Ad honorem sancti Bonaventurae, ex quo enim quilibet salvandorum tenetur sequi suum Dominum Deum, tantum ratione creationis, conservationis, redemptionis, tum etiam ratione promissionis. Nam seipsum in aeternam hereditatem promisit nobis, qui est fons et origo totius bonitatis. Ideo ad hoc compendiosam viam spiritualem prophetico prece gentium Paulus demonstrat ordinem scilicet fratrum minorum, in quo beatus Bonaventura vixit dicens: Quicumque hanc regulam secuti fuerint etc. Quocirca est notandum, quod triplex est status salvandorum, scilicet:

Primus status est incipientium, et est in vitiorum detestatione [os 055. c. 01.] Secundus status est proficientium, et est in virtutum operatione Tertius status est perfectorum, et est in perfecta Dei dilectione.

Primo dixi, quod status incipientium est in vitiorum detestatione, secundum enim Augustinum omnis moralis iustitia sine qua non est salus consistit in declinatione mali et operatione boni. Iuxta illud Ps.: Declina a malo et fac bonum (Ps 36,27), quia quamdiu quis est in peccato mortali, tamdiu est in Dei odio. Unde Ps.: Iniquos odio habui (Ps 118,113), et Sap. IV.: Odio est Deo impius et impietas eius. (Sap 14,9) Hinc Augustinus: Audis, quia Deus odit peccatum et times numquid te odit, sed in te est peccatum, ergo oderis et tu, sed tu si odis peccatum, puni id et iam te non odit, quia hoc facis, quod ipse quandoque esset facturus, puniturus est deus peccatum, praeveni eum, puni tu, non ille. Nam natura divinitatis est peccatum odire et persequi, ideo quousque peccatum quis non persequitur, non potest tamdiu simul habitare cum Deo, qui facit unius moris habitare in domo sua.

Secundo status proficientium est in virtutum operatione. Qui enim non vult proficiscere in virtutibus, non vult fieri sanctus, quia dicit Ps.: Ibunt sancti de virtute in virtutem. (Ps. 83,8) Hinc etiam Augustinus: Semper profice, semper ambula, in via Dei non proficere est deficere, ubi enim stetisti, ibi peristi, et si non potes opera bona tua augere, puta ieiunare, vigilare, orare, saltem habeas desiderium proficiendi et sufficit. Alias non videtur Di dilectio in te, quia dicit Hieronymus, quod sicut parentes non videntur diligere natum, qui nunquam crescit corporaliter, sic Deus pater illum, qui non proficit spiritualiter.

Tertio status perfectorum est in Dei perfecta dilectione. Ille enim, qui perfecte Deum diligit, studet puritati cordis et contemplationi et quasi per quosdam gradus super se ascendit, per puritatem enim cordis accedit ad Dei dilectionem et proximi, per hanc demum ad Dei contemplationem perveniet. Unde Gregorius in ait: Prius mens ab appetitu gloriae temporalis atque ab omni carnalis concupiscentiae delectatione tergenda est et tunc ad arcem contemplationis erigenda, qui igitur culmen [os 055. c. 02.] apprehendere contemplationis nititur. Cum contemplationis arcem tenere desiderat, prius se in campo operis per exercitum probet, ut sollicite sciat si nulla iam mala proximis irrogat. Si irrogata a proximis aequanimiter portat, si obiectis bonis temporalibus nequaquam mens laetitia solvitur, si subtractis non nimio maerore sauciatur et hi solummodo experiuntur quam suavis sit dulcis Deus. Non autem cupidi, voluptuosi aut ambitiosi, quia dicit Bernardus: Delicata est divina consolatio, non dabitur admittentibus alienam. Et beatus Gregorius: Dulce est esse in rebus humanis, sed eis tantum, qui spiritualis non gustant, gustato namque spiritu desipit omnis caro. Haec autem specialius fit in monte perfectionis regularis. Sicut enim de monte clarius et remotius videtur, sic de statu regulari clarius videtur Deus et suavius degustatur. Ad quod Apostolus in praemissis verbis invitat culmen perfectionis Dei: Quicumque hanc regulam secuti fuerint etc. (Gal. 6,16) In quibus quidem verbis seraphicus sacrosanctusque doctor Bonaventura a quattuor specialiter commendatur, scilicet:

Primo a sua regulari excellentia, ibi: Quicumque hanc etc. Secundo a sua hilari patientia, ibi: pax super illos Tertio a Dei salutari misericordia, ibi: et misericordia Quarto a translata denominatione Israelitica, ibi: et super Israel Dei.

Primo siquidem doctor sanctus Bonaventura commendatur in praemissis thematis verbis a sua regulari excellentia cum dicitur: Quicumque hanc regulam, tamquam perfectionis formam secuti fuerint. Ipse enim regularem vitam fratrum minorum secutus fuit, tamquam excellentiorem vitam seculari. O, autem regularis vita et monastica sit excellentior, quam secularis probatur quadruplici ratione, scilicet:

Primo ratione periclitationis Secundo ratione superationis Tertio ratione absolutionis Quarto ratione derelictionis.

Primo namque vita regularis est excellentior seculari ratione periclitationis, quia in statu seculari multi periclitatur. Unde Hieronymus: Vita – inquit – [os 055. c. 03.] mundi non vita, sed mors, vita fallax, vita mendax. Revera vita tota peccans vita onusta, tristitiis, inbecillis et umbratica, vita momentanea et caduca, nunc florens et statim arescens. O – inquit – vita plena laqueis, quot homines illaqueatas, quot barathro praecipitas, quot iam per te sustinent tormenta Gehennae. Quam beatus, qui tuas agnoscit fallacias, quam beatior, qui tuas non curat blanditias, quam beatissimus, qui te bene privatus est. Et Elynandus in suo sic dicit: Vis – inquit – extinguere libidinis ignem, amove ligna ab igne et subsidet incendium. Quae sunt ligna, nisi quae struenda sunt in ignem. Ista quippe sunt: otia, segnities, somnus, caro, femina, vinum, iocus, prospera, ludus, forma, carmina, puer. Haec enim omnia sunt irritamenta vitiorum, haec sunt incitamenta voluptatis, tormenta castitatis, impedimenta puritatis. Hoc oleo, hac pice, his sarmentis, hac stuppa succenditur fornax Babylonis. Vis ergo fugere voluptatis incendium, fuge hoc omne genus fomenti. Sed quo fugies a facie istorum? Totum circumspice mundum! Ubique diabolus, ubique peccati hamus. Revera mundus totus malignus et vanus, fugiendus est ergo mundus, non quidem mundus, sed immundus, non vita, sed mors. Alioquin si in mundo manere volueris, nec scissis manibus, nec truncatis pedibus, nec effossis oculis eo, quod scandalizaverint te scandalo non carebis. Igitur quando quidem nec sine membris officialibus possumus vivere, nec ipsis scandalizantibus bene vivere, necessario quaerendus est salubris locus, non tam corporibus, quam moribus, ubi sensuum non carentes officiis, illorum careamus scandalis. Sed quis locus – inquit – ad hoc idoneus, nisi claustrum, ubi pax includitur, honestas clauditur, voluptas excluditur. Redi ergo de fornace ferrea ad claustri refrigerium, ut in loco amoenissimo sub Domino Iesu piissimo voluptuose transigas huius praesentis vitae brevem calamitatem. Sed dicis – inquit – numquid [os 055. c. 04.] soli salvantur claustrales aut omnes pereunt seculares. Sane neutrum, sed isti soli, scilicet claustrales facile salvantur. Illi vero omnes, scilicet seculares difficile. Cur hoc? Nisi quia tutior est ab incendio remotus ab igne, quam proximus igni. Haec Elynandus. Praeterea et devotus Bernardus : Bonum est nos hic esse (Mt 17,4) dicens: Religiosus – inquit – vivit purius, cadit rarius, resurgit velocius, incedit cautius, quiescit securius, irroratur frequentius, purgatur citius, moritur confidentius et praemiabitur copiosius. Haec ille.

Secundo status religionis, in quo fuit sanctus Bonaventura, excedit statum secularem ratione superationis, licet in saeculo posset quas largas elemosynas erogare pauperibus, vestire nudos, pascere famelicos, visitare infirmos, tamen ingrediens religionem et faciens in ea professionem, ubi regulariter vivunt, superat omnia huiusmodi pietatis opera, sicut Hieronymus in ait: Nolo – inquit – ut tantum ea offeras Domino, quae potest fur rapere, hostis invadere, proscriptio [Editio: praescriptio] tollere, quae accedere possunt et recedere atque ut uno cuncta complectar sermone, quae nolens in morte dimissurus es. Illud offerre magnum est, quod nullus possit hostis auferre et infra: Exstruis monasteria, multus a te per insulas Dalmatiae monachorum numerus sustentatur, sed melius faceres, si et ipse sanctus inter sanctos viveres. Haec ille. Facilius quippe est dare in elemosynam sua, quam se ipsum. Iuxta illud Iob II.: Pellem pro pelle et omnia, quae habet homo, dat pro anima sua. (Iob 2,4) Et beatus Gregorius : Minus quippe est abnegare, quod habet, multum autem est abnegare, quod est. Sicut enim facilius est pellem alienam incidere, quam propriam, sic temporalem superbiam, quam se ipsum, et quanto difficilius, tanto virtuosius, quia virtus est de difficilibus, ideo omnem aliam elemosynam excellit ingressus religionis, immo etiam omnia alia virtutis et salutis opera excepto martyrio. Unde Hieronymus : Philosophus gloriae animalis et popularis auri vile mancipium totam semel sarcinam deposuit et tu te putas in virtutum culmine constitutum si partem ex toto offerat quis, te vult Dominus, [os 055. c. 05.] non tua, te – inquit – vult hostiam vivam placentem Deo.

Superat insuper status religionis omne genus poenitentiae arte, quam quis possit facere in saeculo, ob hoc ingredienti religionem nulla alia poenitentia est imponenda pro peccatis perterritis, sed postea pro culpis in religione commissis, ut notatur . Hinc et Bernardus in ait: Audire vultis a me unde inter cetera poenitentiae instituta monasterialis disciplina hanc meruerit praerogativam, ut secundum baptisma nuncupetur. Arbitror ob perfectam mundi renuntiationem et singularem excellentiam vitae spiritualis, qua praeeminet universis vitae humanae generibus huiusmodi conversatio, professores et amatores suos dissimiles hominibus, similes angelis facit, immo divinam in homine reformat imaginem configurans Christo instar baptismi. Hoc idem innuit sanctus Thomas : Si vero contra haec quis dicat: Quid est quod sancti doctores dicunt? Ecce, videmus manifeste religiosos nonnullos dissolutiores, immo peiores secularibus. Dico, quod tales coram Deo non sunt veri religiosi, qui solum habitum mutaverunt et non animum, immo vitia, ad ad quae exstirpanda venerant, magis inserunt. Immo Deus pius propter eorum ingratitudinem de tanto beneficio non cavet eos, sicut bonos seculares. De quibus Augustinus : Simpliciter fateor caritati vestrae coram Domino Deo nostro, qui est testis mihi super animam meam, ex quo Deo servire coepi, quoniam sicut difficile sum expertus meliores, quam qui in monasterio profecerunt, ita non sum deteriores expertus, quam qui in monasterio defecerunt. Et idem Augustinus: Superbis angelis non profuit caelum, constat ergo quia superbis hominibus non erit utile monasterium.

Tertio status religionis excellit statum secularem ratione absolutionis. Nam absolvit ab omni voto temporali, quod quis in saeculo implere possit, ut habetur . Reus fracti voti aliquatenus non habetur, qui temporale obsequium in [os 055. c. 06.] perpetuam religionis observantiam noscitur commutasse, ut ait Richardus exceptis personis alicuius dignitatis, qui debent consulere summum pontificem. Quilibet alius obligatus voto ad visitandam terram sanctam potest absque alia absolutione religionem intrare et professionem in ea faciens absolutus est a voto, quia oboedientia est maxima votorum. Nam etiam matrimonium contractum per verba de praesenti non tamen consummatum dissolvit, ita quod alter coniugum etiam altero invito potest intrare religionem et facta professione ille, qui remanet in saeculo potest libere nubere, ut patet .

Quarto status religionis excellit statum secularem ratione derelictionis. Nam licet filiis patrem derelinquere et illis invitis intrare religionem, nisi essent constituti in extrema necessitate. Cuius ratio est, quia unusquisque magis diligere Deum, quam patrem. Dicit hinc Salvator Math. X.: Qui amat patrem plus, quam me, non est me dignus. (Mt 10,37)

Sed dicis, si omnes religiosi essemus, quid esset de mundo. Hoc est fatuum quaerere, quia mundi gubernatio spectat ad Deum. Unde Hieronymus ait: Argumentaris et dicis, si omnes se clauserint et fuerint in solitudine, quis celebrabit ecclesias, quis seculares homines lucrifaciet et quis peccantes ad poenitentiam poterit cohortari. Hoc enim modo si omnes tecum fatui essent, sapiens, quis esse poterit, et infra: Rara virtus est, nec a pluribus appetitur, atque utinam hoc omnes essent, quod pauci sunt, de quibus dicitur: Multi sunt vocati, pauci vero electi. (Mt 22,14) Sed dicis, si tale bonum esse in religione est, quare non omnes intrant, et cur multi, qui intrant, exeunt. Respondetur, quod propter quattuor rationes, sicut invenimus in Evangelio, scilicet:

Primo propter avaritiae temporalis ardorem Secundo propter parentis carnalis amorem Tertio propter amicitiae secularis favorem Quarto propter vitae difficilis terrorem.

Primo propter temporalis avaritiae ardorem multi refugiunt religiosum statum, terrena enim possesio [os 055. c. 07.] ita animum vincit et catenat, ut nequeat separari ab ea, nisi gratia speciali adiutus aut quasi cruentatus. Sicut patet in illo iuvene Mat. XIX., qui multas possessiones habens dixit perfectionem consulenti Christo: Magister, quid faciam, ut habeam vitam aeternam, qui dixit ei: Si vis ad vitam ingredi, serva mandata. Qui dixit: Hoc servavi a iuventute mea. Cui Iesus: Adhuc unum tibi deest. Si vis perfectus esse, vade et vende omnia, quae habes et da pauperibus et veni, sequere me. Qui abiit tristis. Tunc ait Iesus: Qum difficile est, qui pecuniam habent, intrare regnum caelorum. (Cf Mt 19,16–22) Dives vero dicitur ille, qui temporalia plus vel aequo diligit, sicut Deum et eius legem, de quibus I. Thi. VI.: Qui volunt divites fieri, incidunt in laqueum diaboli et tentationes varias ac desideria multa et vana. (I Tim 6,9) Unde ad oculum videmus, quod pauci ex divitibus efficiuntur religiosi, quamvis statum religiosum sciant meliorem, ideo bene dicitur Ecces. VIII.: Aurum et argentum multos perdidit. (Sir 8,3)

Secundo multi statum religiosum refugiunt propter parentis carnalis amorem. Amor enim parentum naturali vinculo sic ligat hominem, ut difficulter posset separari, cuius testimonium habetur Lu. IX.: dixit Iesus ad quendam: Sequere me. Qui dixit: Mitte me prius sepelire patrem meum. (Lc 9,59) Ideo dicebat Salvator Mat. X.: Qui amat patrem aut matrem plus, quam me, non est me dignus. (Mt 10,37) Et beatus Hieronymus in : Licet parvulus ex collo pendeat nepos, licet in limine iaceat pater, licet sparso crine et scissis vestibus ubera, quibus te nutrierat mater, ostendat, percalcato perge patre scissis oculis ad vexillum crucis evola. Solum pietatis genus est in hac re fuisse crudele.

Tertio statum religiosum multi refugiunt propter amicitiae secularis favorem, favor enim amicorum et carorum ita fortiter ligat sicut vita. In cuius signum Lu. IX.: Dixit Dominus cuidam: Sequere me. Respondit ille: Sequar te, mitte me prius nunciare his, qui dioni sunt. (Cf Lc 9,59) O, quam multos fefellit iste favor, qui vere est falsus, quia si propter tui favorem [os 055. c. 08.] illi nolunt te sequi in bono, cur tu velis eos sequi in vanitate.

Quarto statum religiosum multi refugiunt propter vitae regularis difficilis terrorem. Terret enim multos consideratio silentii, abstinentia ieiunii, orationes prolixae, humiliationes profundae et cetera, Dei servitia quasi levius sit iugum diaboli, quam Christi, qui ait Mat. XI.: Iugum enim meum suave est et onus meum leve. (Mt 11,30) Et sic secundum Ps.: Illic trepidaverunt, ubi non erat timor. (Ps 13,5; 52,6) Hinc Bernardus: Multi – inquit – vident nostros labores, sed non vident nostras consolationes. Magna enim multitudo dulcedinis suae, quam largitur Deus sequentibus se, et non invenitur in terra suaviter viventium. Absit hoc a nobis, ut maiores in spiritu consolationes non inveniamus, quam illi, in qualibet carnis foeditate. Multi autem audientes artam oboedientiam, puram castitatem et paupertatem dicunt, sicut quidam Christi discipuli dicebant Ioh. VI.: Durus est hoc sermo et quis potest capere et abierunt retro. (Ioh 6,61) De quibus Bernardus: Durus multis videtur hoc sermo: Abnega teipsum et tolle crucem tuam et sequere me. Sed certe durius erit audire: Ite, maledicti in ignem aeternum. Haec considerans beatus Bonaventura de multis divitiis in flore iuventutis ingressus fuit ordinem dicens illud Eph. IV.: Omnia possum in eo, qui me confortat. (Phil 4,13)

Secundo seraphicus doctor Bonaventura commendatur a sua hilari patientia cum infertur: Pax super illos, qui hanc regulam secuti fuerint. Talis siquidem elegerat regulam, in qua nulla dubietas, nulla calumnia debet esse de salute, sed pax et securitas, et hoc propter tria, quae consistunt in Regula Minorum, scilicet

Primo, quia in ea relucet Christi et apostolorum vita Secundo, quia in ea consistit pax stabilita Tertio, quia in ea nitet tuta vita.

Primo dixi, quod in Regula Minorum, quam beatus Bonaventura praelegerat, relucet Christi et apostolorum perfecta vita, cuius quidem vitae formam evangelistae luculenter scripserunt, de quorum scriptis de verbo ad verbum, vel de sensu ad sensum haec sanctissima et recollecta Regula [os 055. c. 09.] Minorum, de qua et Apostolus in verbis thematis ait: Quicumque hanc regulam secuti fuerint, pax super illos et misericordia et super Israel Dei. De cetero nemo mihi molestus sit, ego enim stigmata Domini Iesu in corpore meo porto. (Gal 6,16–17) O, autem Apostolus spiritu prophetico loquitur de Regula Minorum, claret ex hoc, quia dicit se stigmata Domini Iesu in suo corpore portare, cum tamen nusquam legimus ipsum pro Christo crucifixum, nisi semel lapidatum. Hoc etiam testatur Nicolaus : Ipsa Regula Minorum evangelico fundatur eloquio, vitae Christi roboratur exemplo fundatorumque militantis Ecclesiae, apostolorum sermonibus actibusque firmatur. Haec est illa apud Deum et patrem munda et immaculata religio, quae, descendens a patre luminum, per eius filium exemplariter et verbaliter apostolis tradita et demum per Spiritum Sanctum beato Francisco et eum sequentibus inspirata, totius in se quasi continet testimonium Trinitatis. Haec est cui attestante Paulo nemo debet de cetero esse molestus, quam Christus passionis suae stigmatibus confirmavit. Haec ibi.

Est igitur vita sancta, conversatio tuta, ubi non opinionibus hominum seu declaratione doctorum tantum vivunt fratres observantes, sed declaratione sacri consilii Wiennensibus, quod concilium errare non potuit circa praedicta, cum pertineat ad fidem et bonos mores, ut dicitur . Igitur aliarum regularum professores timorati essent de suo statu, non tamen minores, quia dicit Salvator Lu. VI.: Perfectus omnis erit, si sit sicut magister eius. (Lc 6,40) Quis autem est magister noster? Idem ipse dicit Mat. XXII.: Magister vester unus est Christus (Mt 23,10), qui ex ineffabili misericordia hanc inspiravit beato Francisco et inspiratam postea approbavit.

Nam ut dicit Bartholomaeus de Pisis , quod beatus Franciscus postquam mundo renunciavit, non statim sumpsit evangelicam vitam, immo biennio stetit habitu heremitico indutus, portando pro cingulo corrigiam, in pedibus calciamenta, in manu baculum, quo tempore, secundum quod a Christo mandatum acceperat, tres ecclesias reformavit. [os 055. c. 10.] Dum in quodam apostolorum festo a Christo apostolis formam vivendi traditam intellegeret, statim reiecit corrigiam, calciamenta et peram et sumpsit cordam pro cingulo et extunc cepit poenitentiam publice praedicare facto et verbo. Et cum multi eius praedicatione animati fuissent ad poenitentiam et praecipue Bernardus miles de Quinta valle vellet mundum relinquere et beatum Franciscum sequi tractabant, cuius Regulam assumerent. Dixit beatus Franciscus: Domine mi, hoc magnum negotium est, quod vis facere, ideo requiramus de hoc divinum consilium. Qui intrantes ecclesiam cathedralem primo usque ad tertiam orantes missam a quodam devoto sacerdote audientes, qua completa sacerdos ad rogamen beati Francisci signo crucis se muniens missale aperuit, in quo primo occurrit illud evangelii: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia, quae habes et da pauperibus et veni sequere me. (Mt 19,21) In secunda apertione occurrit: Qui vult venire post me, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. (Mt 16,24) In tertia vero apertione occurrit illud: Nihil tuleritis in via (Lc 9,3), quibus auditis ait Bernardus: Haec est Regula nostra et omnium nos sequentium. Cum autem usque ad duodenarium numerum excrevissent fratres, beatus Franciscus illustratus caelitus de verbis evangelii quandam composuit regulam paucis aliis verbis necessariis interiectis.

Ex quibus patet, quod Regula Minorum est Deo inspirata, quia beatus Franciscus erat homo simplex et idiota, qui ex se non potuisset Regulam fecisse, ideo etiam mirabilius fuit approbata et confirmata. Cum enim socii beati Francisci ex simplicitate summum pontificem ad ire formidarent pro Regulae confirmatione, ipsi beati Francisci talis visio est monstrata, quod arbor magnae altitudinis ostensa est ei, sub qua dum staret et eius altitudinem miraretur, subito divina virtute tantum levabatur, ut cacumen ipsius contingeret eiusque summitatem facillime inclinaret ad ima, per quam visionem intelligens summum pontificem ad se inclinari debere, sicque confortatis sociis ad dominum Innocentium tertium Romam perrexit. Qui in multis [os 055. c. 11.] negotiis gravatus beatum Franciscum cum sociis suis indignanter repulit. Sed nocte Dominus tali visione illi ostendit beatum Franciscum: Videbat enim, quod ecclesia Laterana esset proxima ruine, quam quidam pauperculus, modicus et despectus dorso submisso sustentabat, ne caderet. Mox per pauperem illum beatum Franciscum intelligens eum mane inquiri fecit et postulata cuncta concessit, Regulam annotavit, sed non confirmavit, nisi, quod mandatum dedit de praedicanda poenitentia et extunc eum speciali amore dilexit et parvam coronam fratribus in vertice concessit.

Tandem multiplicatis fratribus cum Regulam annotatam vellet confirmare facere, quae erat prolixa, de hoc iterum divinitus fuit edoctus, ut eam abbreviaret. Videbatur namque sibi in visione micas panum subtilissimas collegisse multisque famelicis fratribus ipsas debere tribuere, sed propter tenuitatem ne inter manus deciderent dare formidabant, facte est vox dicens ei: Francisce, unam de micis omnibus facito hostiam et manducare volentibus tribue. Quo faciente quicumque non devote recipiebant aut receptum contemnebant donum, mox lepra infecti apparebant. Cumque visionem beatus Franciscus non intellegeret, sequenti nocte, cum vigil esset, audivit dicentem: Francisce, micae noctis praeteritae verba sunt evangelica, hostia Regula, lepra iniquitas. Qua visione beatus Franciscus praemonitus assumptis secum duobus fratribus, Leone et Bonizo [Editio: Bonico] de Bononia, perrexit ad montem fontis Palumbae iuxta. Et ubi panem tantum et aqua contentus Regulam fecit scribi secundum quod oranti sibi divinus spiritus suggerebat. Quam descendens fratri Heliae, suo vicario tradidit servandam. Ille vero ipsa perlecta cum sibi non placeret, eam destruxit dicens se per incuriam perdidisse. Sed iterato vir Dei ad dictum montem rediens et ieiunans et orans ad instar prioris, eam reparavit ac si ex ore Dei verba susciperet. Ex quibus patet, quod sicut Dominus Moysi ieiunanti bis legem dedit in monte Synai, sic beato Francisco bis dedit Regulam. Nam frater Helias, qui prius Regulam videbat et destruxerat, notificavit ministris, [os 055. c. 12.] quod beatus Franciscus artissimam Regulam vellet facere. Qui ad ipsum congregati inducebant fratrem Heliam tamquam beati Francisci vicarium, ut diceret ei ex parte ipsorum, quod ipsam Regulam faceret pro se, quia illi nollent se obligare ad eam. Respondit frater Helias, quod facere nollet aliquo modo, nisi et ipsi irent cum eo, et tunc omnes pariter ierunt cum eo. Cumque esset frater Helias prope locum, ubi beatus Franciscus erat, vocavit ipsum beatum Franciscum, quo respondente et vidente ministros dixit, quid volunt fratres isti. Et frater Helias respondit: Isti omnes sunt ministri, qui audientes, quod facias novam regulam et timentes, quod facias eam nimis asperam, protestantur, quod nolunt esse obligati ad eam, sed facias eam pro te. Quo audito vertit faciem suam versus caelum et sic loquebatur Christo: Domine, nonne bene dixi tibi, quod ipsi non credunt mihi. Tunc statim omnes audierunt vocem Christi respondentis in aere: Francisce, nihil est in Regula de tuo, sed totum est meum, quidquid ibi est, et volo, quod Regula sic servetur ad litteram, ad litteram, ad litteram, sine glossa, sine glossa, sine glossa. Et addidit Christus: Ego scio, quantum valet humana fragilitas et quantum volo eos iuvare, et qui nolunt eam servare, exeant de ordine. Tunc beatus Franciscus vertit se ad fratres ministros et dixit eis: Audistis, audistis. Vultis, quod iterum faciam vobis dicere? Tunc ministri confusi et territi recesserunt.

O, beata minorum Regula, quin potius ipsius Christi vitae norma, o vera evangelica vita, qui te culpat, Christo iniuratur, qui tibi insidiatur, Christo calumniatur, praesertim qui te dicit duram, nimis et inobservabilem, quia Christus scit, quantum homo potest facere sua gratia adiutus. Igitur qui eam contemnit, Christum contemnit, qui eam ex immensa pietate dedit mundo, ut illi, qui eam non valent suscipere in persona per effectum saltem teneant per affectum.

Unde Honorius papa, qui eam confirmavit, dixit: Beatus ille, qui gratia Dei roboratus hanc Regulam fideliter et devote servaverit, quoniam omnia, quae in ea scripta sunt sancta et catholica et perfecta sunt. Et ideo gloriosus doctor Bonaventura hanc dilexit, elegit et assumpsit. [os 055. c. 13.] Natus enim in Balneo regio ex parentibus honestissimis, patre Iohanne et matre vero Kytella nomine, dum puerulus esset et infirmaretur ad mortem, voto per matrem ad beatum Franciscum emisso de mortis faucibus liberatus extitit, prout ipse in legenda beati Francisci insinuat evidenter. Crescens autem ipse Bonaventura de virtute in virtutem anno aetatis suae XXII. religionem sanctam hanc ingressus est, in qua tantum profecit in omni devotione et studio litterarum, quod septimo anno post ingressum religionis legit Sententias Parisius et X. anno ingressionis cathedram magistralem suscepit. Et anno decimo tercio post religionis ingressum in generalem ministrum in capitulo Romae celebrato coram domino Alexandro papa est electus anno Domini MCCLXXVI. et fuit octavus minister post beatum Franciscum generalis, qui tandem XVIII. annis totam religionem laudabiliter rexit et ipse in provincias religionem distinxit.

Secundo dixi, quod in Regula Minorum, quam sanctus Bonaventura elegerat, consistit pax stabilita, cuius quidem materia est paupertas, castitas et mentis tranquillitas. Primo namque stabilis pacis materia est paupertas, quae pacificat cum proximo pro eo, quod resecat litis materiam. Vere enim pauper vix aut nunquam contendit seu litigat, quia non habet, quid perdat aut aliquid temporale requirat. Ideo dicit Seneca: Pacifice viverent homines, si haec duo tollerentur, meum et tuum. Tanta siquidem est cupiditas temporalium, quod filium separat a patre, matrem a filia, fratrem a fratre, immo etiam quandoque infestat perfectos. Hinc Abraam et Loth separati propter temporalium abundantiam, quia pastores similiter esse pacifice non poterant, ex quo habebant multa pecora. Gen. XIII. (Cf Gn 13,5–13) Quam quidem discordam excludit Regula Minorum per sanctam paupertatem, quia in omnibus religionibus essentiale votum est paupertas ita, quod videtur : non dicatis aliquid meum, sed nostrum. Frater enim nihil potest dicere meum, nisi culpam dicendo: mea culpa.

Hinc Augustinus: Monachus [os 055. c. 14.] habens obolum non valet obolum. Et licet quidam non habeant in speciali, habent tamen in communi possessiones, quae est materia litis, sicut patet de , quae fuit famosa, Deo et hominibus gratiosa. Quod sicut dicit Iohannes XXII. : A tempore beati Benedicti usque ad eius pontificatum fuerant de dicta quindecim milia septingenti et quattuor abbates, quorum confirmatio spectat ad papam. Et episcopi quinque milia et quattuor, archiepiscopi DCC, cardinales CCCXXX, summi vero pontifices XXV. Insuper reges per fratres dictae Regulae ad fidem sunt conversa etiam Hungari.

Modo vero sicut videtis ad quantam ruinam devenerunt, ut secularis potestas per violentiam vel per commendaticios domini papae occuparet. Et ubi singultus devotionis resonabat, calcaria tinnirent, ubi laus audiebatur, modo ibi cantus theatrales perstrepunt. Regula vero Minorum nihil prorsus habet, nec in speciali nec in communi, nisi solum usum rerum in illis, quae usu non consumuntur. Ideo bene dicitur: Quicumque hanc Regulam secuti fuerint, pax super illos etc. Quam beatus Bonaventura secutus ad tantam pacem devenerat cum omnibus hominibus, ut dicit frater Bartholomeus de Pisis in libro , quod defuncto papa Clemente cum per plures menses in electione summi pontificis cardinales concordare non possent, tantae opinionis erat apud eos Bonaventura, ut omnes in eum vota sua compromiserunt, ut si se vel alium in papam nominaret, illum eligerent. Ipse vero nominavit dominum Theobaldum archidiaconum Leodoniensem, virum sanctissimum, qui fuit Gregorius X. [papa], et multis coruscat miraculis. Item cum omnibus pacificatus ab omnibus amabatur. Nam Graeci audita morte eius dicebant: Cecidit columna Christianitatis. Et Petrus cardinalis episcopus Hostiensis, qui praesens fuit in exequiis et habuit sermonem [os 055. c. 15.] in funere, assumpto themate: Doleo super te, frater mi, Ionathan. (II Sm 1,26) In quo inter alia rettulit, quod quicumque Bonaventuram videbat, ipsius amore capiebatur eiusque piissima monita oboedienter recipiebat.

Secundo materia verae pacis est castitas. Quae quidem pacificat cum Domino. Iuxta illud Proverb. XXII.: Qui diligit cordis munditiam propter gratiam labiorum, regem habebit amicum (Prv 22,11), quasi dicitur alius non. Nam hoc preciosum donum nullus ex se servare potest. Iuxta illud Sap. VIII.: Scio, quia continens esse non possum, nisi tu dederis mihi. (Cf Sap 8,21 Et ut scivi quoniam aliter non possem esse continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiæ, scire cujus esset hoc donum: adii Dominum, et deprecatus sum illum, et dixi ex totis præcordiis meis) Quia non solum homines, sed et bruta animalia discordant propter pastum, tectum et coitum, ut dicit Philosophus. Ideo necesse est hominibus potissime religiosis a Domino hanc virtutem devotius petere ac se mortificare, quia dicit Augustinus : Audi, episcopus, loquor, vidi pestem illam deiicere cedros Libani, de quorum lapsu non minus dubitabam, quam Hieronymi et Ambrosii. Et Iohannes Abbas in : Non credas luto tuae carnis, etiam donec obviaveris Christo. Non enim fortiores Samsone, sanctior David, sapientior Salamone, qui omnes ceciderunt. Sanctus Bonaventura enim non solum castitatem simpliciter gratia Dei possedit, sed et virgo purissimus extitit, prout ex dictis ipsius [sc Bonaventura] intelligere possumus dicentis: Qualem delectationem in tali actu dicunt foeditatis magis est penitudinis, quam honestatis. Et quia Regula Minorum sicut et aliorum continet in se votum castitatis.

Ideo sanctus Bonaventura fuit pacificus cum Deo. Huius signum est, quia teste Psal.: Dei locus in pace factus est (Cf Ps 75,3 Et factus est in pace locus eius, et habitatio eius in Sion.), dum ex humilitate aliquibus diebus abstinuisset a celebratione missae. Dumque genuflexo quodam die missam audiret attente, facta divisione a sacerdote particula una per seipsam ad os beati Bonaventurae properavit, quam reverenter et cum lachrymis suscepit. Item, frequenter Deus per specialem devotionis ardorem ipsum visitabat [os. 055. c. 16.] et saepe numero rapiebatur. Sicut dum scribebat legendam beati Francisci Parisius, accessit ad eum sanctus Thomas de Aquino ad visitandum, qui fuit ei charissimus. Sciebat enim eum insistere contemplationi illius legendae. Cumque aperuisset ostium cellae Bonaventurae, vidit eum pennam in manu tenentem, sed raptum extra se. Quare ad socium reversus dixit: Recedamus et sinamus sanctum, qui laborat pro sancto. Alexander similiter de Hales ordinis Minorum, cuius auditor fuit beatus Bonaventura videns in eo morum maturitatem, corporis pulchritudinem dicere solebat, quod non videbatur Adam peccasse in Bonaventura.

Tertio materia verae pacis est mentis tranquillitas, quae pacificat hominem in se. Nam mititas custodit ab extra et est sicut ante murale ipsius animae. Sed tranquillitas est ipsum fortalitium intrinsecum animae cavens, ne noxii motus invalescant. Unde Augustinus : Pacifici – inquit – in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subicientes rationi, aut spiritui carnalesque concupiscentias habentes edomitas fiunt regnum Dei, in quo ita ordinata sunt omnia, ut illud, quod est in homine praecipuum et excellens hoc imperet ceteris non reluctantibus. Quae sunt nobis bestiisque communia. Atque idipsum, quod excellit mens et ratio subiciatur potiori, quod est ipsa veritas Unigenitus Dei Filius. Neque enim imperare inferiori potest, nisi superiori seipsum subiciat. Et haec est pax, quae datur in terra hominibus bonae voluntatis. Quae quidem pax seu animi tranquillitas, quam sit praeclara atque ad salutem necessaria, idem ipse Augustinus explicat in dicens: O pax, beatus, qui te habet! Et maledictus, qui te odit et te impedit et frangit inter homines! Quoniam talis Antichristus est et se filius perditionis. O pax, qui te habet, teneat! Qui non habet, perquirat, qui te perdit, requirat, si filius Dei esse praeoptat. Quia, ut idem Augustinus ait : Non poterit ad [os 055. c. 17.] hereditatem Domini pervenire, qui testamentum pacis noluerit observare. Nec poterit concordiam habere cum Christo, qui discors esse voluerit cum homine Christiano. Hanc enim sanctam pacem nullus superbus, nullus voluptuosus, nullus crudelis habere poterit. Quia dicitur Esa. XLVIII.: Non est pax impiis, dicit Dominus. (Is 48,22) Et Prover. XIII.: Inter superbos semper iurgia sunt. (Prv 13,10)

Ratio est, quia superbus vel voluptuosus sive cupidus finem sui actus non debite attendit, ex quo furia ducitur. Unde refert Lactantius, quod poetae tres furias esse dixerunt, videlicet iram, libidinem et cupidinem. Quia hae passiones cui damnantur, furiosum efficiunt. Luxuriosus enim durante libidine semper iudicaret fornicandum, similiter iracundus se vindicandum. Propterea Salvator dictas furias, quae pacem mentis perturbant sub poena aeternae damnationis prohibuit, Mat. V. dicente: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est in corde suo. Iram consimiliter interdixit dicens: Qui irascitur fratri suo, reus erit concilio. (Mt 5,28) Et demum cupidinem Mat. VI.: Nolite solliciti esse (Mt 6,31; 6,34), scilicet quia pacem mentis perturbant. Ideo quicumque vult servare hoc Christi testamentum et demum obtinere hereditatem caelestem, debet se habilitare seu disponere ad humilitatem, oboedientiam et paupertatem. Quae in Minorum Regula districte observantur, quam secutus fuit beatus Bonaventura. Ideo in se pacificus fuit, cuius signum est, quia si in se tranquillus non fuisset, numquam tot salutaria opera in Sacra Scriptura fecisset. Qui scripsit eleganti stilo legendam beati Francisci, item Libellum de sex alis Seraphin, item librum Apologiae, qui excusatorius dicitur contra Girardum, qui religiosos damnabat et leprosus mortuus est. Scripsit deinde Regulam noviciorum. Insuper opus super Genesin, qui intitulatur De septem visionibus. Item super IV. libro Sententiarum, item Sermones dominicales per anni circulum et Breviloquium, ac alia innumera opuscula mirae devotionis et spiritualis suavitatis, ac si Dominus huiusmodi loqueretur.

Tertio dixi, quod in Regula Minorum nitet salutis tuta via, in ipsa enim inducimur ad abstinentias, vigilantias et austeritates, [os 055. c. 18.] utpote paupertatem servare, propriam voluntatem frangere, carnis desideriis reluctari, quae faciunt viam artam tamen ad salutem securam. Quod probatur tripliciter, scilicet:

Primo auctoritatibus Secundo rationibus Tertio exemplis moralibus.

Primo dixi, quod vita arta sit ad salutem secura probemus auctoritatibus. Dicit enim Augustinus: Tota vita Christiani hominis si secundum Evangelium vivat, crux est et martyrium. Et Paulus Ro. VIII.: Si – inquit – secundum carnem vixeritis, moriemini. (Rm 8,13) Idem: Mortificate membra vestra, quae sunt super terram (Col 3,5), quasi diceret quicquid boni operis recipere poteritis per corpus pro lucro, reportate, quia statim abscondetur sub terra, ubi vermes mortificant corrodendo. Deinde deputabitur ad ignem Inferni, si cum peccato mortali hinc exierit, ubi daemones mortificant et nihil proderit. Si autem in caelum deputabitur, ibi mortificari nequibit. Sed certe utilis est mortificatio carnis super terram, ad quam ipsa veritas, via et vita Christus docuit Lu. IX. dicens: Si quis vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam et sequatur me. (Lc 9,23) Idem Mat. VII.: Intrare per angustam portam, quia lata est porta et spaciosa via, quae ducit ad perditionem et multi sunt, qui intrant per eam. (Mt 7,13) Quam angusta et arta via est, quae ducti ad vitam, et pauci inveniunt eam. O Dominus aeterne! O Christe Magister huius doctrinae! Vide, quam pauci se mortificant abstinendo, vigilando, orando adversa patiendo se humiliando, propriam voluntatem frangendo, desideriis reluctando. Sed omnes quae sua sunt, quaerunt, non, quae tibi placita.

Nam laute comedere, superbe incedere, otiari, se vindicare, mundum diligere, quid est aliud, nisi per latam viam ire? Unde Chrysostomus : Qui iussi sumus per angustam portam incidere, per latam semper incedimus. Et quidem si homines saeculi latam viam spaciosamque gradiantur, non valde mirum est. Eos autem, qui videntur sustulisse crucem suam et sequi Christum per hanc latam et spaciosam velle incedere, non tibi prodigium videtur. [os 055. c. 19.] Denique monachi cum de monasteriis inquirunt, ante omnia inquirunt, si requies sit in loco, si abundent omnia, si nihil desit eorum, quae lata via exposcit. Quid agis, o homo? Quid loqueris? Artam viam iussus es ambulare, ut quid de requie, ut quid de abundantia percunctaris? Est aliquid ista perversitate deterius. Et quidem qui principibus saeculi ministrant, horum nihil requirunt, sed tantum si lucri habeat aliquid militiae eius locus [Editio: iocus], quod si solum esse cognoverit, iam nullus refugit labor, nullum periculum vitatur, nulla indignitas excusatur, peregrinationes quoque longissimas periculosas non respuet, contumelias cruciatus, permutationes temporum feret omnia spe lucri. Separationum suorum coniugis ac liberorum absentiam tolerabiliter patitur et cupiditate pecuniae ultra omnes agitatur. Et amore eius census nihil laboris sentit, nihil doloris intellegit. Nos econtrario, qui non pecuniam quaerimus, sed sapientiam, nec terram, sed caelum petimus, et ad caeli divitias festinamus, quas neque oculus vidit, neque auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Haec inquam quaerentes de requie percunctamur. Vide illis quanto miseriores sumus et molliores! Caelum paras ascendere et interrogas, ne qua tibi difficultas occurrat in itinere, et non erubesces. Non pudore depressus teipsum sub terram defodis. Si enim omnia mala tibi occurrerent, si convitia, si iniuriae, si ignominiae, si calumniae, si gladius, si ignis, si fames, si aegritudo, si praecipitia, si cuncta, quae dici vel excogitari possunt super te irruerent, dignum est, quod haec omnia ridenda et spernenda viderentur. Alioquin non video, Charissime, quod aliquis vera et perfecta cupiditate caelestium teneatur. Quia omnia, quae videntur gravia umbras putaret et risum. Haec ille.

Et licet arta sit via et angusta, tamen levis. Iuxta illud Mat. XI.: Iugum enim meum suave est et onus meum leve. (Mt 11,30) Videtur vero difficilis illis, qui in peccati catenis iacent, qui nondum bonum inceperunt. Ideo dicit Seneca: Quaedam non quia difficilia sunt non audemus, sed quia non [os 055. c. 20.] audemus, difficilia sunt. Sed certe qui timet pruinam, irruet super eum nix. Hinc Bernardus: Durus multis videtur hic sermo, abnega temetipsum, tolle crucem tuam et sequere me! Sed certe durius erit audire: Ite, maledicti in ignem aeternum!

Secundo, quod vita arta Regulae Minorum sit secura probemus rationibus. Primo divinae voluntatis. Vult enim Deus, ut qui se humiliant, exaltentur in futuro. Iuxta illud Luc. XIV.: Omnis, qui se exaltat humiliabitur. (Lc 14,11) Secundo ratione divinae iustitiae, quae ordinavit, ut hic amaricet se, qui in futuro delectari desiderat. Alioquin dicetur ei illud Luc. XVI.: Recepisti bona in vita tua. (Lc 16,25) Et illud: Vae vobis, qui ridetis, quia flebitis. (Cf Lc 6,25) Unde Hieronymus : Difficile immo impossibile est, ut praesentibus quis et futuris fruatur bonis, et hic ventrem et illic mentem impleat, ut de divitiis transeat ad divitias, et in utrosque saeculo primus sit, et in caelo et in terra appareat gloriosus. O igitur maledicta delectatio! O detestanda gloriatio, quae venditur aeterna beatitudo et emitur perpetua cruciatio!

Tertio, quod vita arta Minorum sit secura probemus exemplis moralibus. Omnes enim sancti et Dei amici, quorum festa celebramus hac via ambulaverunt, et inde ad vitam pervenerunt. De quibus canit Ecclesia sic: Istorum est enim regnum caelorum, qui contempserunt vitam mundi et pervenerunt ad praemia regni. Maximum autem morum exemplar Christus, Filius Dei Vivi, cuius vita in Regula Minorum repraesentatur verbo, actu et habitu.Qui artam viam elegit in mundum veniens, hic progrediens et inde exiens ut patet Evangelia intuenti. O dulcis mi Iesu, quam strictum lectum habuisti in prima die nativitatis tuae, quia praesepium, sed certe ultimum strictiorem habuisti, scilicet crucis asserem. Sed et unam diem in quiete non lego pertransisse, nisi in labore et tribulatione, ut verbo et exemplo hanc eligendam praemonstrares hominibus. Unde Bernardus in dicit: Christus utique qui non fallitur, elegit, quod carni molestius est, illud melius, illud utilius, illud potius [os 055. c. 21.] eligendum. Et quisquis aliud doceat aut suadeat ab eodem tamquam a seductore, est cavendum. Et infra: Et tamen ipse est olim promissus per Esa. parvulus noster Emmanuel sciens reprobare malum et eligere bonum. (Cf Is 7,15) Malum igitur voluptas carnis est, bonum vero afflictio. Siquidem et hanc elegit et illam reprobavit puer sapiens, verbum infans.

Tertio Seraphicus Doctor commendatur a salutari Dei misericordia cum dicitur: Et misericordia super illos, qui hanc regulam secuti fuerint. (Gal 6,16) Quae quidem misericordia in isto sancto commendatur in triplici statu, videlicet:

Primo in vita Secundo in morte Tertio post mortem.

Primo misericordia Dei erga beatum Bonaventuram commendatur in vita. Generalatum enim fabulariter rexit decem et novem annis, deinde assumptus fuit ad episcopatum Albanensem, et postea ad cardinalatum. Unde induxit Graecos ad Ecclesiae Sanctae unitatem et Tartaros ad baptisma, quia tanta in eo erat Dei misericordia, ut verba sua in praedicatione corda penetrarent, et in consilio accenderent. Secundo misericordia Dei fuit cum eo in morte, quod evidenti claret signo. Nam quaedam mulier cum mortuum filium peperisset, ad sanctum Bonaventuram detulit, qui facto signo crucis super eum vivum matri reddidit. Deinde Lugduni vitam finivit aetatis suae anno LIII, tertio decimo die mensis Iulii. Tertio Dei misericordia fuit cum beato Benaventura post mortem, quod patet in multis miraculis. Nam quidam Iohannes filius Petri claudus dextra tibia ita, ut sine baculo ambulare non posset. Qui voto ad sanctum emisso mox liberatus est. Quaedam etiam mulier filios multos mortuos pariens iam viro suo ingrata erat. Tandem voto emisso ad beatum Bonaventuram paucis elapsis diebus filium peperit, quem vocavit Bonaventuram. Multa siquidem alia miracula Deus ex misericordia operatur per ipsum, qui arta regula Minorum [os 055. c. 22.] vixit et cum Christo gaudet.

Quarto beatus Bonaventura commendatur a translata denominatione Israelitica, cum dicitur: Pax et misericordia super Israelem Dei (Cf Gal 6,16), id est sanctum Bonaventuram, qui Regula Minorum et Christianitatis servavit, ad quos est translatum nomen Israel et Iacob. Nam prout dicitur Gen. XXXII.c.: Israel prius vocabatur Iacob. Sed quanto luctabatur cum angelo, tunc angelus ipsum benedixit et nominavit Israel dicens: Nequaquam ultra vocaberis Iacob, sed Israel erit nomen tuum. (Cf Gn 32, 24-28) Et iste Israel genuit XII patriarchas, a quibus descenderunt Israel sive Iudaei usque ad Christum. Quod quidem nomen gloriosum pro certo amiserunt secundum rem, quod translatum est ad Christianos, quod probatur tripliciter, scilicet:

Primo scriptura Secundo figura Tertio Dei cultura.

Primo inquam, quod beata nomina Iacob et Israel sint translata ad Christianos probemus scriptura. Dicitur enim Esa. XLIV.: Iste dicit: Domini ego sum. Et ille invocabit in nomine Iacob, et hoc scribet manu sua Domino et in nomine Israel assimilabitur. (Is 44,5) Et Osee I. sic dicitur: Et erit numerus filiorum Israel quasi arena maris, et erit in loco, id est in orbe terrarum, ubi dicetur eis: Non populus meus vos, secundum Lyram, quia gentiles usque ad Christi adventum idolatriae dediti fuerunt. Dicetur eis filii Dei Viventis (Os 1,10), scilicet per susceptionem fidei. Ioh. I.: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri his, qui credunt in nomine eius. (Ioh 1,12) Et congregabuntur filii Iuda, id est apostoli et alii credentes de Iudea, et filii Israel, id est gentiles conversi pariter, id est in una Ecclesia et ponent sibi caput suum (Os 1,11), id est Christum. Quam etiam auctoritatem allegat ad litteram Apostolus Ro. IX. de conversione gentilium. Ideo dicit in verbis thematis Apostolus: Pax et misericordia super Israel Dei, id est fideles. Non super Iudaeos, a quibus vera fides Iacob et Israel ablatum est, et per consequens regnum Dei. Unde dicebat Salvator Mat. XXI.: Auferetur a vobis regnum [os 055. c. 23.] Dei et dabitur genti facienti fructus eius. (Mt 21,43) Quid vero sint moderni Iudaei, dicit Iohannes Apoc. II.: Qui dicunt se Iudaeos et non sunt (Apc 3,9), sed sunt synagoga Sathanae.

Secundo quoque quod haec felicia nomina Iacob et Israel sint ad Christianos translata probemus figura. Dicitur enim Gen. XXV., quod cum Rebecca, uxor Isac geminos haberet in utero, luctabantur ibidem. Pro quo dum oraret Dominum, quid hoc esset, respondit ei Dominus: Duo populi de utero tuo dividentur. (Gn 25,23) Populus populum superabit, et maior serviet minori. Et in nativitate prius de utero egrediens Esau, postea Iacob sequens plantam pedis tenebat manu. Demum igitur processu temporum Esau dignitatem primogeniturae et sacerdotalem symoniacae vendidit ipsi Iacob, prout escam. (Cf Gn 25,21 sqq) Nam ut dicit Lyra: Ante legem datam primogeniti erant sacerdotes. Ideo speciales vestes habebant et duplicem portionem in hereditate paterna recipiebant. Et quia dicitur I. Chor. X., quod omnia in figura contingebant illis (I Cor 1,11), unde sicut propositum est de proposito, ita oppositum de opposito. Nam sicut utero Esau et Iacob collidebant, sic in utero spirituali Sacrae Scripturae, quae est mater utriusque. Quia de ea alimoniam vitae spiritualis sumit tam ecclesia, quam synagoga continue colliduntur repugnantes in eius intellectu, in quo Iudaei erant. De quibus David in Ps.: Erraverunt ab utero, locuti sunt falsa. (Ps 57,4) Sicut etiam primo de utero egresso Esau Iacob eius plantam tenebat, sic synagoga patrum primogenita. Dicitur Exo. IV.: Primogenitus meus Israel (Ex 4,22), et ecclesia in primo suo exordio, quae incepit a Christi passione, quodammodo ritum synagogae tenebat in observantiis legalibus. Nam a Christi passione usque ad divulgationem Evangelii secundum Augustinum, licet legalia mortua erant, non tamen mortifera. Ideo Paulus circumcidit Thimoteum, sicut deinde prius egressum totaliter sunt divisi, quia dictum fuerat a Domino: Duo populi de utero tuo dividentur. Sic ecclesia et synagoga omnino sunt divisae in fide et moribus. Et sicut praedictum fuerat, quod populus populum superabit ac maior serviret [os 055. c. 24.] minori, sic synagoga, quae est maior natu separata ab ecclesia fide et virtutibus servit ei codices deferendo, ad eorum tamen damnationem. Et sic patet, quod ecclesia Christi vere et proprie dicitur Israel et domus Iacob, quia sic Esau vendidit primogenita Iacob, ita synagoga Christum tradidit Pilato, per quem adoptionem filiorum Dei recepimus. Ideo dixit angelus Mariae Luc. I. de Christo Domino: Et regnabit in domo Iacob in aeternum et regni eius non erit finis. (Lc 1,32-33)

Tertio, quod hoc honorificum nomen Israel sit a Iudaeis ad Christianos translatum probemus Dei cultura. Israel enim secundum Lyram interpretatur direcuts cum Deo vel princeps cum Deo. Et secundum Iohannem Ianuensem in : Israel interpretatur vir videns Deum. Populus enim Christianus interpretatur Israel directus cum Domino in debito cultu divino. Nulla profecto gens sic honorifice colit Deum, sicut populus Christianus. Et ideo dicitur princeps cum Deo inter omnes nationes, quia Deus multa et magna mirabilia facit ad ipsius devotam invocationem, ut patet in hoc sancto Israelita Bonaventura et aliis multis sanctis. Interpretatur etiam Israel vir videns Deum, quia populus Christianus videt Deum invisibilem quadrupliciter, scilicet:

Primo in speculo generaliterí Secundo in aenigmate specialiter Tertio in devotione suaviter Quarto in facie sua ineffabiliter.

Primo quidem populus Christianus videt Deum in praesenti vita in speculo generaliter. Et hoc per intellectum considerando creaturarum magnitudinem intelligit Creatoris potentiam. Potens quippe est, qui tam magna potuit creare ac sine fatiga conservare, considerando creaturarum dispositionem intellegit eius sapientiam, qui tam multa et diversa scivit creare et sic pulchre ordinare. Considerando demum conservationem creaturarum, quas sine taedio die et nocte sustentat, ne pereat intelligit eius clementiam. Ideo dicit Sap. XIII.: A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat Creator horum videri. (Sap 13,5) Et posset sic cognosci non solum a Christianis, sed etiam ab infidelibus, tamen imperfectius. Unde Ro. I. dicitur: Invisibilia Dei a creatura mundi, id est ab homine per ea, quae facta sunt [os 055. c. 25.] intellecta, conspiciuntur. Sempiterna quoque divinitas eius etc.

Nunc enim creatura est speculum Creatoris, sed in futuro Creator speculum erit creturarum, in quo cognoscemus earundem rerum rationem perfecte, nunc autem imperfecte. Ratio huius imperfecte cognitionis, quia creaturae non solum dicuntur Creatoris speculum, sed etiam vestigium. Ut dicit Magister : Vestigium autem est quaedam notitia de eo, cuius est secundum genus vel speciem, non autem secundum individuum. Exempli gratia videndo vestigium hominis cognoscis quidem, quod sit hominis, non autem quod sit Petri vel Pauli etc. Hinc Ps.: Vestigia tua non cognoscentur (Ps 76,20), scilicet perfecte. Et Iob XI.: Forsitan vestigia eius comprehendis (Iob 11,7), quasi dicitur non perfecte. Ideo dicitur Eccs. I.: Cunctae res difficiles, non potest homo eas explicare sermone. (Ecl 1,8) Super quo Lyra dicit, quia non potest eas ad plenum intelligere, sed tantum valde imperfecte. Ut patet de folio vel fructu arboris, de quibus nullus quantumcumque studuerit, potest ad plenum veritatem dicere. Utpote quare est tantae quantitatis praecise vel talis figurae saporis aut virtutis. Unde quod talis herba vel fructus sanet talem infirmitatem, dicitur saltem in pluribus, quod hoc habet a tota specie. Hoc est ab aliqua proprietate consequente speciem, quae tamen nominatur eo, quod ignoratur. Haec ille.

Secundo fidelis populus videt Deum in aenigmate specialiter. De quo I. ad Cho. III.: Videmus nunc per speculum et in aenigmate. (I Cor 13,12) Hoc autem aenigma est Sacra Scriptura, quia in aenigmate per aliquod dictum aliud intelligitur. Sic per Sacram Scripturam. Unde dicit Christus Ioh. XIV.: Vado parare vobis locum (Ioh 14,2), qui tamen Mat. XXV. dicit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi. (Cf Mt 25,34) Hinc etiam Deus, cum sit spiritus Ioh. IV. (Cf Ioh 4,24) dicitur habere caput, manus, pedes etc, quod processit ex hoc, quod secundum Lyram intellectus humanus semper intellegit cum fantasmate, quod non potest corporalia transcendere. Unde cogitans Deum format sibi fantasma cuiusdam regis magni omnibus praesidentis. Cum tamen secundum Gregorium in Deus manet intra omnia. Ipse extra [os 055. c. 26.] omnia, ipse supra omnia, ipse infra omnia, superior est per potentiam, inferior per sustentationem, exterior per magnitudinem, interior per subtilitatem. Sursum reges, deorsum continens, extra circumdans, interius penetrans. O quam bonum et verum aenigma est Sacra Scriptura, ex qua Creator omnium videtur et hominis defectus cognoscitur!

Tertio videtur Deus in praesenti in devotione suaviter. Dum quis affectum cordis totaliter effundit in Deum in contemplatione, quia vere dicere cogitur quilibet illud Ps.: Quam bonus Dominus Israel his, qui recto sit corde! (Ps 33,9) Non tamen illis, qui habent corda ad terrena retorta. Hinc Ps.: Gustate et videte, quam suavis est Dominus!

Quarto Deus videtur in praesenti facie ad faciem, id est in sua propria essentia ineffabiliter. Dicit enim Augustinus in libro , quod Moyses in praesenti vidit divinam essentiam, qui fuit promulgator Veteris Legis et Paulus, qui fuit Novi Testamenti praedicator. De Moyse dicitur Deut. XXXIII., quod dixit ei Dominus petenti videre faciem suam: Non videbit me homo et vivet, id est utens sensibus. Et de Paulo II. ad Chor XII.: Scio – ait – hominem ante annos XIV sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit raptum huiusmodi usque ad tertium caelum. (II Cor 12,2) Et audivit archana verba, quae non licet homini loqui. (II Cor 12,4) Ubi Lyra dicit, quod licet Apostolus sciverit, tunc se fuisse in spiritu in caelo empyreo, et corpus suum fuisse in terra, tamen nesciebat, utrum tempore illius visionis anima fuerit separata a corpore et iterum reunita.

Unde concluditur ex quadam quaestione Nicolai de Lyra , quod nec Adam vidit divinam essentiam, de quo dicitur Gen. III.: Dum deambularet Dominus ad auram post meridiem (Gn 3,8), neque Esaias, de quo eiusdem VI.: Vidi Dominum super solium excelsum et elevatum (Is 6,1), et plena erat omnis terra maiestate eius. Similiter nec Stephanus, qui decebat Actuum VII.: Ecce video caelos apertos et Filium hominis stantem a dextris virtutis Dei (Act 7,55), nisi in quadam similitudine Deum repraesentante. Cuius ratio est, quia protunc illi utebantur senibus corporis. [os 055. c. 27.] Nam tunc praedicti loquebantur et audiebantur etc. Solus enim benedictus Iesus vidit divinam essentiam ab instanti conceptionis suae continue utens senibus. Ipse vere loquebatur, commendabat, audiebat, fatigabatur. Et quod plus est, patiebatur in parte sensitiva, licet videret Iudam proditionem, Caipham, Pilatum, crucem, coronam etc. praeterita, praesentia et futura. Videbat profecto, quod nos isto tempore sic audimus praedicationem et quorundam corda plena iniquitate, quorundam pietate. Et ideo adhuc in utero existens proponebat mori pro humano genere, et sic ibidem voluntate martyr fuit. Unde de tali visione dicebat Ioh. I.: Deum nemo vidit umquam, nisi Filius, qui est in sinu Patris. (Ioh 1,18)

O deitas ineffabilis! Quam subtilis et dulcis es! Tamen tam occultus, quod etiam Lucifer te videre in tua essentia non potuit, quia si vidisset numquam cadere potuisset. Iste autem Israel verus Bonaventura videbat Deum ex creatura, aenigmate, devotioneque. Ideo dicebat: Quam bonus Deus Israel his, qui recto sunt corde! Dicamus et nos: Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit etc. [os 055. c. 28.]