Signum magnum apparuit in caelo, mulier amicta sole et luna sub pedibus eius. Apoc. XII. c. (Apc 12,1)

Haec verba scribit beatus Iohannes evangelista, cui Dominus revelavit in insula Pathmos totam seriem universalis Ecclesiae sub diversis signis, inter quae hoc fuit magnum, ideo dicit: Signum magnum apparuit, et significat Beatam Virginem Mariam, quae fuit magna, quia magni Dei vera mater. Fuit in caelo, quia existens in terra caelestem vitam duxit. Fuit mulier quantum ad sexum, tamen virgo praeclara quantum ad statum. Fuit demum sole amicta, quia a Christo, sole iustitiae fecunda, cuius sub pedibus luna describitur, quia omnis vanitatis mutabilitatem et imperfectionem [os 074. c. 01.] conculcavit. Unde haec propitia Virgo fuit magnum signum quadrupliciter:

Primo fuit signum magnae gratiae Secundo fuit signum magnae gloriae Tertio fuit signum magnae intelligentiae Quarto fuit signum magnae reverentiae

Primo namque Virgo Gloriosa fuit signum magnae gratiae in incarnatione Filii Dei demonstratae et datae. Magna enim, quin potius inenarrabilis gratia data est populo Christiano ex Christi incarnatione, maior certe, quam olim fuit datio legis. Ideo dicitur Ioh. I.: Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Iesum Christum (Ioh 1,17), cuius signum fuit haec Virgo. Unde angelus in nocte nativitatis Christi ad hoc signum miserat pastores dicens: Annuncio vobis gaudium magnum, quod erit omni populo etc. (Cf Lc 2,10) Et infra: Et hoc vobis signum: invenietis infantem pannis involutum et positum in praesepio. (Lc 2,12) Quod bene fuit praefiguratum Esa VII.: Nam tempore Achaz regis reges Syriae et Israel ascenderunt contra Hierusalem. Dominus autem misit Esaiam ad Achaz ne timeret eos. Qui sicut idolatra et incredulus non credidit Esaiae, ideo Esaias dixit ei, quod peteret signum suae liberationis, exquo sibi non credebat dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo in profundum inferni, scilicet per suscitationem alicuius mortui, sive in excelsum supra, sicut tempore Iosuae stationem solis. Iste vero Achaz noluit petere signum dicens, quod hoc esset temptare Deum. Cum autem cognovisset Esaias, quod Achaz propter incredulitatem non mereretur liberationem, signum non dedit ei, sed domui Iacob dicens: Audite ergo, domus David, numquid parvum est vobis molestos esse hominibus, qui molesti estis et Deo propter hoc dabit Dominus Deus ipse vobis signum: Ecce virgo concipiet et pariet filium, vocabitur nomen eius Emmanuel, is est nobiscum Deus. (Cf Is 7,1–13) Quasi dicat [os 074. c. 02.] hoc magis est signum gratiae, scilicet incarnatio Filii Dei ex virginitate, quam resuscitatio mortui vel statio solis. Hoc est signum liberationis ab aeterno periculo.

Secundo Beata Virgo fuit signum magnae gloriae. Magna enim gloria potitur in caelo, de qua Hieronymus inquit: Neque in mundo locus dignior fuit virginalis uteri templo, in quo Dei Filium suscepit. Nec in caelo sublimior regali solio, quo Mariam Mariae Filius sublimavit. De hoc signo dicitur Ecci. XLIV.: A luna signum Dei festi (Sir 43,7), a littera est in principio lunaris mensis. Luna enim aspectibus hominum occultatur et tamen a sole illuminatur. Sed et haec Virgo hodie oculis hominum absconsa, in sua assumptione illustrata est gloriosa a tota Trinitate. Hinc Proverb. XI.: Mulier gratiosa invenit gloriam novam. (Cf Prv 11,16) Et merito quidem invenit gloriam novam in caelo, quae amissam gratiam invenit in terra. Iuxta illud angeli Gabrielis: Invenisti gratiam apud Deum. (Lc 1,30)

Tertio Virgo immaculata fuit signum magnae intelligentiae. Signum enim ducit in cognitionem signati, sicut si quis thesaurum cum abscondit, tunc signat, ut facilius inveniat, sic Virgo Maria supra omnem aliam creaturam in Filii Dei et sui cognitionem. Hoc enim signum sic ducit nos in Dei Filium, ut non solum credamus, sed et sub sacramento adoremus et realiter sumamus, ac per hoc diversae nationes in unitatem fidei congregemur. De hoc signo dicit Esa XI.: Levabit signum in nationes et congregabit [editioni abest: profugos] Israel et dispersos Iuda colliget a quattuor plagis terrae. (Is 11,12) Hodie hoc signum Dominus levavit per assumptionem ad celsitudinem gloriae, et nos in ipsius festo, sicut videtis, congregavit, ut de eius gloria gaudeamus. Hinc Hieronymus: Hodie namque [os 074. c. 03.] gloriosa semper Virgo caelos ascendit, rogo, gaudete, quia (ut ita fatear) ineffabiliter sublimata cum Christo regnat in aeternum, Regina mundi hodie de terris et de praesenti saeculo neque eripitur. Iterum dico, gaudete, quia secura de sua immarcescibili gloria. Ad illud hortatur etiam sancta Ecclesia dicens omnibus nobis: Hodie Maria Virgo caelos ascendit, gaudete!

Quarto Virgo Beata fuit signum magnae reverentiae, ideo dicit Hieronymus : Nulli dubium est, quin totum ad gloriam eius pertineat quicquid dignae Genetrici suae inpensum fuerit. Et infra: Timeo, ne indignus laudator inveniar, profecto cum nec sanctitas, nec facundia suppetat, ut Beatam Gloriosam Virginem digne laudare queam. Quoniam quicquid humanis potest dici verbis, minus est a laude caeli, quia divinis est et angelicis excellentius laudata praeconiis, a prophetis quidem praenunciata, a patriarchis figuris et aenigmatibus praefigurata, ab angelo venerabiliter salutata. Hinc Bernardus: Utinam mihi essent tot linguae, quot stellae caeli, et omnes possem in laudem Genetricis Dei convertere, nec minimam eius exprimere valerem virtutem. Cuius rationem assignat Petrus Damianus dicens: Qualiter eam laudere poterit mundanus homo per verbum transitorium, quae de se genuit verbum, quod manet in aeternum. Ideo dicitur: Signum magnum apparuit etc. (Apc 12,1) In quibus quidem verbis Gloriosa Virgo a tribus specialiter commendatur, scilicet:

Primo a significationibus magnitudine, ibi: Signum magnum Secundo a denominationis celsitudine, ibi: apparuit mulier Tertio a glorificationis lumine, ibi: amicta sole etc.

Primo – inquam – Beatam Virgo commendatur a significationis magnitudine, cum dicitur: Signum magnum. Nam secundum Thomam : Triplex est signum, scilicet: [os 074. c. 04.]

Primum memorativum, quod est de praeterito Secundum demonstrativum, quod est de praesenti Tertium praenosticum, quod est de futuro.

Primum signum magnum est rememorativum, quod est de praeterito, de quo signo habetur Gen. IX.: Dicit Dominus ad Noe: Arcum meum ponam in nubibus caeli et erit signum foederis inter me et inter terram. Cumque obduxero nubibus caelum, apparebit arcus meus in nubibus et recordabor foederis mei, quod pepigi vobiscum et cum omni anima vivente. (Gn 9,13–15) Ubi dicit Lyra, quod arcus Dei sive iris licet fuerit in nubibus etiam prius, non tamen in signum foederis inter Deum et hominem, sicut aliquando contigit in humanis, quod lapis magnus, qui diu stetit in aliquo loco immobilis, de novo statuitur in signum alicuius distinctionis, utpote hereditatum vel regnorum.

Sic hoc magnum signum, scilicet Gloriosa Virgo apparuit in signum memorativum in triplici caelo, scilicet supersubstantiali, rationali et materiali.

Primo Beata Virgo apparuit in caelo supersubstantiali, id est in Sancta Trinitate, secundum enim Bonaventuram : caelum est nomen impositum ad significandum corpus, quod est sursum et est continuum, secretum et quietum. Et quia haec triplex proprietas reperitur in celsitudine divinitatis, ideo ipsa dicitur caelum. Est enim ampla immensitate virtutis, secreta profunditate cognitionis, quieta tranquillitate delectationis. Hoc enim est caelum, ad quod Lucifer cupiebat ascendere, qui licet in summitate caeli empyrei exsisteret, tamen dicebat illud Esa XIV.: Ascendam super altitudinem caeli et similis ero Altissimo. (Is 14,14) In hoc caelo Virgo Beata apparuit aeternaliter praeordinata in matrem Filii Dei, ideo dicit sapiens Prover. VIII. in persona eius: Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quicquam faceret a principio. Nondum erat abyssi et ego iam concepta eram, necdum fontes aquarum eruperant, necdum montes gravi mole constiterant, ante omnes colles ego parturiebar. Adhuc terram non fecerat et flumina et cardines [os 074. c. 05.] orbis terrae, quando praeparabat caelos, aderam (Prv 8,22–27), scilicet quasi in signum memorativum divinitati, cui aeternaliter sic placuit ipsa, quod a nulla alia persona voluit nasci. Ideo si ante mille annos nata fuisset ante suam nativitatem, Filius Dei ante tot annos ab ea natus fuisset, et si adhuc nondum fuisset nata, Filius Dei nondum fuisset natus, et si nunquam fuisset nascitura, nunquam Filius Dei fuisset nasciturus propter infallibilem ordinationem Dei. Et ideo propter memoriam huius magni signi nobis protunc incogniti, sed in caelo divinitatis manifesti, ut dicit sanctus Bernardinus de Senis in suo : Quicquid condescensionis generi humano Deus contulit, intuitu huius nobilis signi fecit, scilicet, quod primos parentes ad poenitentiam reservavit, ne perirent propter transgressionem, Gen. III. (Cf Gn 3,23–24); Noe in diluvio inundante, Gn VII. (Gn 7,10); Abraam de caede Chodorlahomor [editio: Chaodorlaomor] Gen. XIV. (Gn 14,12–17); Isac de Ismaele, Genesis XXI. (Gn 21,9–21); Iacob de Esau, Gen. XXVII. (Gn 27,5–29); Iudaicum populum de Aegypto de impia manu pharaonis, Exo. XII. (Ex 12,31–36); et de mari rubro, Exo. XIV. (Ex 14,26–31); de manu diversorum tyrannorum, videlicet Nabuchodonosor, Dan. III. (Dn 3,24–25); de captivitate Babylonica, Esa. XXXIII. (Cf Is 43,14). Et – ut inquit – breviter cuncta comprehendam omnes liberationes et indulgentias factas in Veteri Testamento, non ambigo Deum fecisse solum propter huius benedictae puellae reverentiam et amorem, quibus eam Deus in suam praedestinationem praehonorandam cunctis operibus suis ab aeterno praeordinavit. Haec ille. Hinc bene dicitur de ea in Ps.: Elegit eam Deus et praeelegit eam. (Cf Ps 131,13) Unde Bernardus: Proinde [editio: provide] factor omnium, ut homo fieret nasciturus de homine, talem sibi debuit eligere, quin potius condere, qualem et se decere sciebat et sibi placituram noverat. Voluit igitur virginem esse, de qua immaculata immaculatus procederet omnium maculas purgaturus. Voluit et humilem. de qua mitis et humilis corde prodiret. Beata enim Virgo fuit magnum signum magni signi humilitatis, [os 074. c. 06.] quia post Christum nullus sanctorum tantam habuit humilitatem, quantam ipsa.

Et hoc propter tria:

Primo, quia debuit illum totaliter recipere in se, qui est super omnes, ideo humiliari debuit infra omnes, ut recte dicat: Respexit humilitatem ancillae suae. (Lc 1,48) In cuius signum ex tota seria evangelii non legimus eam aliquod miraculum in vita fecisse, sicut alii sancti. Nam sola umbra Petri sanabat infirmos. Actu. V. (Cf Act 5,15) Sed iam exaltata in caelum mille milia miracula facit, quia recessit de loco humiliationis et miseriae.

Secundo debuit humillima esse, quia debebat super omnes choros angelorum exaltari, unde Bernardus: Nunquam super choros angelorum sublimata ascendisses, nisi prius infra omnes homines sublimata descendisses.

Tertio vero debuit esse humillima, quia sicut per superbiam Evae mors intravit in mundum, ita per humilitatem Mariae vita reddita est. Ideo canitur de ea: Mortem, quam femina intulit, femina fugavit.

Secundo hoc signum magnum apparuit in caelo rationali, id est in ecclesia militante, quae est congregatio hominum rationalium. De hoc caelo dicitur Apoc. XXI.: Caelum novum et terra nova (Apc 21,1), quod tunc apparuit, quando Filius Dei ex ea incarnatus nasci voluit. Sicut enim arcus Dei sive iris tunc datus est in signum, quando Noe de arca egressus fuerat, sic hoc signum tunc et expost cognovit Ecclesia, quod esset signum foederis et recordationis. Recordemur igitur, carissimi, intuendo hoc signum foederis in conceptione passiva, quae concepta est ab omni labe peccati. Intueamur deinde hoc signum in conceptione activa. Haec namque Virgo plus meruit uno solo consensu, scilicet conceptionis Filii Dei, quam omnes creaturae, sive angeli, sive homines in cunctis suis actibus, motibus et cogitationibus. [os 074. c. 07.] Nam omnes, qui meruerunt hoc, meruerunt aliquam mensuram gratiae et in futuro aliquem gradum gloriae, haec vero illo felici consensu meruit extinctionem fomitis, primatum orbis, dominium mundi super omnes puras creaturas, plenitudinem omnium gratiarum, omnium virtutum, omnium donorum, meruit fecunditatem in virginitate, Filii Dei aeterni maternitatem. In partu vero iam ligat Omnipotentem fascia, iam perfectum foedus iniit cum eo, quia osculatur, iam ab ipsa in ulnis portatur, iam in circumcisione cruentatur etc.

Tertio hoc signum magnum apparuit in caelo materiali hodie, de quo Gen. I.: In principio Dominus creavit caelum et terram (Gn 1,1), ad hoc hodie laetantibus beatis, mirantibus angelis introducta per Filium, ubi aeternum fecit gaudii festum. Unde Hieronymus in : Haec – inquit – est praesentis diei festivitas, in qua gloriosa et felix ad aethereum pervenit thalamum, quae profecto festivitas, sicut et Virgo incomparabilis est ceteris virginibus, ita et incomparabilis est omnium sanctorum festivitatibus et admiranda etiam virtutibus angelicis, ubi pro certo apparuit in signum foederis advocans erga Filium pro omnibus. Unde Bernardus: Per te accessum habemus ad Filium, o Beata inventrix gratiae, Genetrix vitae, Mater salutis, copiosa caritas tua nostrorum operit multitudinem multitudinem peccatorum, Domina nostra, Mediatrix nostra, tuo Filio nos praesenta, tuo Filio nos commenda! Idem [Bernardus]: Securum accessum homo habet ad Deum, ubi mediatorem causae suae Filium habet ante Patrem, Matrem ante Filium, Christus nudato corpore Patri ostendit latus et vulnera, Maria Filio pectus et ubera. Nulla potest ibi esse repulsa, ubi tot concurrunt caritatis insignia. Laudemus igitur, carissimi, hanc Deo caram Virginem, magnum nostrae salutis signum, quam laudant angeli, quia canit Ecclesia: Assumpta est Maria in caelum, gaudent angeli laudantes benedicunt Dominum. Ad quod sic hortatur Bernardus: Ille – inquit – solus a laude Virginis taceat, qui eam semel invocatam in suis necessitatibus sibi senserit defuisse.

Secundum signum est demonstrativum, quod est de praesenti. [os 074. c. 08.] Tale signum fuit virga Assueri regis, de qua Esther IV. dicitur: Omnes servi regis et cunctae, quae sub ditione eius sunt, norunt provinciae, quod sive vir, sive mulier non vocatus interius intraverit atrium absque ulla cunctatione statim interficiatur, nisi forte rex auream virgam ad eam tetenderit pro clementiae signo. (Est 4,11) Quae quidem virga clementiae significat Gloriosam Virginem, iuxta illud Esa. XI.: Egredietur virga de radice Yesse et flos de radice eius ascendet. (Is 11,1) Nunc Assuerus, id est Deus pater extendit circa eam, scilicet Esther, quae significat Ecclesiam, virgam auream, id est Beatam Mariam, quam tenebat in manu sua, id est conservavit ab omni casu peccati, quae scilicet Ecclesia accedens osculata est summitatem virgae, id est Filium Virginis in sacra communione in signum clementiae. De qua virga dicit Bernardus: O, Virgo, virga sublimis, in quantum sublime erigis verticem usque ad caelos et usque ad sedentem in throno. Unde cui haec virga, Beatissima Maria non fuerit extensa in signum clementiae, peribit et interficietur aeterna morte. Hinc Ignatius in : Impossibile est aliquem salvari, o, Virgo, nisi per tuum auxilium et favorem. Cassianus libro : Tota salus humani generis consistit in multitudine gratiae Mariae et favoris. Quod sic attestatur beatus Bernardus: O, Virgo benedicta, per te datur reis venia, aegris medela, iustis gratia, angelis laetitia, sanctis gloria. Iam enim, omnia anima Christi sanguine redempta, de cetero non est locus desperationis et formidinis, quia virga clementiae est a Deo patre inclinata, sicut virga faciliter flectitur, ita Beata Virgo devotis suspiriis. Et sicut virga erudiuntur insolentes, sic vita Virginis crudeles, quae est tota pia, tota suavis et cetera teste Bernardo et dicente: Revolve – inquit – diligentius evangelicae historiae seriem universam, et si quid forte increpatorium, durum et asperum inveneris in Maria, ipsam de cetero suspectam habeas et ad eam accedere verearis.

Tertium signum est praenosticum, quod est de futuro, de quo signo habetur Exodi. [os 074. c. 09.] III. dixit Dominus Moysen: Hoc habebis signum, quod miserim te: cum eduxeris populum de terra Aegypti, immolabis Deo super montem istum. (Ex 3,12) Sic Beata Virgo est signum futurae beatitudinis, seu liberationis perfectae, qui ex se natum nutrivit, diligent immolandum in monte Calvariae, ex cuius immolatione nunc residet cum Filio in monte gloriae, quae est certum signum nostrae beatificationis futurae. Quia dicit Philosophus libro : Omnis effectus suae causae signum esse potest, ideo optime dicitur de ea: Signum magnum apparuit in caelo empyreo (Apc 12,1), quia illa deifera Virgo cum immenso lumine et iubilo collocata est in dextera Filii sui, iuxta illud Ps.: Astitit regina a dextris tuis (Ps 44,10) tam gloriose, ut etiam angelici spiritus mirarentur et dicerent illud Cant. ultimo: Quae est ista, quae ascendit de deserto deliciis affluens innixa super dilectum suum. (Ct. 8,5)

Secundo ex praemissis thematis verbis Gloriosa Virgo commendatur a denominationis celsitudine, quia dicitur: apparuit mulier. Dicitur autem mulier a sexu, quia semper fuit et est et erit virgo. Iuxta illud Esa. VII.: Ecce virgo concipiet et pariet filium (Is 7,14), ubi dicunt Hebraei, quod dictio Hebraica ibi sit posita, scilicet ha alma, quae secundum Lyram etiam absolute non significat virginem, sed iuvenculam aspectibus hominum absconditam. Ita, quod de eius virginitate non dubitatur et maxime, quando praeponitur he, ut he alma. Nec inveniuntur in Scriptura, nisi tres, scilicet Rebecca, Gen. XXIV., ubi dicitur: Puella decora nimis virgoque pulcherrima et incognita viro. (Gen 24,16) Et Maria, soror Moysi, Exod. II., ubi dicitur: Exivit puella et vocavit matrem pueri. (Cf Ex 2,8) In Hebraeo habetur exivit he alma, et ista, quae scribitur Esa. VII. Et quia duae primae fuerunt virgines, eadem ratione tertia. Nam si adolescentula virgine non existente pareret filium, nullum esset miraculum. Deus autem per prophetam promiserat hanc parituram tanquam magnum signum Dei. Ecce, Dominus ipse dabit vobis signum, quia ecce virgo concipiet etc. (Is 7,14) Unde haec alma Virgo propter suam singularem excellentiam pluribus nominibus nominatur, de quibus assumamus quinque, scilicet: [os 074. c. 10.]

Primo vocatur Maria [editio: Primo nominatur gratia plena] Secundo nominatur gratia plena [editio: Secundo vocatur Maria] Tertio appellatur mulier Quarto nuncupatur maris stella Quinto dicitur misericordiae mater.

Primo dixi, quod Beata Virgo vocata est Maria. Dicit enim Philosophus , quod nomina debent imponi a proprietate eius, cui imponuntur. Beata autem Anna postquam peperit hanc Virginem, ei imposuit nomen Maria. Tunc quia, ut dicit Hieronymus, praemonita fuerat ab angelo, quia si Iohanni ante eius conceptionem nomen datum fuerat, multo magis huic deiferrae Virgini. Tunc etiam, quia videns suam magnam gratiositatem, vocavit Mariam, quae tandem duas filias peperit, quas similiter vocavit Marias. Et si plures peperisset, omnibus propter gratiositatem primae filiae, idem nomen imposuisset. Maria vero per litteras sic interpretatur: M, id est mater universorum; A, id est advocata peccatorum; R, id est regula salvandorum; I, id est iaculum inimicorum; A, is est auctrix meritorum. Primo siquidem interpretatur mater universorum. Unde Bernardus: O, Mater Dei et hominis, o, Mater rei et iudicis, o, Mater regis et exulis, cum sis Mater utriusque, non decet, ut inter filios discordiam esse permittas. Dicitur autem non solum Mater Dei et hominis, sed universorum inquantum per eam omnia renovantur. Dicit Anselmus: Haec est illa femina mirabiliter singulis et singulariter mirabilis, per quam elementa renovantur, inferna evacuantur, homines salvantur. Haec est illa femina plena et superplena gratia, de cuius plenitudinis redundantia reviviscit omnis creatura.

Secundo Maria interpretatur advocata peccatorum. Augustinus: Maria prae omnibus sanctis impetrat inducias transgressoribus, ut renuncient suis erroribus.

Tertio interpretatur regula salvandorum, de qua Ambrosius libro : Ipsa docet quaerere Deum, nullum laedere, omnibus bene velle, maioribus assurgere, aequalibus non invidere, iactantiam fugere, rationem sequi, virtutem amare. Quando ista fastidivit humilem, quando risit debilem, quando vitavit inopem, nihil in [os 074. c. 11.] oculis torvum, nihil in verbis procax, nihil in actu verecundum.

Quarto interpretatur iaculum inimicorum. Bernardus: Non tam timent hostes quamlibet castrorum aciem, sicut daemones nomen Mariam.

Quinto Maria interpretatur auctrix meritorum, de qua sic dicit Bernardus: Quaeramus – inquit – gratiam per Mariam, quia qui quaerit, invenit et pulsanti aperietur. Ipsa omnibus omnia facta, omnibus sinum misericordiae aperit, ut de plenitudine eius recipiant universi.

Secundo Maria Virgo vocatur gratia plena. Nam caelestis nuncius Gabriel in salutatione subticuit nomen eius dicens: Ave, gratia plena. O, angele sancte Dei, clamamus ad te filii Adam, cur tantae Virginis nomen oblitus aut nescius in salutatione tacuisti. Et respondebit, quod ita debuit fieri. Quia Lyra dicit, quod aliquando nomen imponitur alicui ex aliquo dono Dei gratuito, sicut Math. XVI. dictum est Simoni: Tu es Petrus (Mt 16,18), qui prius vocabatur Simon, similiter Paulus antea vocabatur Saulus. Sic angelus bene salutavit, nec nomen eius ignoravit, quod loco suo expressit dicens: Ne timeas, Maria. Et ideo sic salutavit, ut exprimeret gratiae copiositatem. Unde Hieronymus: Ceteris per partes datur, Mariae vero totam se infundit plenitudo gratiae.

Tertio Beata Virgo appellatur mulier per Filium suum, Ioh. II.: Quid mihi et tibi est, mulier. (Ioh 2,4) Et eiusdem XIX.: Mulier, ecce filius tuus. (Ioh 19,26) Sic enim appellatur ipsa Virgo quadruplici de casu: Tunc propter sexum, tunc propter nominis significationem. Mulier enim dicitur quasi ’mollis aer’, quia de facili inclinabilis, sic super omnes sanctos et sanctas subvenit peccatoribus. Tunc etiam propter Dei beneficium erga eam, qui voluit, ut de fragili sexu nasceretur, et etiam sic sublimaret, ut esset super omnem puram creaturam et vera Mater Dei. Unde dicit sanctus Thomas : Licet Deus potuerit Beatam Virginem facere meliorem in perfectione accidentali, ut aliam mulierem, tamen non potuit facere, ut esset melior mater et melioris [editioni abest: filii] matris, et ordinata ad maius bonum ita, quod his tribus non potest aliquid fieri melius, scilicet: humanitate Christi [os 074. c. 12.] beatitudine creata et virgine beata. Quia haec tria habent quandam dignitatem infinitam ex bono infinito, quod est Deus. Nam humanitas Christi habet dignitatem infinitam ex hoc, quod est coniuncta Deo in unitate personae. Et beatitudo creata habet dignitatem infinitam ex hoc, quod est Dei fruitio, et Beata Virgo ex hoc, quod est Mater Dei. Ex hac parte non potest eis aliquid fieri melius, sicut non potest aliquid melius esse Deo. Unde licet Deus in perfectione accidentali creaturam possit in infinitum facere meliorem, non tamen in perfectione aeternali, quia sicut est numerus vel mensura in rebus creatis, sic etiam pulchritudo et bonitas. Verbi gratia: Deus non potest facere quaternarium maiorem, quia si fieret maior, iam non esset quaternarius, sic quamlibet rem respectu universi Deus non potuit facere meliorem, quia Dei perfecta sunt opera. Dicitur demum mulier Beata Virgo propter certitudinem perfectae suae gloriae iam completae, scilicet in anima et corpore, quia sicut nullum corpus solum dicitur mulier, sic nulla anima sola. Sic enim corpus Christi triduo mortis suae non dicebatur homo. Unde demonstrato tunc corpore Christi non fuit verum dicere: hoc corpus est homo, sed verum fuit dicere: hoc corpus est Deus, quia deitas in persona Filii non fuit ab anima et corpore Christi separata, ideo Beata Maria merito dicitur mulier, quando anima et corpore iam glorificata. Unde Augustinus : Sicut Christus est glorificatus in corpore et anima, ita pie credendum est, quod Virgo Beata est beatificata in corpore et anima. Quod probat multis persuasionibus:

Primo, quia hoc competit divinae potentiae, quae si potuit eam conservare in virginitatis pudore, cur non incorruptam a putredine, de qua potentia dicit Ps.: Omnia, quaecumque voluit, fecit. (Ps 113,11)

Secundo hoc convenit suae sapientiae, quia sapiens architector ostendit suam sapientiam in creatione propriae domus, in qua eligit habitare, sic sapientia Dei patris. Iuxta illud Prover. IX.: Sapientia aedificavit domum. (Prv 9,1)

Tertio convenit divinae iustitiae. [os 074. c. 13.] Iustum enim est, ut qui aliorum sanctorum corpora, immo etiam instrumenta tormentorum, ut sunt crux, clavis, corona etc., in tanto honore haberi fecit in terra, corpusque digne Matris in maiore honore haberi faceret, si esset in terra, sed quia in celis est, ibi honoratur.

Quarto convenit hoc etiam divinae bonitati. Boni enim filii est honorare matrem in vita et morte. Iuxta illud Exo. XX.: Honora patrem tuum et matrem. (Ex 20,12) Sed quia Christus, bonus Mariae Filius non venit solvere legem, sed adimplere, ideo honoravit eam corpore et anima assumendo. Iuxta illud Ps.: Surge, domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. (Ps 131,8)

Sed diceres: cur statim in die ascensionis suae Filius matrem secum in caelum non assumpsit, quia dicit Vincentius in , quod anno duodecimo est assumpta post Filii ascensionem. Nonne debuisset dicere: O mi cara Mater, tu me concepisti, genuisti et mox adorasti, me quoque timore Herodis cum esses tenera puella super pectus tuum in Aegyptum portasti, et in omnibus tribulationibus meis particeps fuisti. Veni modo, Mater dilecta, cum filio ad aeternum gaudium!

Respondetur, quod Christus hoc tunc non fecit, sed hodie propter quattuor:

Primo propter fidelium eruditionem et consolationem. Erudiebat enim [Beata Maria] evangelistas. Unde Matthaeus scripsisset de tribus magis et stella et innocentium occisione, nisi ipsa docuisset? Similiter beatus Lucas quomodo scivisset Gabrielem archangelum ad eam missum, deinde Christi conceptionem et nativitatem etc.? Ideo dicit Hieronymus : Christus post ascensionem Virginem misit in terris, ut apostolicus grex erudiretur de his, quae audierat et viderat.

Secundo dimisit in terris in testimonium veritatis Filii, quia videbant in ea Filium, sicut in signo signatum.

Tertio propter fidei augmentationem. Bernardus dicit: Post ascensionem Christi quasi ad limina sanctorum ita ad Virginem Mariam adhuc in carne viventem fuit peregrinatio fidelium cupientium videre illud caeleste, fidele et divinum prodigium.

Quarto Christus matrem misit [os 074. c. 14.] in terris propter sui meriti augmentationem et completionem, quod meritum hodie fuit perfectum, quia hodie ex visione dilecti Filii sic inflammata est (Beata Maria), ut nollet de cetero sine Filio vivere et post felicia colloquia in magna dulcedine Filio reddidit animam. Unde Dionysius dicit unumquemque apostolum in laude Christi et Virginis sermonem fecisse et sic corpus suum non statim fuit in caelum ductum, sed per aliquod tempus in valle Iosaphat collocatum, ut diceretur vere mortua. Ideo canit Ecclesia: mortem subiit temporalem, nec tamen mortis nexibus deprimi potuit, quae Filium de se genuit incarnatum.

Quarto Beata Maria nuncupatur maris stella ab Ecclesia dicente: Ave, maris stella, Dei mater alma, et hoc propter proprietatem illius stellae, illa enim stella dirigit nautas maris, sic Virgo Beata homines in huius mundi mari existentes. Unde Bernardus: Si iudicii horrore perterritus, si barathro desperationis incipias absorberi, Mariam cogita, Mariam invoca! Non recedat a corde, non recedat ab ore. Nam ipsam cogitans non erras, ipsam rogans, non desperas, ipsam sequens non devias, ipsa tenente non corruis, ipsa protegente non metuis, ipsa duce non fatigaris, ipsa propitia pervenis.

Quinto Beata Virgo dicitur misericordiae mater ab Ecclesia dicente: Salve Regina, [Mater] misericordiae vita dulcedo et spes nostra, salve. Ipsa enim conventius dicitur Regina seu Mater misericordiae, quam regina iustitiae vel sapientiae, quia in sapientia intelligitur potentia, sed non econverso. In misericordia vero intelligitur sapientia et potentia, et non econverso. Melius etiam dicitur Regina misericordiae, quam regina gloriae vel iustitiae propter regni latitudinem. Nam gloria tantum est in caelis, non in terra, nec inferno, iustitia magis in inferno, sed misericordia ubique est. Melius etiam dicitur Regina misericordiae, quam regina reginarum vel domina dominarum, quia haec importat excellentiam respectu maiorum vel minorum, ideo non diceretur regina peccatorum vel daemonum etc. [os 074. c. 15.] Ideo optime dicitur Regina misericordiae, cuius ratio est, quia ipsa Beata Virgo in possessione Filii est Regina, sed proprium Filii sui est misereri semper et parcere, et sic est Regina in latissimo regno, quia dicitur in Ps.: Misericordia eius super omnia opera eius. (Cf Ps 144,9) Verumtamen super omnia praedicta nomina habet unum excellentius nomen, quod est Mater veri Dei, quod proprie nulli creaturae convenit, nec in caelo, nec in terra, sed sola gloriatur illo.

O, autem Maria sit mater veri Dei et Regina misericordiae, quae omnibus ad se confugentibus miseretur, patet in hoc exemplo: Sic enim legitur in , quod Iulianus Apostata existens in Perside per magicam artem advocavit daemonem et misit in Occidentem, ut idem reportaret responsum. Cum autem daemon ad quendam locum venisset, per decem dies ibidem immobilis stetit, quia quidam monachus ibidem die ac nocte orabat. Et eo sic sine effectu reverso dixit Iulianus: Quare tantum tardasti? Qui respondit: Expectavi per decem dies publicum monachum, si forte cessaret ab oratione et transire possem, cumque non cessaret, redii nihil agens. Tunc indignatus Iulianus dixit, quod cum illuc veniret vindictam de illo monacho faceret. Cum ergo de Persis victoriam sibi daemones promitterent, sophista suus dixit cuidam Christiano: Quid putas nunc facit fabri filius? Et ille: Sepulcrum parat Iuliano. Dum igitur Caesaream Cappadiciae devenisset, sanctus Basilius eidem occurrit et tres panes hordeaceos eidem pro munere misit. Qui indignatus recipere contempsit et pro panibus sibi fenum misit dicens: Pabulum animalium irrationabilium nobis misisti, recipe, quod misisti. Respondit Basilius: Nos quod comedimus, tibi misimus, tu vero nobis dedisti, unde bestias tuas nutris. Ad hoc indignatus Iulianus respondit: Cum Persas subegero, hanc urbem destruam et arabo, ut farrifar magis, quam homofar nominetur. Sequenti vero nocte vidit Basilius in ecclesia Sanctae Mariae in visu multitudinem angelorum et in media eorum quandam feminam in throno stantem [os 074. c. 16.] et astantibus dicentem: Vocate mihi cito Mercurium, qui Iulianum Apostatam occidat, qui me et Filium meum blasphemat. Erat autem Mercurius miles quidam, qui ab ipso Iuliano pro fide Christi fuerat interfectus et in ipsa ecclesia sepultus. Statimque Mercurius cum armis suis, quae ibi servabantur, affuit, iussus ab ea, ut in praelium se praeparet. Expergefactus Basilius aperto monumento Mercurii nec corpus ibidem, nec arma repperit. Tunc custodem, qui arma asportavit, requisivit. Ille vero cum iuramento affirmabat, vespere ibi fuisse. Inde igitur Basilius recedens et mane illuc rediens invenit ibidem corpus et arma et lanceam sanguine cruentatam. Et ecce quidam de exercitu rediens dixit: Cum Iulianus in exercitu moraretur, ecce quidam miles ignotus cum suis armis et lancea veniens et calcaribus urgens equum audaci mente Iulianum perforavit, et subito ascedens nusquam comparuit. Ipse vero Iulianus dum adhuc spiraret sanguine suo manum suam implevit et in aera proiecit dicens: Vicisti, Galilaee, visisti. Sicque in his vocibus miserabiliter exspiravit. Ab omnibus suis insepultus relinquitur, et a Persis excoriatur et de corio suo regi Persarum substratorium efficitur. Ecce patet, quomodo Regina misericordiae adiuvat.

Tertio Beata Virgo in praemissis verbis thematis commendatur a glorificationis lumine, cum dicitur: amicta sole. Unde Gloriosa Virgo quadruplici sole fuit amicta, scilicet:

Primo sole gratiae Secundo sole gloriae Tertio sole divinae essentiae Quarto sole persecutionis humanae.

Primo Beata Virgo fuit amicta sola gratiae, de quo dicitur in Ps.: In sole posuit tabernaculum suum (Ps 18,6), id est in gratiosa Maria. Dicitur autem gratia sol, quia sicut sol interpretatur super omnia lucens, sic Beata Virgo super omnes sanctos et angelos. Iuxta illud Hieronymus: Ceteris per partes datur gratia, Mariae vero totam se infundit plenitudo [os 074. c. 17.] gratiae, ut sicut sol lucens viam ostendit, sic Beata Virgo in hac vita declarat viam ad patriam. Nam quibus iste gratiae sol non lucet nunc, tunc dicturi sunt illud Sap. V.: Erravimus a via veritatis et lumen iustitiae non illuxit nobis, et sol non est ortus nobis (Sap 5,6), quia iste est ordo divinarum gratiarum influxus, ut prius a Deo descendat in Christi animam benedictam, deinde ad animam Virginis Matris, deinde in seraphin et in alios sanctos angelorum ordines, demum in Ecclesiam militantem.

Secundo Beata Virgo fuit amicta sole gloriae, de hoc sole dicit Salvator Matth. XIII.: Fulgebunt iusti sicut sol in regno Patris mei. (Cf Mt 13,43) Dicitur autem Beatae Virginis gloria sol, quia sicut sol secundum Misalach est maior in quantitate et dignitate et claritate omnibus caeli luminaribus, sic Beata Virgo. Nam ut dicit Dionysius: In regno caelorum omnia inferiorum dona in superioribus in tanta excellentia sunt, quod quasi nulla est comparatio, nisi sicut est circumferentia ad suum centrum. Unde Beata Maria hodie est exaltata super omnes angelorum ordines. Iuxta illud: Exaltata est sancta Dei genetrix super choros angelorum, ideo omnes puras creaturas simul sumptas excedit ipsa in gloria. Sicut enim in unico seraphim plus est de gloria, quam sit in omnibus inferioribus, ita in ipsa cum sit supra seraphin, ut patet in : Quicquid possunt ordines inferiores, potest etiam ordo sacerdotalis et amplius, sic est de Beatae Virginis gloria intelligendum. Hinc Augustinus in quodam ait: Ipsum caelum, quod penetrasti necnon cuncta, quae in eo sunt contenta nova et ineffabili gloria decorasti, prioremque eius gloriam ultra, quam dici potest tua praesentia magnificasti.

Tertio Beata Virgo fuit amicta sole divinae essentiae. De hoc sole canit Ecclesia dicens: Ex te enim ortus est sol iustitiae Christus Deus noster, qui hodie suam caram matrem amplexatam perduxit ad thronum sibi digne deputatum. Unde Bernardus: Denique ipsa mulier amicta [os 074. c. 18.] sole, id est induta ineffabili claritate, amicta – inquam – lumine, sicut vestimento, de quo ait Apostolus: Induimini vestimentum Dominum Iesum Christum. (Rm 13,14)

Quarto Virgo Gloriosa induta erat sole persecutionis humanae, de quo sole dicitur Ioh. VIII.: de semine in lapidem proiecto, quod orto sole aruit (Cf Lc 8,6), id est orta tribulatione, sed profecto tribulatio nulla potuit eam per impatientiam exurere, quam virtu+s Altissimi mirabiliter obumbraverat. Iuxta illud Salomonis dictum: Sapiens, ut sol, permanet, stultus, ut luna, mutatur. (Cf Sir 27,12) O, quanta gloria! O, quanta laetitia! O, quanta iocunditas hodie facta est in caelo! Non solum ipsi [editio: ipse] Beatae Mariae, sed etiam omnibus animabus et angelis beatis, qui videntes prius eam amaritudine tempore passionis Filii repletam tantam modo gloria rutilantem dicebant ei: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens, pulchra, ut luna, electa, ut sol, terribilis, ut castrorum acies ordinata (Ct 6,9). Et aliis respondentibus: Haec est sola Mater et Virgo. Haec est, quae Dominum omnium genuit et nutrivit. Haec est, quae olim fuit plena amaritudine. Haec est, per quam omnibus peccatoribus venia, gratia et gloria donabitur. Haec est, quae dicit illud Ecci.XXIV.: Transite ad me, omnes, qui concupiscitis me et ab ista mea generatione impleamini (Cf Sir 24,26), id est fructu ventris mei. Haec est, quae dicit illud Ecci. ultimo: Videte, quoniam non solum mihi laboravi, sed omnibus exquirentibus veritatem. (Sir 24,47) Haec est signum magnum in isto caelo empyreo. Haec est mulier amicta sole et luna sub pedibus. Haec est Regina nostra et gloriae. Ad quam meritis eius perducat, quem genuit et lactavit viventem cum Deo Patre et Spiritu Sancto sine fine saeculorum. Amen. [os 074. c. 19.]