Laudate Dominum Deum nostrum, qui non deseruit sperantes in se, et in me ancilla sua adimplevit maiestatem suam. Iudith XIII. ca. (Idt 13,17-18)

Ista namque verba dixit sancta Iudith, cum Holofernem decollavit, se suoque a tyrannide [os 058. c. 01.] ipsius liberavit. Ideo congrue potest dicere eadem verba bata Maria Magdalena, quam Dominus a diabolo per suam piam misericordiam liberavit, ac ad perfectionis statum sublimavit. De quo tamquam gratia invitat et nos dicens: Laudate Dominum Deum! Et subdit causam dicens: Quia in me – inquit – ancilla etc. Et merito quilibet decet laudare Deum propter multa sua impensa beneficia potissime propter haec tria, scilicet:

Primo propter creationem Secundo propter redemptionem Tertio propter promissionem.

Primo itaque decet quilibet laudare Deum vivum propter creationem, qui omnino ex sua misericordia creavit, non certe scivimus petere, ne nos crearet irrationales vel insensibiles, qui nec fuimus, nec indigebat nostro servitio etc. Ergo filii Adam cogitarent, quam nobiliter Deus omnium inter cetera creata hominem creavit secundum corpus egregie, secundum animam nobilius profecto in Dei laudem assurgerent et dicerent cum beato Augustino id, quod scribitur libro dicens: Miser ego quantum deberem diligere et laudare Deum meum, qui me fecit, cum non eram. Redemit cum perire, non enim eram et de nihilo me fecit, non lapidem, non arborem, nec aliquid de animalibus, sed voluit me esse hominem. Dedit mihi vivere, sentire et discernere, reduxit me de exilio, redemit me de servitio, vocavit me nomine suo, et ut memoriale suum semper esset apud me, unxit me oleo laetitiae. Quo ipse erat unctus, ut ab uncto essem unctus, et a Christo dicerer Christianus. Haec ille. Ad hoc enim conditi sumus, ut Deum laudemus. Iuxta illud Esa. XLIII.: Populum istum formavi, laudem meam narrabit. (Is 43,21)

Secundo debemus Deum laudare propter nostram redemptionem. Si enim cogitamus Redemptorem nostrum, quia Filius Dei est, si modum, quia turpissima sua morte redemit certe ratio ipsa excitat, ut ipsum laudemus, et ei regratiemur. Hinc Bernardus: Si – inquit – me totum debeo pro me facto, quid addam pro me redempto, nec enim tam facile sum redemptus, quam factus. In creando de me sicut et de [os 058. c. 02.] omnibus dixi scriptum est. Ipse dixit et facta sunt. In redimendo autem dixit multa, gessit mira, protulit dura, dura verba, duriora verbera, durissima crucis tormenta. In primo me mihi dedit, in secundo, scilicet redimendo se et sua dedit, me quoque mihi redidit. Ergo quantumcumque peccator laudet Deum, adhuc remanet obligatus.

Tertio Deum debet quilibet laudare propter ipsius promissionem, promisit namque Deus se laudantibus et sua praecepta observantibus ineffabile et aeternum gaudium, videlicet seipsum, quod oculus non vidit, auris non audivit, nec in cor hominis ascendit. Unde Gregorius ait: Quae autem lingua dicere, aut quis intellectus capere sufficit illa supernae civitatis, quanta sint gaudia angelorum choris interesse cum beatis spiritibus aeterni Conditoris gloriam agnoscere, praesentem Dei vultum videre, nullo mortis metu affici, incorruptionis perpetuo munere laetari. Haec siquidem beata Maria Magdalena intellexerat, puta, quam nobiliter creata, quam misericorditer redempta, quam largiter dotanda foret, ideo omnes ad Deum Creatorem, Redemptorem et Remuneratorem laudandum in praemissis verbis invitat dicens: Laudate Dominum etc. Unde ex praedictis thematis verbis de beata Maria Magdalena tria gratia Dei declaremus salutis documenta, scilicet:

Primo in via perditionis, quam fuit abominanda, ibi: Laudate etc. Secundo in via conversionis, quam fuit admiranda, ibi: Qui non deseruit etc. Tertio in via perfectionis, quam fuit laudanda, ibi: Et in me ancilla etc.

Primum namque salutis documentum de beata Maria Magdalena ex verbis thematis declaremus in via perditionis et peccati Deo, quam abominanda fuit cum dicitur: Laudate Dominum Deum, ac si dicat: vos, qui non estis in tali via perditionis, laudate Dominum, quia ego peccatrix laudare Deum non sum digna, quia dicitur Ecci. XV.: Non est speciosa laus in ore peccatoris. (Sir 15,9) Et Ps. ait: Peccatori autem dixit [os 058. c. 03.] Deus: Quare tu enarras iustitias meas? et assumis testamentum meum per os tuum? (Ps 49,16) Haec vero fuit talis, cuius peccata fuerunt multa magna et manifesta. Fuerunt dixi multa, quia non solum in uno vel duobus peccatis fuerat irretita, sed multis, quod notatur Mar. ultimo, ubi dicitur: Haec est Maria, de qua Dominus septem daemonia eiecerat. (Mc 16,9) Ubi Gregorius: Septem daemonia Maria habuit, quae universis vitiis plena fuit.

Dixi deinde, quod peccata ipsius erant magna, et hoc notatur Luc. VII., ubi dicitur: Ecce mulier (Lc 7,37), ubi Lyra: Ecce notat peccati magnitudinem per modum admirationis. Dixi postea, quod ipsius peccata erant manifesta, hoc notat Lu. ubi supra dicens: Quae erat in civitate ita, quod non unus vel duobus, sed tota civitas sciebat eius peccata. (Lc 7,37) Et ideo perdito nomine proprio propter multa magna et manifesta peccata anthonomasice peccatrix vocabatur. Verumtamen quidam veritati evangelice directe non praesumentes contraire, sed per obliquum dicentes (ac si beatae Mariae Magdalenae faventes), quod ipsa fuit virgo, sed multum dissoluta, elata et pomposa ita, quod cordis lasciviam signis exterioribus indicabat. Non aiunt esse verisimile, quod tam nobilis, tam egregiam suam progeniem tantis criminibus infamaverit. Sed profecto hoc non est tenendum, tamquam veritati contrarium, nec ipsa in laudem reputat, si quis mendaciter excusare conetur, sed potius ut divinam misericordiam in ea laudet et eius exemplo se emendet. Nam ecclesia officium de ea non facit, sicut solet de virginibus, sed sicut solet de viduis, sed et ecclesia non iudicat de occultis, sed de manifestis. Hinc dicitur : Occultorum cognitorum et iudex Deus est, ideo solus habet iudicare de occultis. Secundum quod ait Salomon: Tu solus nosti corda filiorum hominum. Et Evaristus papa dicit: Nos, qui homines sumus et peccatores, quibus incognita sunt occulta iudicia Dei. Haec praecaventes nullum ante veram iustamque probationem iudicare et damnare debemus. Ergo ipsa [os 058. c. 04.] fuit in peccatis multis, magnis et manifestis. Attamen non possumus absolute diffinire, in quibus peccatis fuerit, nisi quod fuit peccatrix. Sed ut communius feminae infamantur de peccato carnis. Probabile equidem videtur, quod radicem omnium peccatorum in se habuit, quia beatus Gregorius de ea dicit, quod universis vitiis plena fuit.

Sunt autem quattuor radices omnium peccatorum, scilicet invidia, apostasia, avaritia et superbia. De invidia dicitur Sap. II.: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum (Sap 2,24), quia ex diaboli invidia secutum est odium contra Deum et hominem. Secunda radix peccatorum est apostasia a Deo Ecci. X.: Initium peccati hominis apostatare a Deo (Cf Sir 10,14), prius enim est aversio a Deo, quam conversio ad creaturam. Tertia radix peccati est avaritia, de qua I. Tim. VI.: Radix omnium malorum est cupiditas (I Tim 6,10), quia aliis omnibus peccatis formentum et materiam ministrat. Quarta peccati radix est superbia, de qua Ecci. X.: Initium omnis peccati superbia. (Sir 10,15) Et Thob. IV.: Ab ipsa, scilicet superbia sumpsit initium omnis perditio. (Tb 4,14) Et Isidorus dicit, quod sicut superbia est origo omnium criminum, ita et ruina omnium virtutum, et sic sola superbia simpliciter est radix omnium peccatorum, quia in omni peccato invenitur contemptus Dei, qui est superbia. His quippe peccatis Maria Magdalena fuit plena. Fuit enim multum superba in corde, ore et opere, ex hoc recesserat a Deo suo, et exinde aliis invidebat. Et quia dives erat, omnia peccata liberius exercebat. Ideo a tota civitate mulier peccatrix vocabatur, quia forte faciebat epulationes, cantilenas, et quae non licet nobis loqui. Unde et beata Maria Magdalena, sicut et in nobis frequenter peccata solent oriri ex prima peccatorum radice, puta superbia, quae quidem oritur ex his quattuor, scilicet:

Primo ex naturalium elegantia Secundo ex facultatum abundantia Tertio ex dignitatum praeeminentia Quarto ex personarum ignorantia.

Primo namque peccatum superbiae frequenter [os 058. c. 05.] oritur ex naturalium elegantia bonorum, quae sunt multa. Videlicet nobilitas generis, pulchritudo corporis, magnitudo roboris.

Primo superbia oritur ex nobilitate generis, dum suam progeniem comparant ad aliorum, et videntes se de honorabiliori stirpe progenitos, ex ipsa aestimatione in se intumescunt alta de se sentientes. Ideo dicit Aristoteles , quod nobiles habent duos mores vituperabiles. Primus, quod nimis appetunt honores, iuxta illud Oseae. IX.: Gloria eorum a partu et ubere. (Cf Os 9,11) Secundus, quod sunt progenitorum despectores reputantes se meliores illis, a fortiori aliis. Sed profecto valde stultum est in hoc superbire eo, quod unum patrem habemus, scilicet Adam, et unam matrem. Non enim legitur Deum fecisse unum Adam de auro et alium de luto, sed solum unum de limo. Ideo dicit Gregorius : Omnes homines natura aequales sunt.

Secundo quidam superbiunt ex pulchritudine corporis, tales sunt stulti et decepti de pelle corruptiva curantes non de anima in aeternum victura. Unde Prover. ultimo dicitur: Fallax et vana est pulchritudo. (Prv 31,30) Haec quippe gloriatio multos iam fefellit etiam sapientes, potissime mulieres illas, quae se colorant contra Dei voluntatem, quas saepe Deus permittit cadere in fornicationem. Iuxta illud Ezech. XVI.: Habens fiduciam in pulchritudine fornicata es. (Ez 16,15) Sed huiusmodi pulchritudo quid sit, dicit Dominus Esaiae XL.: Clama! – inquit. Et ipse: quid clamabo? Omnis caro foenum et omnis gloria eius quasi flos agri, exsiccatum est foenum et cecidit flos eius (Is 40,6-7), et decor vultus eius deperit. Hoc fit specialiter in morte hominis. Hinc Bernardus dicit: Quid foetidius humano cadavere? Quid horribilius mortuo homine? Cuius erat in vita gravissimus amplexus, fit in morte horribilius aspectus?

Tertio quidam superbiunt de roboris magnitudine, quibus [os 058. c. 06.] clamat Hieremias IX. c. dicens: Non glorietur fortis in fortitudine sua. (Ier 9,23)

Secundo quoque peccatum superbiae oritur ex facultatum abundantia, quia habens divitias credit se habere omnia bona. Ideo dicit Augustinus libro : Nihil sic generant divitiae, sicut superbiam. Idem [Augustinus] : Tolle superbiam, divitiae non nocebunt. Quaelibet enim res habet suum vermem, vermis vero divitiarum superbia est. Difficile est autem, ut non sit superbus, qui dives est. Nam ex facultatum abundantia non solum superbia, sed quasi omnis alia peccata oriuntur. Inde seductio, epulatio, ebrietas, scurrilitas, luxuria etc. Hinc Bernardus: Periclitatur castitas in deliciis. Sic fuerunt periclitati Sodomitae, de quibus Ezech. XVI. dicitur: Haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae, satuitas panis, abundantia et otium. (Ez 16,49) Sed optimum remedium est cogitare, quod ista temporalia bona solum sunt nobis accommodata et cum ratione repetenda, quia quilibet velit, nolit, saltem in morte relinquet ea, et erit pauper, nudus, caecus etc. Hinc Ps.: Relinquent alienis divitias suas. (Ps 48,11) Et Hieronymus ait: Quid prosunt, o fratres divitiae? Quid vana gloria? Quid laetitia mundi, cum non liberent hominem de morte nec defendant a verme nec eripiant a foetore? Ecce enim qui heri sedebat gloriosus in aula, nunc latet despectus sub tumba. Et qui vescebatur deliciis in cenaculo, modo consumitur a vermibus in sepulchro. Cur ergo superbis, cinis et vermis? Haec ille.

Tertio denique peccatum maxime superbiae oritur ex dignitatum praeeminentia. Videmus certe ad sensum, quod in dignitate saeculari sive ecclesiastica sublimati se aliquid magni reputant et alios despiciunt, et ex libertate sua multa mala [os 058. c. 07.] perpetrant. De quibus sanctus Gregorius ait: Nonnumque eo ipso, quod praeest alliis elatione cogitationum intumescit. Hinc dicit Apostolus ad Phil. III.: Gloria in confusione eorum, qui terrena sapiunt. (Phil 3,19) dicit. Gloria eorum temporalis ducit eos ad aeternam confusionem, et ideo dignitates in mundo non solum non est tutum acquirere, sed nec appetere, si homo cogitat, pro quo appetit. Unde Chrysostomus ait: Quicumque desideraverit primatum in terra, inveniet confusionem in caelo. Si dicas: homo assimilatur Trinitati eo, quod factus est ad imaginem Dei, qui est trinus et unus, Pater et Filius et Spiritus Sanctus, sed bonitas attribuitur Spiritui Sancto, sapientia Filio et potentia Patri. Homo igitur sicut habet naturalem appetitum ad sapientiam et bonitatem, secundum quod dicitur : Omnes homines natura scire desiderant. Et : Bonum est, quod omnia appetunt, ita habet naturalem appetitum potentiae. Sed si non licet dignitatem appetere, est contra naturam.

Ad quod respondet Alexander de Hales in , quod aliter est loqui de potestate in se, et aliter respectu subiectionis aliorum hominum. Primo modo erat appetitus naturalis, sicut sapientiae et bonitatis. Secundo modo autem non nisi inquantum spectat ad Dei gloriam et proximorum utilitatem. Nam si appetitus dignitatis esset a natura, extunc remaneret in patria. Ibi autem cessat omnis praelatio, ut dicit Magister in Ideo dicit Bernardus: Quotiens praeesse desidero, totiens Deum meum praeire contendo. Propterea ad demonstrandum fidelibus suis Christus Dominus exemplum humilitatis, quando ipsum regem facere volebant Ioh. VI. Fugit et quando voluerunt eum occidere, sponte ad eos ivit dicens: Quem quaeritis? (Cf Ioh 6,15 et 18, 4 sqq) [os 058. c. 08.] Similiter alii sancti, scilicet Gregorius, Marcus, Franciscus etc.

Quarto peccatum maxime superbiae oritur ex personalium ignorantia. Nam sicut cognitione infirmitatis propriae et personalis exsistentiae oritur humilitas, quae est mater salutis. Sic ex ignorantia sui oritur superbia. Unde Bernardus ait: De ignorantia tui venit superbia. O Deus aeterne! O pie Christe, si homines cognoscerent, quam fragiles sunt secundum corpus, quam multis miseriis et infirmitatibus circumdati! De spoliis aliorum habent victum et amictum et nonne lana fuit vestimentum tuum. Unde Bernardus ait: Consideranti tibi quid sis, occurret tibi, quod es homo nudus et pauper, miser et miserabilis, natus de mulier, ideo cum reatu, brevi vivens tempore, ideo cum metu, repletur multis miseriis, ideo cum fletu. Idem [Bernardus] : Cogita ergo, unde venis, et erubesce! Ubi es, et ingemisce! Quo vadis, et contremisce! Si denique homines quid sunt, secundum animam intelligerent, quam dignissima sit Dei creatura, ad cuius imaginem et similitudinem est creata, de qua dicit Bernardus libro : Totus siquidem mundus iste ad unius animae pretium aestimari non potest, pro qua Christiani sanguis effusus est. Et quae nisi Christiani sanguine redimi non potuit, et tam pretiosam rem homo maculat et annihilat. Iuxta illud Bernardus : Cogitans de anima mea iuxta rei veritatem intueor.

Et nihil de ea verius sentire possum, quam quod ad nihilum sit redacta, quae est onerata peccatis, irretita illecebris, impleta illusionibus, prona ad malum. Idem [Bernardus] in libro : O anima, propter carnem aliena tibi peccata imputantur, cur carnem tuam pretiosis impinguas et ornas, quam post paucos dies devoraturi sunt vermes? Et animam tuam, o homo non curas, quae cito Deo et angelis praesentanda est? Haec revera, non cogitabat beata Maria Magdalena in via deviationis, sed ex quo erat speciosa et de regali [os 058. c. 09.] prosapia, divitiis plena et ignara sui. Ideo gloriabatur de generis nobilitate, de corporis pulchritudine, de sua potestate, epulabatur, gaudebat, ridebat et alia talia faciebat, licet specialiter evangelistae non expresserunt, quod mulier peccatrix in tota illa civitate et regione vocabatur. Et in veritate dico vobis omnibus, quod omnes, qui non bene recognoscunt se et Deum, sunt in statu periculosissimo.

Secundum salutis documentum ex verbis thematis declaremus beata Maria Magdalena in via conversionis suae ad Deum quam admiranda fuit, cum dicitur: qui non deseruit sperantes in se. Admirandum certe opus Dei est, quando divina misericordia peccatricem animam ad se convertit, quia dicit Augustinus : Maiora horum faciet, quod maius opus est, ut ex impio fiat iustus, quam creare caelum et terram, iudicet, qui potest, utrum maius sit iustos angelos creare, quam impium iustificare. Certe si aequalis utrumque potentiae, tamen hoc est maioris gratiae. Maior enim indispositio est impii ad gratiam, quam iusti ad gloriam. Et ideo magis relucet divina misericordia in iustificatione impii, quam in glorificatione iusti. Hinc dicitur in collecta: Deus, qui omnipotentiam tuam parcendo maxime et miserando manifestas. Unde Sancta Mater Ecclesia ante oculos mentis nostrae proposuit hanc beatam peccatricem, ut qui in innocentia Mariam, Iesu Matrem imitari non possumus, saltem istam peccatricem imitemur, et in illa via, quae ipsa misericordiam Dei inveniamus cum spe firma.

Dicit namque Petrus de Tharantasia in , quod quattuor requiruntur ad peccatoris iustificationem, scilicet gratiae infusio, culpae remissio, motus liberi arbitrii et contricio. Duo prima ex parte Dei, et duo ultima ex parte rei. Primo dixi, quod ad iustificationem impii necessario requiritur ex parte Dei gratiae suae infusio. Quia dicit Augustinus : Non potest bonum velle, nisi iuvetur ab eo, qui non potest malum velle. [os 058. c. 10.] Et Bernardus : Sciant hostes gratiae nec ad bonum cogitandum sufficere cor humanum. Secundo ex parte Dei requiritur culpae remissio. Nulla enim creatura peccatum potest remittere, etiam angelica natura, nisi natura divina. Iuxta illud Esa. XLIII.: Ego sum ipse, qui deleo iniquitates vestras propter me. (Is 43,25) Nam universae viae Domini misericordia et veritas. Misericordia fit in gratiae infusione, veritas in culpae remissione. Quia sic remittit culpam, ut obliget ad detestandum eam. Et ideo tertio ad hoc requiritur motus liberi arbitrii per fidem et spem credendo et separando, quod Deus non deserit in se sperantes. Ideo dicitur Ro. III.: Iustificati per fidem. (Cf Rm 3,24-25) Unde si vis invenire Dei magnam misericordiam, necesse est, ut excites te per libero arbitrio, alius damnaberis. Iuxta illud Augustinus: Qui creavit te sine te, non salvabit te sine te. Quarto ex parte peccatoris sui conversionem requiritur peccati detestatio, cum enim in peccato sit aliqua delectatio, oportet in eius sanatione, quod aliqua fiat tristitia. Et haec dicitur peccati detestatio. Gregorius in dicit: Deus cruciatibus nostris non pascitur, sed delictorum morbis contrariis medicaminibus medetur.

Vide igitur, o homo salvande hoc clarum speculum, videlicet beatam Magdalenam, quomodo haec quattuor in ipsa fuerunt, ut patet in hoc Evangelio: Rogabat Iesum quidam phariseus etc. (Lc 11,37) dic ipsum! Primo namque notatur gratiae infusio, cum dicitur: ut cognovit, quod Iesus accubuit in domo Symonis leprosi. Anima enim mortaliter peccans mox excaecatur, et non videt salutis viam. Iuxta illud Sap. II.: Malitia eorum excaecavit eos (Sap 2,21), dum beata Maria Magdalena cognovit per lumen gratiae, per quod cognovit peccati multitudinem, magnitudinem [editio: magnitudine] et turpitudinem. Cognovit contra peccatores severam Dei iustitiam circa poenitentes Dei magnam clementiam. Sic dicis: quomodo cognovit Christum ibi in domo esse? Dicendum, quod forte soror ipsius Martha dixerit ei talia verba: O soror charissima, si audisses piissima Christi veri messiae verba, audisses certe mirabilia [os 058. c. 11.], *ut patet sermone II.*

Secundo beata Maria Magdalena movebat se per liberum arbitrium, dicebat forte corde saltem: “O dulcis Iesu, o unica spes animae meae, miserere mihi, miserere mihi, ego enim sum illa infelix peccatrix, quae te offendi, me perdidi et multorum animas meo ornatu, aspectu et exemplo perdidi, aut illaqueavi. Ego sum illa misera peccatrix, quae mundum plus quam Deum, corpus plus, quam animam, vitia plus, quam virtutes dilexi.”

Tertio fuit in ea vera contritio, ideo fortiter aggressa est viam poenitentiae, non sicut modo faciunt homines, qui confitentur in Pasca et paulo post recidivant. Nam de ipsa dicit Gregorius : Discite, quo dolore ardeat, quae etiam flere inter epulas non erubescit. Per illa enim per quae peccaverat, satisfecit. Primo peccaverat corde, et idem satisfecit contricione. Unde Gregorius ait sic: Cogitanti mihi de Mariae poenitentia flere magis libet, quam aliquid dicere. Cuius enim vel saxeum pectus ille huc peccatricis lachrimae ad exemplum poenitentiae non emolliunt. Considerabat namque, quid fecit et noluit considerare, quid faceret. Super convivantes ingressa est, et non iussa venit inter epulas, lachrimas obtulit. Secundo peccaverat ore, ideo ipso osculabatur pedes Dominicos. Tertio peccaverat oculis, ideo illis lachrimas copiose effundebat et capillis tergebat. Hinc Gregorius: Tot – inquit – in se invenit holocausta, quot in se prius habuit oblectamenta. Quarto ex his fuit in ea culpae remissio, ideo dixit ei Christus: Dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum. (Cf Lc 7,47) Haec igitur est vera poenitentiae forma.

Tertium salutis documentum ex praemissis thematis verbis declaremus in via perfectionis, quam laudanda fuit, cum dicitur: Et in me ancilla sua adimplevit misericordiam suam, quae quidem misericordia Dei patet in tribus, scilicet:

Primo in defensione Secundo in consolatione Tertio in beatificatione.

Primo Dei misericordia in beata Maria Magdalena claret in defensione, quia Christus ex sua misericordia [os 058. c. 12.] eam defendit a tribus. Primo a Pharisaeo Lu. VII. (Cf Lc 7,37 sqq), secundo a sorore Lucae X. (Cf Lc 10,39 sqq), tertio a Iuda nequissimo Math. XXVI. (Cf Mt 26,6 sqq)

Secundo misericordia Dei claret in ipsa in consolatione, quia septies die elevabatur ad divinas consolationes.

Tertio hoc patet in beatificatione, quae patent in legenda. [os 058. c. 13.]