Ad virginis matris Dei gloriam haec verba angeli admirative dicere poterant in eius assumptione. Unde secundum Franciscum Maronis quattuor sunt, quae admirationem inducunt, scilicet:

Primo, quando res est magna Secundo, quando res est sola Tertio, quando res est nova Quarto, quando res est occulta. [os 073. c. 01.]

Primo namque admirationem inducunt, quando res magna est, sicut fuit diluvium tempore Noe, Gen. VII. (Gn 7,17) Tunc enim homines admirabantur de tam vehementi aquarum immundatione, sic in assumptione beatae Virginis angeli admirabantur videntes arcam deiferam, in qua olim fuerat esca universorum a terra assumi in sublime.

Secundo, quoniam homines admirantur, quando res est sola, sicut fuit divisio maris rubris, Exo. XIV. (Ex 14,21–22) Sic angeli merito mirabantur in assumptione Virginis, quia puram creaturam nullam viderant tam excellenter assumi. Quam videntes filiae Sion, id est animae sanctae beatissimam praedicaverunt et reginae laudaverunt eam.

Tertio admirantur homines, quando res est nova, sicut fuit statio solis tempore Iosuae, quia antea non fuerat factum. Sic angeli mirabantur in assumptione Virginis videntes, quod illi erat innixa, quem angeli omnes adorant et portantes tremunt.

Quarto admirantur homines, quando res est occulta, id est causa eius ad plenum non cognoscitur, sicut tempore passionis Christi mirabantur eclipsim, cuius causam ignorantes philosophi Athenis consecraverunt aram Deo, qui talia mirabilia faciebat, quem vocaverunt deum ignotum. Sic angeli mirabantur in Virgine tantam gloriam tempore assumptionis. Si dicas: Numquid angeli haec ignoraverunt? Respondet tibi sanctus Bonaventura ., quod in angelis est duplex cognitio, scilicet a natura et a gratia. Cognitione enim naturali angeli nec proficiunt nec deficiunt, nisi quantum per experientiam proficiunt, sicut dicit Apostolus de Christo: didicit ex his, quae passus est, oboedientiam. (Hbr 5,8) Alia cognitio est in angelis a gratia influente, quae non semper revelatur, sed pro loco et tempore. Deus enim est speculum voluntarium, et quae vult et quantum vult et cui vult, revelat. Propterea adirari poterant angeli de Virgine et modo assumptionis eius. Unde Bernardus: Generationem et assumptionem Mariae quis enarrabit? Quod si oculus [os 073. c. 02.] non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se, quid tunc praeparat Deus gignenti et prae omnibus diligenti se, quis eloquitur. Hinc Hieronymus : Nulli dubium est, quin totum gloriam laudis eius pertineat, quicquid dignae Genetrici suae fuerit impensum. Ex quo timeo, ne forte sicut improbus, ita et indignus laudator inveniar, cum nec sanctitas, nec facundia suppetat, ut gloriosam Virginem digne laudere queam. Unde si tantus sanctus ad laudandum se indignum arbitratur, certe nos admirantes cum angelis devota mente dicere possumus: Quae est ista, quae ascendit etc. (Ct 8,5) In quibus quidem verbis ad honorem Virginis gloriosae tria insinuantur documenta (Christi gratia) declaranda, scilicet:

Primum quaerentis conveniens quaestio, ibi: Quae est ista, quae etc. Secundum retardationis sufficiens ratio, ibi: deliciis affluens Tertium assumptae Virginis decens locatio, ibi: innixa super etc.

Primum siquidem documentum ex praemissis verbis thematis insinuatur declarandum quaerentis conveniens interrogatio, cum dicitur: Quae est ista, quae ascendit. Nam sancti Dei angeli videntes in hac Virgine multa Dei dona, admirabantur pie. Inter quae

Primo conditionis dignitatem Secundo Virginis caritatem Tertio assumptionis integritatem.

Primo – inquam – angeli considerabant et mirabantur virginis Mariae dignitatem, caritatem et animae et corporis integritatem, propter quae tria tres admirandas fecerunt, quaestiones, quas quidem nos, quia peccatores sumus et ignorantes. Prophetae et sancti viri sapienter solvunt: Primo angeli videntes conditionis maternalis dignitatem, quod scilicet ipsa Virgo Deum infinitum, immortalem, omnipotentem [os 073. c. 03.] et totius orbis dominatorem genuit ad mortalitatem, infirmitatem et servitutem et, quod Christus, rex angelorum tantam reverentiam impendebat matri, ut super se inniti permitteret, ac super omnes angelos, archangelos, cherubin et seraphin extolleret. Ideo primam ex hac admiratione fecerunt istam quaestionem: Quae est ista, quae ascendit per desertum, sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae et thuris et universi pulveris pigmentarii. Cant. II. (Ct 3,6) Ascendebat nempe haec virgo de hoc nequam saeculo, sicut virgula diminutive, id est parva virga per humilitatem, erecta tamen et alta per maternalem dignitatem et Dei contemplationem, ex aromatibus myrrhae per sensuum mortificationem et thuris per odoriferam et universi pulveris pigmentarii, per omnium virtutum et gratiarum perfectionem. Angeli enim considerantes matrem Dei, quam digna et humilis, contemplatione alta, moribus composita, oratione odorifera et tam perfecta, quod nihil ei petenti Deus vellet negare. Ideo ipsi ex devota consideratione quaerebant dicentes: Quae est ista? (Ct 3,6) Quibus sic admirative quaerentibus respondet Esa. c. XI. dicens: Haec est virga, de qua dixi, immo Spiritus Sanctus per os meum. Egredietur virga de radice Iesse et flos, id est Christus de radice eius ascendet. (Is 11,1) De qua virga Bernardus sic ait: O, Virgo, virga sublimis, in quantum sublime verticem sanctum erigis, quia usque ad sedentem in throno, usque ad Dominum maiestatis. O, Virgo, vere planta es caelestis, pretiosior cunctis, sanctior universis. O, vere lignum vitae, quod solum dignum fuit portare fructum salutis aeternae. Haec ille. O, angeli, summi Dei caelestes famuli, audite beatum Augustinum: quae sit illa, quae ascendit. (Ct 8,5) (Ct 8,5)

Et respondet: Ista – inquit – est Mater Dei, Regina caeli, porta Paradisi. Exquo igitur est Mater Dei secundum Damascenum: Debuit sublimari [os 073. c. 04.] ad Filium, sicut Filius ad eam descenderat. Exquo autem est Regina caeli, ideo vos angeli, qui habuistis prius solum Regem in caelo, modo habetis Reginam vestram, exquo vero est Domina mundi, ergo homines devoti si calumniam patimini a diabolo insidiante, a mundo fallente, a carne seducente, appellare ad eam poteritis tanquam ad augustam, et miserebitur, quia mater est misericordiae. Et si iustitia divina clausisset vobis caeli portam, recurrite ad eam, quia porta est facta Paradisi. Unde Innocentius: Ave, Dei mater alma, quae ex dignitate, quae Dei mater es, imperare potes angelis et daemonibus, compesce daemones, ut non noceant, praecipe angelis, ut nos custodiant.

Secundo quoniam angeli admirantur Virginis huius caritatem, videbant nimirum cor virgineum triplici amoris lancea transfixum, scilicet:

Primo amore materno Secundo amore gratuito Tertio amore mutuo.

Primo namque angeli videbant cor Virginis transfixum amore materno, quem ad filium habebat super omnes parentes alios, quia aliorum parentum amor dividitur patrem et matrem, sed ipsa, exquo sine patre concepit, perfectus amor vulnerabat cor eius erga filium, qui dicere poterat illud Prover.: Ego filius eram unicus matris meae. (Cf Prv 4,3)

Secundo denique amore angeli videbant cor virgineum confixum amore gratuito, quia sciebat prudens Virgo suum filium fore Deum patribus olim promissum et in se completum, se quoque intelligebat ex dignitate maternitatis Reginam caeli, Dominam mundi, pro quibus super omnes alios cum amore gratuito regratiabatur Deo. Gregorius: Cum augentur dona, rationes etiam crescunt donorum.

Tertio amore cor Virginis videbantur vulneratum amore mutuo, quia videbat, quod eius dilectus filius super omnem puram creaturam eam diligeret, ideo et ipsa reamabat mutuo amore. Hinc Ambrosius: Nihil – inquit – sic insertum est menti humanae, quam reamare amantem. Unde angeli haec considerantes secundam quaestionem devotam fecerunt dicentes: Quae est ista, quae progreditur [os 073. c. 05.] quasi aurora consurgens, pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies ordinata. (Ct 6,9) Videntes angeli in Virgine tam splendidam caritatem, quae eius corpus efferebat ut lunam, animam ut solem, et progrediendo laetificabat omnes, sicut aurora, et terrebat daemones, sicut hostes ordinata belli acies. Haec admiratio quaerebat: Quae est ista, Can. V. (Cf Ct 6,9) Quibus respondet psaltes David Ps. XLIV. dicens: Haec est illa, de qua dixi: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deauro, circumdata varietate. (Cf Ps 44,10) Haec enim astitit, quia nunquam per aliquid peccatum cecidit, a dextris, id est in potioribus bonis gloriae, in vestitu deaurato, id est fulgida caritate, circumdata varietate, id est privilegio omnium sanctorum, quorum omnium perfectionem obtinet in caelo. Ideo tam cara est Deo, ut si sola sua persona esset ex una parte, ex alia omnes sancti et etiam angeli (ponendo impossibile) et una illarum partium deberet annihilari, illam unam matris suae personam magis eligeret praeservare, quam tot sanctos, tot angelos, et nunc plus facit ad petitionem eius, quam ad intercessionem omnium electorum.

Tertio angeli considerantes assumptionis integritatem, id est cum ante generalem omnium resurrectionem, corpore et anima gloriosa de tam vilissimo mundo tam splendide ascendebat. Ideo admirantes quaerebant dicentes: Quae est ista, quae ascendit de deserto delitiis affluens innixa super dilectum. Cant. VIII. (Ct 8,5) Mirandum revera fuit, quod de deserto mundo immunis ascendit, de quo deserto dicitur Deut. VIII.: Ductor fuit Dominus Deus tuus in solitudine, in qua erat serpens flatu adurens, scorpio et dipsas. [Editio: dispas] (Dt 8,15) In hoc ita, quam mundo deserto est serpens, id est diabolus adurens mentes hominum ad ambitionem accendendo. Et etiam scorpio, id est carnalis delectatio, quae prius blanditur, sed postea pungit. Dipsas vero est genus serpentis, qui quem momorderit, siti peribit, et significat avaritiam, quae semper sitire facit [os 073. c. 06.] homines. De his tribus non possunt se cavere homines, quin interdum non pugnantur aliquantulum. Sola haec Regina gloriae intacta et incoinquinata ascendit deliciis affluens de isto mundo penuriae spiritualis loco.

Sunt autem deliciae generales, speciales et singulares. Generales sunt communes omnibus beatis, sicut visio deitatis et Christi humanitatis. Speciales deliciae sunt, quae aliquibus tantum debentur, sicut virginibus aureola in capite, alba vestis in corpore, in ore canticum ineffabile et consortium nobile, de quibus Apoc. XIV.: Amicti stolis albis sequuntur agnum, quocumque ierit, et cantabant canticum novum, quod nemo poterat dicere, nisi illa centum etc. (Cf Apc 7,9; 14,3) Tertiae deliciae sunt singulares, quae uni tantummodo personae et non aliis conveniunt. Hae autem deliciae perfectius habent esse in Virgine Maria. Aliae siquidem habent aureolam, haec autem coronam XII stellarum. Apoc. XII.: Aliae induuntur alba veste, haec fecunditate. Aliae associant agnum Dei, qui tollit peccata mundi, haec autem innixa super dilectum filium, quem genuit. Et ideo angeli admirantes de tanta novitate quaerentes dicebant: Quae est ista etc. Quibus, o, pia Mater, responde tu sola, quae sis, et cur Dei filio innixa sis, et cur tantis bonis plena sis? Et respondet Ecci. XXIV.: Ego – inquit – mater pulchrae dilectionis, timoris et agnitionis et sanctae spei. In me omnis gratia viae et veritatis, in me omnis spes vitae et virtutis et infra. Transite ad me omnes, qui concupiscitis me et a generationibus meis adimplemini, spiritus enim meus super mel dulcis, et hereditas mea super mel et favum. (Sir 24,24–27) Nolite ergo mirari, Dei angeli, quia innixa sum Filio Dei, regi vestro, quia iustum est. Ego etenim ipsum baiulavi brachiis meis, strinxi cordi meo et Deus iustus est, ideo reddet unicuique secundum opera sua. Sed et de assumptione ipsius cum corpore et anima non est dubitandum, quod probemus tripliciter, scilicet:

Primo sanctorum auctoritatibus Secundo magistrorum rationibus [os 073. c. 07.] Tertio revelationibus.

Primo itaque eam corpore et anima digne assumptam probemus sanctorum auctoritatibus. Dicit enim Ps.: Surge, Domine, in requiem tuam tu et archa sanctificationis tuae. (Ps 131,8) Surrexit Dominus Iesus non quo ad divinitatem, nec quo ad animam, quae nunquam cecidit, sed quo ad corpus, quod post multas iniurias per mortem cecidit ac resurrexit. Arca vero sanctificationis fuit corpus matris, in qua sicut in arca testamenti fuerunt loco virgae figuralis sceptrorum divinitatis, loco tabulae legis anima Christi sapientissima, loco mannae dulcedo carnis Christi. Haec igitur arca sanctificationis, id est plena sanctis rebus surrexit corpore et anima per assumptionem in requiem aeternam. Quod testatur Augustinus dicens: Thronum Dei tabernaculum Christi, thalamum Domini, id est corpus Mariae necesse est ibi esse, ubi ipse est. Hunc thesaurum dignius est in caelo servari, quam in terra.

Secundo, quod beata Virgo sit corpore et anima assumpta probemus magistrorum rationibus. Primo ex parte divinae iustitiae sic: Non minoris munditiae fuit corpus beatae Virginis, quam aliorum sanctorum, sed corpora aliorum sanctorum in diversis mundi partibus miro modo venerantur, ergo iustum est, quod honor, qui aliis minoribus impenditur, huic non negetur. Sed quia sepulcrum eius non ita frequentant fideles sicut aliorum sanctorum, ergo relinquitur, quod anima et corpore sit assumpta. Secunda ratio beati Hieronymi sumitur ex parte divinae bonitatis, quae talis est: Boni filii est parentes honorare. Iuxta illud Exo. XX.: Honora patrem et matrem (Ex 20,12), scilicet Christus tam bonus existit filius et tam cara vita suae matris, quod eam praeservavit in conceptione a pudore et in partu a dolore, ergo sequitur, quod Christus, qui non solvere legem, matrem honoravit corpore et anima assumendo.

Tertio hoc idem probemus revelationibus factis diversis sanctis, puta beato Bernardo, beatae Elisabeth, vide ac beato Anthonio de ordine fratrum minorum, qui stomachatus fuit contra sanctum Hieronymum pro eo, quod expresse non scripsit beatam Virginem corpore et anima assumptam. Ideo [os 073. c. 08.] in festo suo noluit ire ad matutinum, de quo frater socius multum mirabatur, quod non videret ipsum in choro more solito. Existimans eum fore infirmum aut somno gravatum venit videre eum, qui videns vigilantem abscessit. Post modicum venit angelus Domini dicens: Cur non interes matutino? Qui respondit se indignatum beato Hieronymo, quia expresse non asseruit beatam Virginem corpore et anima assumptam. Cumque angelus discessisset, venit beata Virgo cum sanctorum multitudine et ingenti lumine dicens beato Anthonio, quod surgeret et iret ad matutinum, qui ait: O, Domina gloriae, ego nolo ire, donec certificer de tui corporis glorificatione. Tunc beata Virgo certificavit et beatum Hieronymum excusavit dicens, quod ipsi debuit scribere ea, quae scripturis probare poterat. Secure – inquit – de cetero corpore et anima me assumptam praedicabis. Quibus dictis disparuit. Et mox beatus Hieronymus astitit dicens: Ideo sic de ipsa virginis assumptione ex divina scripseram voluntate, ut devote sciscitantes ipsa Domina revelando certificaret, sicut tibi factum est. O, igitur, gloriosa Domina, digna Dei altissimi mater. O, caritate splendida. O, corpore et anima beata, intercede pro devotis famulis in te plurimum confidentibus.

Secundum denique documentum ex thematis verbis insinuatur virginis Mariae retardationis sufficiens ratio, cum dicitur: Deliciis affluens de deserto. (Ct 8,5) Hoc est dicere, quae ratione ipsa post filii sui ascensionem remansit in hoc deserto mundo. Nonne decentius fuisset, quod tam caram matrem Christus Dominus filiali amore amplexatam coram omnium oculis de vili mundo secum duxisset ad regna felicia. Quod revera maerebatur iuste, quia ipsa filium ne ab Herode occideretur, in Aegyptum transtulit, sed et in omnibus tribulationibus eius particeps fuit, praesertim quando tempore passionis animam ipsius gladius compassionis pertransit. Ad quod respondetur: Si filius eius dilectus secum in caelum eam duxisset [os 073. c. 09.], digne et iuste fecisset, sed ad tempus hoc dimittendo melius fecit potissime triplici ratione, scilicet:

Primo ratione doctrinationis Secundo ratione consolationis Tertio ratione devotionis.

Primo namque beata Virgo est retardata ab assumptione in caelum ad tempus ratione doctrinationis, ut videlicet apostolorum et evangelistarum esset doctrix et magistra in his, quae ad mysterium incarnationis pertinent, utpote annunciationis, conceptionis, visitationis, nativitatis, adorationis magorum, translationis in Aegyptum et amissionis in triduo. De quibus dicitur Luc. II.: Maria autem conservabat omnia verba haec conferens in corde suo. (Lc 2,19) Hinc Anselmus ait: Erat, ut mihi videtur, necessaria ac utilis fidei nostrae conversatio sua post ascensionem Domini inter apostolos, quia licet ipsi per Spiritum Sanctum edocti fuerint omnem veritatem incomparabiliter, tamen manifestius ipsa per eundem Spiritum intelligebat profunditatem veritatis, ac per illam multa eis revelabantur, quae non simplici scientia, sed et experimento didicerat de mysterio Christi. Et infra: Nec dilatio suae assumptionis immensitati amoris et gaudii sui aliquam iacturam inferre valebat, sed ipsa perfectio amoris et gaudii, quod se illic esse videbat, ubi Deum, quem prae ceteris amabat, magis velle sciebat. Haec ille. Ideo bene dicitur: deliciis affluens, sive in mundo vivens, sive de mundo exiens.

Secundo ipsa retardata fuit ratione consolationis. Consolabatur siquidem plantulas novae Christianae fidei, ad quam confluebant de diversis mundi partibus videndi gratia, quam admirabantur, et quaerebant, quae dilectus filius loquebatur sibi, dum erat parvulus, quomodo de mysterio incarnationis disseruit, quomodo passionem suam praedixit et quae secreta ei revelabat. [os 073. c. 10.] Mater autem misericordiae omnes ad se venientes maternali affectu consolabatur et spirituali dulcedine repletos remittebat ad propria. O, quanta devotione videbant eam. O, quanta dilectione audiebant. O, quanta suavitate recedebant consolati ab ea, de qua sanctus Ignatius sic scribit beato Iohnanni evangelistae: Ignatius, Christiferae Mariae servus et qui mecum sunt fratres, Iohanni sancto seniori, de tua mora dolemus graviter. Si tua absentia protendatur, multos de nostris destituet. Sunt hic multae de nostris mulieribus Mariam Iesu videre cupientes et quotidie a nobis discutere volentes, ut eam contingant et ubera tractent, quae Dominum Iesum aluerunt. Ipsam enim et Salome, quam diligis filiam Annae Hierosolymis apud eam quinque mensibus commorans, et quidam alii noti referunt omnium gratiarum abundam, et ut dicunt in persecutionibus est hilaris, et penuriis et indigentiis non querula, iniuriantibus grata et molestata laetantur. Nostrae novae religionis et poenitentiae magistra et apud infideles omnium operum pietatis est ministra, humilibus est devota et humilibus quidem devotius humiliatur. Et, ut a fide dignis narratur, in Maria Iesu humanae naturae natura sanctitatis angelicae sociatur. Haec et talia excitaverunt viscera nostra et cogunt valde desiderare aspectu huiusmodi. O, quam breviter et salubriter hic descripta est regula Mariae. Quid enim Deo carius, quam in persecutione esse hilarem et laetam? Quid acceptius, quam in penuriis non esse querulam contra Deum? Quid utilius, quam in omnibus operibus pietatis ministrare?

Tertio quoniam beatae Virginis assumptio fuit retardata ad tempus ratione devotionis, ut videlicet nos novos Christi milites sua devota vita accenderet ad devotionem. Nam tria a sanctis doctoribus [os 073. c. 11.] traduntur de ipsius vita, in quibus totum tempus suum modo communi expendebat, videlicet oratione, peregrinatione et manuum operatione. Ut enim ex dictis sanctorum Bernardi et Hieronymi extrahitur, haec fuit regula et vita Mariae: A media nocte, quando captivitas Filii innotuerat ei, usque quo homines secure possunt ambulare, contemplationi, orationis, gemitibus et amaris instabat lacrimis, hora vero ad hoc debita peregrinationi instabat, visitans loca cenae, orationis, captationis, flagellationis, crucifixionis, tumulationis, ascensionis Filii sui. Inde revera cibum sumebat, postea operi manuum vacabat. Haec dixi modo communi, quia quantas suavitates et angelicas revelationes habuerit, sicut non valemus exprimere, ita incautum est negare. O, cum quanta iocunditate recordabatur de angelica salutatione, de Elisabeth visitatione, de Christi nativitate, de magorum adoratione. O, quanta compassione cogitabat Filii sui passionem. O, quanta denique dulcedine ipsius ascensionem. Credo, quod frequenter rapiebatur ad visionem essentiae divinae. Dicit enim Linconiensis : Haec hesitandum existimo, quin ei beatissimae contigerit in hac vita plures manifestari non per aenigmata seu figuras divinae essentiae visio beatam etc. Nam si Paulo et Moysi concessum est ipsam essentiam videre, multo magis Mariae.

Tertium ex praemissis thematis verbis documentum insinuatur Virginis assumptae decens locatio, cum dicitur: Innixa super dilectum suum. Ipsa namque attigit ad Filium super omnes angelos et animas sanctorum secundum, quod canit Ecclesia: Exaltata est sancta Dei Genetrix super choros angelorum ad caelestia regna. Ad cuius clariorem intelligentia tres proponamus quaestiones, scilicet:

Primam de loco, a quo sit assumpta Secundam de modo, qualiter sit deducta Tertiam de situ, quo sit locata.

Primam igitur quaestio est de loco, a quo [os 073. c. 12.] est assumpta, qui est mirabilis quantum ad tria. Primo quantum ad angelicam apparitionem. Secundo quantum ad apostolorum congregationem. Tertio quantum ad Christi vocationem, quae omnia patet ex legenda.

Secunda quaestio est de modao, qualiter sit deducta, qui est celebris, quia tota ei caelestis curia obviam venit. Unde Hieronymus: Hodierna die credendum est caelestem exercitum festive Dei Genetrici obviam venisse eamque ingenti lumine circumfulsisse, et usque ad thronum Dei cum laudibus et canticis spiritualibus perduxisse. O, quantum gaudium tunc fuit, cum videns Christus Dominus suam piam matrem olim secum in tribulationibus amaricatam modo gloriose assumi. O, qualis laetitia Filii et matris maximae de gloriosa visione Filii, quem antea viderat in cruce pallidum, facie consputum, spinis coronatum. O, quantum tripudium Adae, dum primo tantae Domini matri obviavit dicens: O, Deus meus, huius caro de carne mea, os de osse meo, gaudeo igitur modo etc.

Tertia quaestio est de situ, ubi beata Virgo sit locata, si directe super nostrum hemispherium, vel ad partem orientalem, aquilonarem, occidentalem vel meridionalem. Pro cuius intelligentia primo quaerendum est, utrum caelum empyreum sit rotundum, sive orbicularem. Si sic, tunc aut aliqua pars eius erit vacua, aut multo plus distat corpus Christi ab aliquibus beatis, quam caelum a terra, cum ab una circumferentia caeli ad aliam terra in medio consistat, ergo si non est ponere, quod aliqua pars caeli empyrei sit vacua habitatione beatorum, nec est ponere tantam distantiam inter Christum et alios beatos. Si vero non sit orbicularis figurae caelum empyreum eadem ratione nec crystallinum, nec firmamentum. Ad quod dicendum secundum omnes astronomos et theologos, quod caelum omne habet orbicularem figuram, quae sibi competit ratione simplicitatis, capacitatis, perfectionis et mobilitatis. Ad illud vero, quod obiciebatur, quomodo tunc implebitur sanctorum corporibus, dicendum, quod si non habetur certum, per quem modum locentur ibi sancti, tamen quocumque modo dicatur sive, quod in semicirculo [os 073. c. 13.] caeli empyrei sint, sive, quod in toto nihil impedit utrum quam poni. Si enim in toto sunt, tunc virtutem visivam habent adeo potentem, quod Christum ita videre poterunt de longe sicut de prope. Si sunt in una parte caeli empyrei, altera non est vacua nec superflua, sicut magnum palatium regis non est vacuum, quamvis non impleant omnes partes inhabitatores. Facit tamen ad ostensionem regalis magnificentiae, et hoc melius sciemus, quando videbimus. Nihilominus tamen quidam opinantur in parte orientali fore beatorum mansionem, ex hoc, quia dicitur, quod Christus ascenderit versus illam partem. Ps.: Qui ascendit super caelum caeli ad orientem. (Ps 67,34) Alii rationabilius, ut videtur, dicunt, quod sit versus aquilonarem partem et probant per illud Esa. XIV.: de Lucifero dicente: In caelum ascendam et sedebo in monte testamenti in lateribus aquilonis. (Cf Is 14,13) Huic concordare videtur Ps. dicens: Fundatur exultatione universae terrae mons Sion, latera aquilonis civitas regis magni. (Ps 47,3) Ad quam partem stella maris, quae repraesentat Mariam, de cuius assumptione mirantes angeli dicunt: Quae est ista, cuius interventu etc. [os 073. c. 14.]