omnium peccatorum expiationem. Sicut enim rex pro redimendis captivis dat copiosum thesaurum, cuius centesima parte redimi possent. Sic Rex Caelorum, Christus dedit meritum suae passionis in manibus Petri Mat. XVI. dicens: Tibi dabo claves regni caelorum (Mt 16,19), propterea thesaurarius divinae potentiae est Petrus, thesaurarius sapientiae est Paulus, sed thesauraria divinae misericordiae est Beata Maria, de qua Bernardus sic ait: Quaeramus gratiam per Mariam, quia qui quaerit, invenit et pulsanti aperietur. Ipsa enim omnibus omnia facta est, omnibus sinum misericordiae aperit, ut de plenitudine eius accipiant universi, captivus redemptionem, aeger curationem, tristis consolationem, peccator veniam, iustus gratiam, angelus laetitiam, Filius Dei carnis substantiam.

Tertio sicut domus Dei materialis consecratur in scholam moralium documentorum, ut ibi fiant praedicationes, exhortationes, missae, preces etc. Sic hic Dei vivi templum, in quo est omnis doctrina morum. Vis ergo anima devota addiscere fundamentum virtutum, humilitatem, accede et disce in hac domo, quae cum esset Dei mater, ancillam [os 082. c. 10.] se appellat. Vis patientiam, vis pietatem, vis, quod preces tuae a Deo exaudiantur, accede ad hanc Dei domum, et per fenestras istius, id est per os, mitte illas ad aures divinas et exaudiet, quia in figura dixit Dominus Salomoni II. Paral. VII.: Audivi – inquit – orationem tuam et elegi locum istum mihi in domum sacrificii, si clausero caelum et pluvia non fluxerit et praecepero, ut locustae devorent terram, et misero pestilentiam in populum meum, conversus autem populus egerit paenitentiam a viis suis pessimis, ego exaudiam de caelo et propitius ero peccatis eorum, oculi quoque mei erunt aperti et aures meae erectae ad orationem eius, qui in loco isto oraverit. Elegi enim et sanctificavi locum istum, ut sit nomen meum ibi in sempiternum et permaneant oculi mei et cor meum ibi cunctis diebus. (Cf II Par 7,12–16) Unde cum suavi laetitia gaudeamus, quia hodie est perfecta in hoc modo, de qua venit ad nos Dei Filius. Ad hoc hortatur dicens: Cum iocunditate nativitatem Beatae Mariae celebremus, ut ipsa pro nobis intercedat ad Dominum Iesum Christum. Sed sollerter videamus, carissimi, quod omnes in hac domo ornati virtutibus simus, quia sicut in die Palmarum Salvator expulit oves, boves et numularios de sua domo, sic repellet, qui sunt cum bove ruditatis, cum ove vanae intentionis, cum columba gloriae vanae, quia tales sunt campsores, id est denarium mutuantes, animam suam ad Dei imaginem creatam venalem exponunt pro modica delectatione carnali, et emunt aeternum inferni tormentum.

Tertium denique documentum est ex praemissis thematis verbis insinuatur de huius Dei domus denominatione, cum dicitur: ut in cunctis regionibus nominetur. (I Par 22,5) Nam haec Virgo intelligens, quod ipsa in toto modo esset nominanda prophetice, decantavit dicens: Ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Lu. II. (Lc 1,48), et eiusdem I. dicitur, quod nomen Virginis erat Maria. (Lc 1,27) Quod quidem hodie creditur sibi fuisse impositum, quia feminae non circumcidebantur, sicut viri octavo die, quibus tunc nomina imponebantur, et sic hodie hoc nomine est vocata secundum revelationem [os 082. c. 11.] angelicam. Videns enim sancta Anna, mater eius in ea tantam virtutum et morum perfectionem, gratia istius postea quotquot pariebat filias, omnes isto nomine Maria vocabat. Circa cuius denominationem duo consideremus, scilicet:

Primo nominis Virginis communem vocationem Secundo nominis Virginis specialem interpretationem.

Primo inquam circa Virginis notemus nominis Virginis communem vocationem, nam haec Virgo communiter inter alia his tribus nominibus vocatur, videlicet: gratia plena, maris stella et Maria.

Primo quidem vocata est gratia plena ab angelo Gabriele Lu. I. (Lc 1,28), qui in salutatione non nominavit Mariam, sed gratia plenam dicit: Ave, gratia plena. (Lc 1,28) Postea Ecclesia addidit in salutationem hoc nomen Maria. O, Gabriel archangele, qui es nuncius Dei altissimi, de consistorio Sanctae Trinitatis missus cur venisti cum tanta ignorantia aut irreverentia, quod hanc Dei domum, quae in cunctis regionibus est digna nominari, non nominasti? Ergo videtur, quod aut nescisti, aut eam non honorasti, quare misera proles Evae conqueritur contra te. Sed revera dicere potest Gabriel rationabiliter se excusando, quod optime scienter et reverenter eam salutaverit eo, quod digniori nomine eam vocavit, scilicet gratia plenam. Sicut videmus ad sensum, quod cum aliquis ad gradum digniorem assumitur, mutatur illius nomen, sicut fuit de Petro, qui antequam constitueretur vicarius Christi, Simon vocabatur, sed in illa constitutione Salvator mutato nomine sic ipsum vocavit Mat. XVI.: Tu es Petrus. (Mt 16,18) Similiter Paulus, qui prius vocabatur Saulus. Sic angelus mutavit nomen Mariae in salutatione, quae mater Dei esse debebat, nec tamen ignoravit eius nomen, qui postea expressit dicens: Ne timeas, Maria. (Lc 1,30) Et bene convenit dici gratia plena., quia nec Deo, nec alteri sic convenit. In Deo enim est gratiae plenitudo dative, sed in Maria susceptive super omnem puram creaturam. Hinc Hieronymus ait: Et vere plena gratia, quia ceteris per partes datur, Mariae vero totam se infudit plenitudo gratiae. [os 082. c. 12.]

Secundo ipsa communiter nominatur maris stella, ratione proprietatum, quas habet illa stella, quae est incorruptibilis in substantia, est aliis superior, clarior et utilior in qualitate. Apparet etiam fore parva, licet sit magna in quantitate. Est etiam quasi sine motu et occasu, quia est vicina polo, ideo tam modicus eius circumitus est, quod non videatur moveri quantum ad statum, insuper attrahit ferrum quantum ad effectum. Sic Maria nulla culpa extitit corrupta, ac omnibus sanctis et angelis superior, clarior et utilior nobis, quae licet sit parva humilitate, tamen est magna dignitate. Modicus est etiam circumitus, quia in morte statim ad Filii brachium evolavit, insuper attrahit ad Filium ferrea, corda peccatorum induratorum. Et ideo pro his omnibus de ea sic ait Bernardus : Si insurgant venti tentationum, si incurras scrupulos tribulationum, respice maris stella, voca Mariam, ipsa est nobilis illa stella ex Iacob orta, cuius radius universum mundum irradiat, cuius splendor in supernis praefulget et inferos penetrat. Si iracundia aut avaritia, aut carnis illecebra naviculam concusserit mentis, respice Mariam. Si conscientiae foeditatem confusus iudicii terrore desperationis barathro incipias absorberi in periculis, in angustis, in rebus dubiis, Mariam invoca, Mariam cogita! Non recedat ab ore tuo, non recedat a corde, ut impetres orationis eius auxilium, deferas conversationis eius exemplum.

Ipsam sequens non devias, ipsam cogitans non desperas, ipsam rogans non erras. Ipsa tenente non corruis, ipsa protegente non metuis, ipsa duce non fatigaris, ipsa propitia pervenies, et sic in temetipso experieris, quia dictum est nomen Virginis Mariae maris stella.

Tertio communiter nomen Virginis vocatum est Maria ab angelo et parentibus ac aliis omnibus.

Secundo igitur consideremus huius nominis specialem interpretationem. Primo interpretatur Maria amarum mare, quia miro modo fuit amaricata [os 082. c. 13.] tempore Christi passionis. Iuxta illud Luc. II.: Tuam ipsius animam pertransibit gladius. (Lc 2,35) Secundo per litteras sic interpretatur Maria: M, id est mater universorum; A, id est arca thesaurorum; R, id est regula viatorum; I, id est iaculum inimicorum; A, id est advocata peccatorum. De quibus legitur, quod quaedam mulier a daemone sibi visibiliter in forma hominis apparente multas molestias sustinebat, multaque remedia nunc aquae benedictae aspersionem, nunc hoc, nunc illud adhibebat, sed nec sic illae cessabant. Quidam autem vir sanctus sibi consuluit, ut cum ad eam accederet, illa elevatis oculis ‘Sancta Maria adiuva me’ protinus exclamaret, quod cum illa fecisset, diabolus quasi lapide percussus territus stetit et postmodum dixit: malus diabolus intret in buccellam illius, qui te istud docuit, et statim evanuit, nec ad eam postmodum accessit. Haec igitur est domus refugii ab hoste. Haec domus est impetrandi veniam. Haec est domus Dei, quae a Deo aedificata est lapidibus virtutum et gratiarum repleta donis, ut in cunctibus universi partibus nominando invocetur. Rogemus igitur et nos etc. [os 082. c. 14.]