<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet href="../css/sermon_styles.css" type="text/css"?>
<?oxygen RNGSchema="../schemas/teilite.rng" type="xml"?>

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="OS045">
   <teiHeader xml:lang="en">
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title>Sermones de sanctis Biga salutis intitulati - Sermo XLV. - digital edition </title>
            <author xml:id="OS">Osvaldus de Lasko</author>
            <editor>Sermones Compilati (ELTE) and Late Medieval Research Group (KRE)</editor>
            <respStmt>
               <name xml:id="RB">Romhanyi, Beatrix F.</name>
               <resp>project leader</resp>
               <resp>transcription</resp>
               <resp>annotations</resp>
            </respStmt>
            <respStmt>
               <name xml:id="SN">Sapi, Nora</name>
               <resp>TEI XML encoding</resp>
            </respStmt>
         </titleStmt>
         <publicationStmt>
            <p>Károli Gáspár University, Late Medieval Research Group</p>
            <p>The homepage <ref target="http://sermones.elte.hu">http://sermones.elte.hu</ref> 
               is the common publishing surface of medieval
               and early modern Hungarian sermon editions. Being part of this collection/heritage,
               our present project is also published there.</p>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <p><bibl>
               <author>Osvaldus de Lasko</author>
               <title>Sermones de sanctis Biga salutis intitulati</title>
               <pubPlace>Hagenau</pubPlace> 
               <date when="1499">1499</date>
               (CIH 2485, HC *9055) Bibl. nat. Inc. 1030.</bibl></p>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
   </teiHeader>

   <text xml:lang="la"> 
      <body>
         <div>
            <p><title type="full"><title type="main">De sancto Antonio confessore </title>
                  <title n="045">Sermo XLV.</title></title></p>
            <div type="thema">
               <cit type="bible">
                  <quote>Quasi vas auri solidum ornatum omni lapide pretioso.</quote>
                  <bibl>Ecclesi XLVII.</bibl>
                  <ref cRef="Ecl 50,10" decls="#biblicalCitations">(Ecl 50,10)</ref>
               </cit>
            </div>
            <div>
               <p>Ad laudem beati Antonii, cuius anima charitate ornata fuit sicut vas aureum,
                  lapides autem pretiosi, quibus talem vas divinum decoratur, sunt virtutes. Cuius
                  quidem virtutis presiositas perpenditur ex tribus, scilicet </p>
            </div>
            <div type="divisio">
               <p><list>
                     <item>Primo ex ipsius assimilatione</item>
                     <item>Secundo ex ipsius commendatione</item>
                     <item>Trertio ex ipsius acceptatione.</item>
                  </list></p>
            </div>
            <div>
               <p>Primo dixi, quod pretiositas virtutis perpenditur ex ipsius assimilatione. Nam
                  anima humana virtutibus <note type="coloumnbreak">[os 045. c. 01.]</note><cb/>
                  decorata primo assmilatur Paradiso caelesti et terrestri. Paradiso enim terrestri
                  assimilatur propter amoenitatem et fecunditatem. Nam quattuor virtutes cardinales
                  sunt, sicut quatuoe flumina Paradisi, ex quibus Paradisus fit amoena et fecunda.
                  Item etenim fons virtutum irrigat Paradisum. Hic <cit type="bible">
                     <bibl>Ecclesi XL.</bibl>
                     <span>dicit:</span>
                     <quote>Gratia Dei sicut Paradisus in benedictionibus.</quote>
                     <ref cRef="Sir 40,17" decls="#biblicalCitations">(Sir 40,17)</ref>
                  </cit> Item assimilatur terrestri Paradiso ratione securitatis, quia virtutes
                  nullus potest auferre ab homine, non fur, non latro, non tyrannus. Sicut patet de
                  martyribus, quos tormentaverunt, cruciarunt et occiderunt aliquando propter
                  virtutem fidei, aliquando propter castitatis vel virtutem aliam, non tamen
                  virtutes abstulerunt, quia liberum arbitrium non potuerunt superare, per quod
                  virtutes acquiruntur aut perduntur. </p>
               <p><emph>Item</emph> assimilatur etiam virtus Paradiso ratione altitudinis. Nam dicit
                   <bibl><title>glossa Strabi super Gen.</title></bibl>, quod Paradisus est in alto
                  sita pertingens usque ad lunarem circulum. Sic virtutes elevant homines ad
                  caelestia. Immo dicit <bibl><author>Macrobius</author></bibl>, quod sole virtutes
                  faciunt beatum. Assimilatur etiam Paradiso caelesti ratione divinae habitationis,
                  ut dicit <bibl><author>Hieronymus</author></bibl>, quod nil quietius, nil purius
                  ea debet esse, quam in habitaculum Dei praeparanda est. <emph>Item</emph> ratione
                  gaudii, quia sicut in caelo est gaudium continuum, sic in anima virtuosa. <cit
                     type="bible">
                     <bibl>Esa. II.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Ponam desertum eius delitias et solitudines eius quasi hortum
                        Domini.</quote>
                     <ref cRef="Is 41,18" decls="#biblicalCitations">(Is 41,18)</ref>
                  </cit> Desertum enim Dei anima virtuosa, scilicet a vanitatibus mundi.
                     <emph>Secundo</emph> assimilatur virtus auro, cum dicitur quasi vas auri
                  solidum etc. Et <cit type="bible">
                     <bibl>Apocalypsis III.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Suadeo tibi emere aurum ignitum, ut locuples fias.</quote>
                     <ref cRef="Apc 3,18" decls="#biblicalCitations">(Apc 3,18)</ref>
                  </cit>
                  <emph>Tertio</emph> assimilatur virtus vestimento corpus decoranti. Hinc est, quod
                  in baptismo additur baptisatis candida vestis dicente sacerdote: <quote>Accipe
                     vestem candidam, quam immaculatam perferas ante tribunal Christi</quote>, quae
                  significat virtutes, quibus anima est induta. </p>
               <p>Secundo pretiositas virtutis perpenditur ex ipsius commendatione. Nam omnes sancti
                  multipliciter commendant virtutes opere et verbo, immo ipse sanctus sanctorum
                  Christus Dominus. Unde <cit>
                     <bibl><author>Augustinus</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Amatores virtutis Christus beatos <note type="coloumnbreak">[os 045. c.
                           02.]</note><cb/> praedicat, cum contemptores temporalium beatos
                        dicit.</quote>
                  </cit> Hinc <cit>
                     <bibl><author>Gregorius</author>
                        <span>in</span>
                        <title>Moralia</title><span>:</span></bibl>
                     <quote>Ad ostendendam <span>– inquit –</span> innocentiam venit Abel, ad
                        manifestandam oboedientiam venit Abraam, ad docendam vitae coniugalis
                        castimoniam venit Isaac, ad insinuandam laboris tolerantiam venit Iacob, ad
                        retribuendum pro mala bona venit Ioseph, ad ostendendum mansuetudinem venit
                        Moyses, ostendendum inter flagella patientiam venit Iob, magisterium autem
                        humilitatis sibi ipsi ascribit Salvator dicens: Discite a me, quia mitis sum
                        et humilis corde.</quote>
                  </cit>
               </p>
               <p>Tertio virtutis pretiositas attendatur ex ipsius acceptatione. Nam virtutes cum
                  libero arbitrio tantum diligit Deus, quod sine eis nullum salvat, etiam unius diei
                  infantem, beati igitur Anthonii anima virtutibus plena amoena extitit tamquam
                  Paradisus ac iocunda ac sicut aurum pretiosa. Imo merito dicitur de eo:
                     <quote>Quasi vas solidum.</quote> In quibus verbis tria insinuantur ad honorem
                  beati Anthonii, scilicet: </p>
            </div>
            <div type="divisio">
               <p><emph style="main"><list>
                     <item>Primo virtutis quidditas ibi: <quote>Quasi vas auri</quote></item>
                     <item>Secundo acquisitionis moadlitas ibi: <quote>solidum</quote></item>
                     <item>Tertio acquisitae virtutis fructuositas ibi: <quote>omni lapide
                           pretioso</quote>.</item>
                  </list></emph></p>
            </div>
            <div>
               <p><emph style="main">Primo</emph> dixi, quod ad laudem beati Anthonii insinuatur virtutis
                  quidditas, quibus fuit plenus. Unde dicitur: <quote>quasi vas auri</quote>. Cuius
                  quidem virtutis quidditas ex tribus manifestari potest, videlicet: </p>
            </div>
            <div type="divisio">
               <p><list>
                     <item>Primo ex diffinitione</item>
                     <item>Secundo ex divisione</item>
                     <item>Tertio ex similitudine.</item>
                  </list></p>
            </div>
            <div>
               <p>Primo nam virtutis quidditas manifestabitur ex virtutis diffinitione. Nam secundum <cit>
                     <bibl><author>Augustinum</author>
                        <title>libro II. De liberi arbitrio</title></bibl>
                     <span>sic diffinitur:</span>
                     <quote>Virtus est bona qualitas mentis, qua recte vivitur, qua nemo male
                        utitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur.</quote>
                  </cit> Ex qua diffinitione quattuor bona virtutis intelliguntur.</p>
               <p>Primum est hominis perfectio, quia dicitur: est bona qualitas mentis, perficit
                  enim hominis intellectum prudentia, appetitum rationalem per iustitiam, appetitum
                  sensualem per fortitudinem fortiter stando contra delectamenta carnis et mundi,
                  appetitum irascibilem per <note type="coloumnbreak">[os 045. c. 03.]</note><cb/>
                  temperantiam perficit et alias animae potentias. Bona est enim scientia, cuius
                  obiectum est bonum. Ideo virtus melior est, quam divitiae multae, quia bona est
                  possessio extra civitatem, sed melior intra civitatem exsistens, qualis est virtus
                  in anima consistens, non in capitis inclinatione, non in simplici incessu, etc.,
                  quod etiam hypocritae facere possunt. </p>
               <p>Secundum ex diffinitione innuitur operis directio. Unde subditur: <quote>qua recte
                     vivitur</quote>. Recte vivere enim vivere in operatione boni constitit, quia
                  tota vita hominis super terram est quoddam iter. Unde dicitur <cit type="bible">
                     <bibl>Micheae II.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Surgite et ite, quia non habetis hic requiem.</quote>
                     <ref cRef="Mi 2,10" decls="#biblicalCitations">(Mi 2,10)</ref>
                  </cit> Et quia omnis motus est propter quietem, qui vult igitur salvus esse,
                  opportet, quod in mente constituat sibi terminum, ad quem pervenire intendat, ad
                  quem dum pervenerit, requiescat. Sed ad hoc necessarium est, ut incedat per viam
                  lumine illustratam. Lumen est gratia, quo quis carens errat solum hoc modo <cit
                     type="bible">
                     <bibl>Ioh. XII.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Qui ambulat in tenebris, nescit, quo vadat.</quote>
                     <ref cRef="Ioh 12,35" decls="#biblicalCitations">(Ioh 12,35)</ref>
                  </cit> Via est virtus, de quo dicit Salvator <cit type="bible">
                     <bibl>Mat. VII.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Arcta est via, quae ducit ad vitam et pauci inveniunt eam.</quote>
                     <ref cRef="Mt 7,14" decls="#biblicalCitations">(Mt 7,14)</ref>
                  </cit> Quia virtus est circa difficilia, immo plures vadunt ad aeternum interitum
                  per latam viam delectationis mundi et carnis, quia omnes, quae sua sunt, quaerunt,
                  non quae Iesu Christi. Terminus autem ad quem quis tendere debet, est vita
                  aeterna, superna Hierusalem, visio pacis, ubi <cit type="bible">
                     <quote>sedet populus in pulchritudine pacis et in requie opulenta</quote><span>, ut dicitur</span>
                     <bibl>Esa. XXXII.</bibl>
                     <ref cRef="Is 32,18" decls="#biblicalCitations">(Is 32,18)</ref>
                  </cit>
               </p>
               <p>Tertium bonum ex diffinitione insinuatur criminis exclusio. Unde subditur:
                     <quote>qua nemo male utitur</quote>. Nullus enim potest uti male actu virtutis,
                  in quantum a virtute procedit, sed potest male uti virtutibus tamquam obiecto, cum
                  scilicet odit virtutem aut superabit de ea. Quod <cit>
                     <bibl><author>Isidorus</author>
                        <title>De summo bono</title></bibl>
                     <span>prohibet dicens:</span>
                     <quote>Cum quis ex deteriori iam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli
                        virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, qui prius ex lapsu viciorum
                        iacebat.</quote>
                  </cit> Unde scias tria genera esse bonorum, alia namque sunt magna, alia minima,
                  alia media, ut ait <cit>
                     <bibl><author>Augustinus</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Virtutes, quibus recte vivitur, magna bona sunt.</quote>
                  </cit> Species autem quorundam <note type="coloumnbreak">[os 045. c.
                  04.]</note><cb/> corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt.
                  Potentiae vero animae, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Item
                  virtutibus nemo male utitur. Ceteris autem bonis, scilicet mediis et minimis, non
                  solum bene, sed etiam male quisque uti potest. Non solum autem magna, sed etiam
                  media et minima bona praestitit bonitas Dei. Hinc <cit>
                     <bibl><author>Augustinus</author>
                        <title>I. De civitate Dei</title></bibl>
                     <span>dicit:</span>
                     <quote>Ista temporalia bona et mala voluit Deus onis et malis esse communia, ut
                        nec bona cupidius appetantur, quae mali quoque habere cernuntur, nec mala in
                        adversa turpiter evitentur, quibus et boni plurimum afficiuntur.</quote>
                  </cit>
               </p>
               <p>Quartum bonum ex virtutis diffinitione innuitur, quod est divini numinis cum
                  consensu voluntatis. Unde dicitur: <quote>quam Deus in nobis sine nobis
                     operatur</quote>. Nam dona virtutum a solo Deo dantur, non ab angelo vel
                  homine, sed a Deo, cuius donationem retinuit ad manum suam. <cit type="bible">
                     <bibl>Ps.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Gratiam et gloriam dabit Dominus</quote>
                     <ref cRef="Ps 83,12" decls="#biblicalCitations">(Ps 83,12)</ref>
                  </cit> et cuicusque dederit, statim amicus eius efficitur, et numquam ab eo aufert
                  quousque propriam voluntatem non perdiderit. </p>
               <p>Secundo virtutis quidditas manifestabitur divisione. Nam virtus uno modo sic
                  dividitur. Virtutum etenim quaedam sunt naturales, quaedam acquisitae et quaedam
                  infusae. Naturales virtutes dicuntur illae, quae insunt homini ex dispositione
                  naturali. Quae non sunt perferctae virtutes, sed quaedam semina et inchoationes
                  virtutum, et sic tales inclinationes et aptitudines ad virtutes solo nomine
                  dicuntur virtutes, quia dicit <cit>
                     <bibl><author>Philosophus</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Natura nec laudamur, nec vituperamur.</quote>
                  </cit> Verumtamen si quis habet inclinationem ad humilitatem, faciulius exercebit
                  se in tali virtute, similiter in misericordia. Unde <cit type="bible">
                     <bibl>Iob XXXI.</bibl>
                     <span>dicit:</span>
                     <quote>Ab infantia mecum crevit miseratio et de utero matris meae egressa est
                        mecum.</quote>
                     <ref cRef="Iob 31,18" decls="#biblicalCitations">(Iob 31,18)</ref>
                  </cit> Ecce commendatur miseratio, quae a natura est, et gloriatur super illud
                     <cit type="bible">
                     <bibl>Mat. IV.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Circumibat Iesus totam Galileam.</quote>
                     <ref cRef="Mt 4,23" decls="#biblicalCitations">(Mt 4,23)</ref>
                     <span>Dicit:</span>
                     <quote>docens naturales iustitias</quote></cit>, id est virtutes, scilicet castitatem, humilitatem, iustitiam, quas
                  naturaliter homo habet. Nam unus habet aptitudinem ad scientiam, <note
                     type="coloumnbreak">[os 045. c. 05.]</note><cb/> alius ad fortitudinem, alius ad
                  temperantiam, et sic virtutes sunt nobis a natura secundum aptitudinem et
                  inchoationem, praeter theologicas. quae sunt totaliter ab extrinseco. </p>
               <note type="exemplum" id="E01"><p>Secundum vero perfectionem, ut dictum est, nullae virtutes
                     sunt nobis a natura, quia quod in nobis est a natura, commune est omnibus
                     hominibus. Nec per peccatum amittitur, sed virtus non est omnibus hominibus,
                     quia amittitur per peccatum mortale. Hance profecto virtutis inclinationem
                     habuit beatus Anthonius. Nam natus in Hispania civitate Ulxbona, nomen eius
                     Fernandus imponunt parentes. Quem in ecclesia Gloriosae Virginis educandum
                     tradunt et litteris imbuendum. Qui annos pueriles simpliciter transactus domi.
                     Spretis tandem mundi et carnis illecebris ad quoddam coenobium sancti Augustini
                     ordinis dictae civitati vicinum se contulit habitum religionis sumens. Ubi dum
                     animi pacem importuna amicorum frequentia perturbaret, post duos annos ad aliud
                     Sanctae Crucis eiusdem ordinis monasterium se licentia obtenta contulit, ubi in
                     omni religionis perfectione profecit. </p>
                  <p>Interea apud Marochiam sanguis innocentum quinque fratrum minorum funditur ab
                     infidelibus, quorum reliquias venerandas dominus Petrus infans a Marochia
                     deferens sui liberationem per ipsorum merita et ordinem passionis eorum
                     divulgavit. Audiens haec beatus Anthonius elephantis more ex aspectu sanguinis
                     ad proelium animatus: ita fidei fervore succensus, ut Christi iniuriam et
                     martyrum mira in se conpassione retorquebat, ad eandemque matryrum palmam
                     prorsus anhelabat. Habitum igitur fratrum minorum assumere deliberat, ut
                     optatum fidei agonem efficacius perficiat. Fratres autem prope Colymbriam
                     commorantes ad ipsum monasterium pro elemosyna petenda divertunt, quod Domini
                     servus ad partem ducens animi sui propositum eis revelavit. Diemque aptum ad
                     hoc instituunt et sic fratres dicti, qui peritiam litterarum non habebant,
                     litterarum scientiam moribus gerebant, laeti revertuntur. <note
                        type="coloumnbreak">[os 045. c. 06.]</note><cb/> Unde statuto die iuxta
                     promissum fratres beato Anthonio in suo monasterio habitum sui ordinis
                     imponunt. Qui mox cum fratribus inde recessit. Quidam autem abeunti e
                     concanonicis in amaritudine cordis dixit: <quote> Vade <span>– inquit –</span>
                        vade, quia forsitan sanctus eris. Cui pie sic respondit: Cum me sanctum
                        audieris, Deum ubique collaudabis.</quote> Venit ergo ad simplicium coetum
                     in locum, qui sanctus Anthonius dicebatur, iuxta quod se deinceps Anthonium
                     appellari rogavit. Ut pia cautela requirentium sub ignoto nomine declinaret
                     importunitatem. </p></note>
               <p>Secundae virtutes sunt acquisitae ex actibus bonis frequentatis causanter. Ex hoc
                  enim, quod quis frequenter utitur cibo, moderate acquirit abstinentiam. Et ex hoc,
                  quod carnis concupiscentiis frequenter resistit, acquirit castitatem, et sic de
                  aliis, ut ostendit <bibl><author>Philosophus</author>
                     <title>libro II. Ethicorum</title></bibl>. Nec tamen per unum actum bonum
                  causatur virtus, sicut nec una hyrundo facit ver, nec una dies facit beatum aut
                  felicem, aut parvum tempus, ut dicit <bibl><author>Philosophus</author>
                     <title>I. Ethicorum</title></bibl>. Nec ignis potest statim vincere suum
                  conbustibile ita, quod subito totum lignum convertatur in ignem, sed paulatim
                  consumendo disposiitiones contarias. Sic non ex uno actu habetur habitus
                  acquisitus virtutis, nec tamen huiusmodi virtutes acquisitae ex assuetudine operum
                  sine gratia Dei sufficiunt ad salutem. Unde <cit>
                     <bibl><author>Augustinus</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Ubi deest agnitio veritatis incommutabilois, <span>id est Dei per
                           fidem,</span> falsa est virtus etiam in optimis moribus.</quote>
                  </cit> Non igitur tales sunt virtutes perfectae simpliciter, quia non ducunt sine
                  gratia ad ultimum finem, qui est Deus, sed sunt virtutes perfectae secundum quid,
                  quia ducunt ad civilem conversationem. Hince <cit>
                     <bibl><author>Hieronymus</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Virtutibus <span>– ait –</span> Romani promeruerunt imperium.</quote>
                  </cit> Ex his siquidem virtutibus acquisitis quaedam dicuntur secundum <bibl>
                     <author>Philosophum</author>
                     <title><span>in</span> Ethicorum</title>
                  </bibl> intellectuales, et sunt quinque, ut sapientia, intellectus, scientia, ars,
                  prudentia. Et quatuor cardinales, videlicet temperantia, iustitia, prudentia,
                  fortitudo. </p>
               <p>Hae autem virtutes in hominibus maiores vel minores esse possunt, etiam <note
                     type="coloumnbreak">[os 045. c. 07.]</note><cb/> in eodem homine uno tempore,
                  quam alio, specialiter quadruplici de causa. <emph>Primo</emph> propter meliorem
                  dispositionem, in quantum unus ex naturali complexione est magis dispositus ad
                  aliquam virtutem, quam alius, vel idem homo uno tempore, quam alio.
                     <emph>Secundo</emph> propter maiorem assuefactionem, quia iste plus est
                  assuetus, quam ille, vel idem homo uno tempore, quam alio. <emph>Tertio</emph>
                  propter maiorem discretionem, in quantum unus habet perspicacius usum rationis,
                  quam alius. <emph>Quarto</emph> propter ampliorem infusionem Spiritus Sancti. Hinc
                     <cit type="bible">
                     <bibl>I. Chor. IV.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Unicuique data est gratia secundum mensuram donationis Christi.</quote>
                     <ref cRef="Eph 4,7" decls="#biblicalCitations">(<emph>Eph 4,7</emph>)</ref>
                  </cit> Haec <bibl><author>Thomas</author>
                     <title>I. II. q. LXVI. ar. I.</title></bibl>
               </p>
               <note type="exemplum" id="E02">
                  <p>Has nimirum virtutes beatus Anthonius acquisitas perfecte habuit. Nam habuit
                     scientiam, intellectum Scripturarum, prudentiam, iustitiam, etc. Sic enim
                     dicitur de eo, quod cum ferventi desiderio martyrii conaretur ire ad terram
                     Saracenorum, mori pro Christo, sed Deus aliud fidei Christianae utilius
                     decreverat de eo, imo aegritudine correptus ad partes infidelium remeare
                     necesse compulsus Siciliam in capitulum generale est reversus, et inde ad
                     heremum montis Pauli transmissus, ubi cellam in cripta semotam a fratribus
                     orationi congruam reperit. Ibi nocturnis vigiliis solus in oratione perstitit.
                     Ibi se totum dispositioni divinae commendans, ibi etiam tanta panis et aquae
                     abstinentia corpus maceravit, quod aliquando rediturus ad fratres prae
                     debilitate vix se reportare posset, sicque inter simplices simplicem vitam
                     duxit. </p>
                  <p>Postmodum fratres pro ordinibus suscipiendis missi ad civitatem Forlinii, inter
                     quos affuit et Anthonius et quidam fratres de praedicatoribus. Cumque
                     collationis hora minister praedicatores sollicitaret, ut exhortationis verbum
                     proponerent, qui ad hoc se imparatos dixerunt. Tandem minister ad Anthonium
                     instigante Spiritu conversis, de cuius scientia nil sibi constabat. Rogat eum,
                     ut verbum Dei proponat, qui se minus idoneum ad hoc respondit, qui exercitatior
                     habebatur in abluendis coquinae necessariis utensilibus, quam exponendis
                     divinis eloquiis. Sed tandem devictus tanta <note type="coloumnbreak">[os 045.
                        c. 08.]</note><cb/> verborum luculentia tantaque mysticarum scientiarum
                     profunditate audientium suspendit animos, ut vix se umquam talia audisse
                     faterentur. Deinde praedicationis officio sibi imposito qui calicem Domini diu
                     sitierat tanta auctoritate feriebat veritatis iaculis magnos et parvos, ut
                     rubore confusi longe se abesse volebant. Circumibat igitur civitates et rura
                     mirabantur in eo ingenii subtilitatem et linguae diserritudinem. Unde etiam
                     ipse Romanus pontifex <note type="editorial">[Sc. Gregorius pp IX.]</note> eum
                     archam testamenti vocabat. Confutabat omnium haereticorum perversum dogma. Nam
                     apud Ariminum plures haereticos ad fidei veritatem reduxit facto miraculo circa
                     Eucharistiae sacramentum: heresiarchia <note type="editorial">[sic!]</note>
                     nomine Bonovillus asinicinus inter alias non consecratas hostias adoravit.
                  </p></note>
               <p>Tertiae quidem virtutes dicuntur infusae, et sunt illae, quae causantur ex Dei
                  gratia et sunt non solum theologicales, videlicet fides, spes et charitas, sed
                  etiam humilitas, prudentia, iustitia, castitas, etc. O Deus liberalissime, quam
                  magna dona donasti nobis, ut essemus <cit type="bible">
                     <quote>consortes divinae naturae!</quote>
                     <bibl>II. Petri II.</bibl>
                     <ref cRef="II. Pt 1,1" decls="#biblicalCitations">(II. Pt 1,1)</ref>
                  </cit> O Deus meus, quam beatus ille, quem tu erudieris et de lege tua docueris
                  eum, sicut beatum Anthonium. Ubi nota, quod quidam dixerunt idem esse realiter
                  secundum essentiam gratiam et virtutem nfusam, sed differre ratione, quia
                  inquiunt: gratia dicitur in quantum gratis datur a Deo et facit hominem Deo gratum
                  et opera eius, sed virtus dicitur in quantum ducit hominem ad bonum operandum et
                  hoc videtur <bibl><author>Magister</author>
                     <span>sensisse</span>
                     <title>in II. dist. VI.</title></bibl> Sed beatus <bibl><author>Thomas</author>
                     <title>I. II. q. XI. art. III.</title></bibl> in corpore quoque dicit, quod
                  differunt realiter secundum essentiam virtus et gratia, quia gratia est accidens
                  existens in essentia animae sicut in subiecto. Virtutes vero in potentiis animae
                  sicut in subiecto, et sicut radii praecedunt a sole, ita virtutes a gratia. Has
                  quoque virtutes perfecte habuit beatus Anthonius supernaturales, imo Deus eas
                  supernaturali miraculo in eo ostendit. <note type="exemplum" id="E03">Nam cum in capitulo
                     quodam congregatis beatus Anthonius de titulo crucis dulcis Iesu quia passionem
                     dulciter praedicaret, ecce beatissimus Franciscus <note type="coloumnbreak">[os
                        045. c. 09.]</note><cb/> tunc corporaliter vivens, sed in remotis existens
                     filiis suis ina ere de miraculose praesentavit quasi viri Dei approbando
                     sermonem tamquam brachiis in patibulo crucis extensis apparuit et signo crucis
                     eos benedixit.</note>
               </p>
               <p>Tertio virtutis quidditas manifestari poterit ex similitudine. Nam virtutes
                  assimilantur luci. Sicut enim color purpureus, aureus vel albus non discernitur
                  nisi in lumine et reputatur vilis, sic anima sine virtutibus. Unde <cit>
                     <bibl><author>Ambrosius</author>
                        <title>in examine</title></bibl>
                     <span>animam virtuosam picturae assimilat dicens:</span>
                     <quote>Illa anima a Deo pingitur, quae habet in se virtutum gratiam renitentem
                        splendoremque pietatis.</quote>
                  </cit> Illa anima bene picta est, in qua relucet divinae operationis effigies. Et
                  sic optime patet virtutis quidditas ex diffinitione, divisione et similitudine,
                  quibus beatus Anthonius vas auri solidum plenus fuit. </p>
               <p>
                  <emph style="main">Secundo in praemissis verbis</emph> ad honorem beati Anthonii insinuatur
                  virtutum acquisitionis modalitas, quia dicitur, quod vas virtutum debet esse non
                  quoddam, sed solidum, forte et bonum, ut sic tale vas quaeratur. Unde quicumque
                  vult virtutes acquirere, debet </p>
            </div>
            <div type="divisio">
               <p><list>
                     <item>Primo ad contrarium appetitum dirigere</item>
                     <item>Secundo infectinum abiicere</item>
                     <item>Tertio medium attendere</item>
                     <item>Quarto se bonis associare</item>
                     <item>Quinto devote petere.</item>
                  </list></p>
            </div>
            <div>
               <p>Primo dixi, quod debet appetitum ad contrarium dirigere. Non quid appetit vel in
                  quo delectatur, ex corrupta intentione id faciat, se din contrarium conetur sicut
                  qui rectificat ligna distorta ad aliam partem inclinando. Et sic intelligitur,
                  quod regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. <cit type="bible">
                     <bibl>Mat. XI.</bibl>
                     <ref cRef="Mt 11,12" decls="#biblicalCitations">(Mt 11,12)</ref>
                  </cit> Ista enim violentia infertur sibi ipsi quoad appetitum sensualem. Unde et <cit>
                     <bibl><title>De Poenitentia dist. II.</title><span>:</span></bibl>
                     <quote>Si qui semel notatus fuerit invidiae aut contentionis vitio et rursus in
                        idipsum inciderit, sciat se primam causam, ex qua invidia vel contentio
                        nascitur, in interioribus medullis habere reconditam.</quote>
                  </cit> Quia <cit type="bible">
                     <bibl>Gen. VIII.</bibl>
                     <span>dicitur, quod sensus hominis sit prona ad malum.</span>
                     <ref cRef="Cf Gn 8,21" decls="#biblicalCitations">(Cf Gn 8,21)</ref>
                  </cit>
               </p>
               <p>Secundo <note type="coloumnbreak">[os 045. c. 10.]</note><cb/> qui vult esse
                  virtuosus, necesse est infectivum abiicere. Non enim possumus in delectationibus
                  diu morari, quin gratulemur in eis et maculemur ab eis. Quia dicit <cit
                     type="bible">
                     <bibl>Rom. VIII.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim
                        secundum carnem vixeritis, moriemini.</quote>
                     <ref cRef="Rm 8,12" decls="#biblicalCitations">(Rm 8,12)</ref>
                  </cit>
                  <cit type="bible">
                     <quote>Abiiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis. </quote> <bibl>Ro.
                        XIII.</bibl>
                     <ref cRef="Rm 13,12" decls="#biblicalCitations">(Rm 13,12)</ref>
                  </cit> Ille enim, qui cupit esse in loco odorifero, necesse habet relinquere locum
                  foetidum. </p>
               <p>Tertio debet medium attendere, qui vult fieri virtuosus. Hoc autem facit, quando
                  ab extremis vitiosis recedit. Ubi nota, quod omnis virtus aliquo modo consistit in
                  medio, sed non uno et eodem modo. Nam virtus moralis consistit in medio
                  rationalis. Manifestum enim est, quod inter excessum et defectum medium est
                  optimum, sicut si iustitia excedit mensuram et regulam suam, crudelitas dicitur,
                  rursus si deficit, remissio dicitur. Similiter temperantia si excedit metas, gula
                  dicitur, si deficit, indiscretio iudicatur, et sic de aliis. Virtutes etiam
                  theologicae dicuntur esse in medio, sed non ita proprie, sed per accidens. Nam
                  mensura propria earum est Deus. Fides enim nostra mensuratur secundum veritatem
                  divinam, spes secundum magnitudinem potentiae eius, charitas secundum bonitatem
                  eius, et ista mensura excellens omnem facultatem creatam. Unde nunquam potest homo
                  tantum diligere vel sperare vel credere in eum, quantum debet, et sic non potest
                  ibi esse excessus, sed quanto plus, tanto melius. Sed considerando mensuram harum
                  virtutum ex parte nostra, id est secundum conditionem nostram infirmam, possunt in
                  eis considerari medium et excessus vel defectus. Na min spe defectus est per
                  desperationem, excessus per praesumptionem. In dilectione excessus est, si quis
                  tantum diligit proximum, ut pro ipsius salute peccatum committit, defectus, cum
                  odit vele i invidet. In fide excessus vel defectus credere nimis leviter aut
                  difficulter. </p>
               <p>Quarto quicumque vult virtutes acquirere debet se bonis associare. Nam ut <cit
                     type="bible">
                     <bibl>Sapiens</bibl>
                     <span>dicit:</span>
                     <quote>Qui cum <note type="coloumnbreak">[os 045. c. 11.]</note><cb/> sapiente
                        graditur, sapiens efficitur.</quote>
                  </cit> Sic qui cum virtuoso ambulat, virtuosus efficitur. Sicut enim malum est
                  alterius corruptivum, ita bonum est alterius refectivum. <cit type="bible">
                     <bibl>Ps.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Cum sacro sanctus eris et cum viro innocente innocens eris et cum
                        perverso perverteris.</quote>
                     <ref cRef="Ps 17,26" decls="#biblicalCitations">(Ps 17,26)</ref>
                  </cit> Unde dicit <bibl><author>Lyra</author></bibl>, quod qui cum lupis habitat,
                  ut lupus ululare debet. </p>
               <p>Difficile enim valde est, ut bonus et virtuosus sit, qui cum malis associatur,
                  specialiter propter tria. Primo, quia mala societas consumit omnia hominis bona,
                  scilicet naturalia, temporalia et gratuita. Consumit naturalia bona mala societas,
                  quia aliquando homo vulneratur, percutitur, traditur, interdum per socium malum
                  occiditur, ut patet <cit type="bible">
                     <bibl>Luc. X.</bibl><span>, in illo homine, qui inciderat in latrones, qui despoliaverunt eum et
                        vulneraverunt, et si in eos non incidisset, tale malum passus non
                        fuisset.</span>
                     <ref cRef="Cf Lc 10,31–35" decls="#biblicalCitations">(Cf Lc 10,31–35)</ref>
                  </cit> Item mala societas consumit bona temporalia, quia mutuo expendunt
                  substantias suas in gulam, luxuriam et superbiam, ut patet <cit type="bible">
                     <bibl>Lu. XV.</bibl>
                     <span>in filio prodigo, qui cum meretricibus devoravit substantiam suam.</span>
                     <ref cRef="Cf Lc 15,11–32" decls="#biblicalCitations">(Cf Lc 15,11–32)</ref>
                  </cit> Item mala societas consumit bona gratuita, ut gratiam, patientiam,
                  temperantiam, castitatem et bonos mores. <cit type="bible">
                     <bibl>I. Corinth. XV.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Corrumpunt bonos mores colloquia prava</quote>
                     <ref cRef="I Cor 15,33" decls="#biblicalCitations">(I Cor 15,33)</ref></cit>, sicut grex morbidus, sicut putridum pomum, sicut cibus toxicus.
                     <emph>Secundo</emph> difficile est, ut virtuosus sit, qui malis sociatur, quia
                  a Deo dividitur. In cuius figura dicitur <cit type="bible">
                     <bibl>Iosue VII.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Non ero, ait Dominus, ultra vobiscum</quote>
                     <ref cRef="Ios 7,12" decls="#biblicalCitations">(Ios 7,12)</ref></cit>, scilicet quamdiu Amorreus esset cum eis. Ideo enim dividitur a Deo, quia
                  iram eius meretur, ut dicitur <cit type="bible">
                     <bibl>II. Paral. XIX.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Impio prebes auxilium, propter quod iram Dei merebaris.</quote>
                     <ref cRef="II Par 19,2" decls="#biblicalCitations">(II Par 19,2)</ref>
                  </cit>
                  <emph>Tertio</emph> difficile est, ut virtuosus quis efficiatur malis sociatus
                  propter peccati vinculum, quia prava consuetudo tamquam vinculum colligat hic
                  simul in malis et in futuro in poenis. Unde dicit <cit type="bible">
                     <bibl>Mat. XIII.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Colligite zizania et ligate in fasciculos ad comburendum</quote>
                     <ref cRef="Mt 13,30" decls="#biblicalCitations">(Mt 13,30)</ref></cit>, ut videlicet cum quibus <note type="coloumnbreak">[os 045. c.
                  12.]</note><cb/> peccavit, illis torqueatur. Hinc et <cit type="bible">
                     <bibl>Eccli. XXI.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Stupa collecta synagoga peccantium, et consummatio eorum ignis.</quote>
                     <ref cRef="Ecl 21,10" decls="#biblicalCitations">(Ecl 21,10)</ref>
                  </cit>
               </p>
               <p>Quinto quicumque vult virtutes acquirere, debet devote petere a Deo, a quo omne
                  bonum procedit. Dicit enim <bibl><author>Thomas</author>
                     <title>I. II. q. LV. ar. IV.</title></bibl>, quod virtus infusa causatur in
                  nobis sine nobis agentibus vel operantibus. Imo monet Salvator <cit type="bible">
                     <bibl>Lu. XI.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Petite et accipietis. Omnis enim, qui petit, accipit et qui quaerit,
                        invenit.</quote>
                     <ref cRef="Lc 11,9–10" decls="#biblicalCitations">(Lc 11,9–10)</ref>
                  </cit> Disponit profecto divina maiestas ab aeterno omnia bona virtutum nobis
                  dare, sic tamen humiliemus nos ad tale bonum. His namque modis beatus Anthonius
                  virtutum copiam acquisierat, quia contra appetitum sensitivum voluit pie mori pro
                  Christo, et ob ipsius amorem omne peccatum cavere et medium virtutum tenere.
                  Insuper bonis, immo melioribus hominibus mundi studuit se sociare, scilicet
                  fratribus minoribus, ubi instanter supplicabat Deo pro virtutibus consequendis. </p>
               <p><emph style="main">Tertio in praemissis verbis</emph> ad honorem beati Antonii insinuatur
                  acquisitae virtutis fructuositas, quia dicitur ornatum omni lapide pretioso. Nam
                  lapides multas habent virtutes, sic acquisitae virtutes specialiter tria operantur
                  in nobis, scilicet </p></div>
            <div type="divisio"><p>
               <list>
                  <item>Primo a malo exclusionem</item>
                  <item>Secundo in proelio triumphationem</item>
                  <item>Tertio in coelo praemiationem.</item>
               </list>
            </p></div>
            
            <div>
               <p>Primo virtutes operantur in nobis mali exclusionem. Excludunt enim virtutes a
                  nobis non solum culpam, sed et poenam. Contraria enim sicut simul esse non
                  possunt. Sic virtus et vitium, quaelibet autem virtus habet vitium sibi directe
                  contrarium, ut castitas luxuriam, liberalitas avaritiam, humilitas superbiam,
                  etc., quae omnia virtus infusa excludit, quia numquam simul cum peccato mortali
                  stare potest. Unde <cit>
                     <bibl><author>Augustinus</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Mens non potest habere regimen virtutum, nisi prius iugum excusserit
                        vitiorum.</quote>
                  </cit> Licet peccatum veniale virtus non excludat, tamen excludit poenam, quia
                  quanto quis virtuosius operatur, tanto poena eius minuetur, etc. </p>
               <p>Secundo virtutes <note type="coloumnbreak">[os 045. c. 13.]</note><cb/> operantur
                  et fructificant in nobis in proelio triumphationem. Nam inter alia quatuor sunt
                  iacula, quibus ab adversario percutimur, videlicet stultitia, iniustitia,
                  inconstantia et concupiscentia. Per oppositum quattuor sunt virtutes, quibus
                  armamur, quibus protegimur, scilicet prudentia contra stultitiam, iustitia contra
                  iniustitiam, fortitudo contra inconstantiam et temeprantia contra concupiscentiam.
                  Sed et ultra haec potiora arma sunt secundum Apostolum, scilicet scutum fidei,
                  galea spei salutis et gladium charitatis. Et breviter quicumque una virtute debite
                  indutus fuerit, omnibus virtutibus protinus est circumdatus, quia virtutes sunt
                  connexae. Unde quicumque unam solam virtutem non habuerit debite, nullam habet.
                  Hinc <cit>
                     <bibl><author>Gregorius</author><span>:</span></bibl>
                     <quote>Unaquaeque virtus tanto sola vera non est, quanto deficiunt
                        ceterae.</quote>
                  </cit> Nam saepe nos pudicos contingit, sed non humiles. Quosdam vero quasi
                  humiles, sed non misericordes. Certum est, quod nec castitas in eius corde vera
                  est, cui humilitas deest, quippe si superbia intrinsecus fomentetur seipsum
                  diligens, a divino amore fornicatur. Nec humilitas vera est, cui misericordia
                  iuncta non est. Et infra una igitur quaeque virtus sine alia aut omnino nulla estm
                  aut imperfecta. O igitur insipiens genus Adae! O virtutibus vacue quid gloriaris
                  de castitate, si plenus es crudelitate? Quid de sobrietate plenus furore, etc.? </p>
               <p>Tertio virtutes fructificant in nobis praemiationem in coelo, quia quanto quis
                  fuerit hic virtuosior, tanto in coelo splendidior. <cit type="bible">
                     <bibl>I. Cor. XV.<span>:</span></bibl>
                     <quote>Stella differt a stella in claritate.</quote>
                     <ref cRef="I Cor 15,41" decls="#biblicalCitations">(I Cor 15,41)</ref>
                  </cit> <note type="exemplum" id="E04">Hinc est, quod beatus Antonius per virtutes declinavit a peccato,
                  triumphavit de inimico, ideo copiose praemiari meruit in coelo. Cuius haec sunt
                  inter alia signa evidentia: Appropinquante enim die mortis suae coepit aegrotare.
                  Accepta absolutione coepit devotius <note type="coloumnbreak">[os 045. c.
                     14.]</note><cb/> cantare hymnum beatae Virginis „O gloriosa domina”. Deinde
                  oculis sursum erectis in directum aliquamdiu prospexit. Et cum interrogatus
                  fuisset, quid cerneret, respondit: Video Dominum meum. Et afferentibus iterum
                  sacrum oleum dixit: Habeo hanc unctionem intra me, verum tamen beneplacet, ut
                  inungar. Et post dimidiam quasi horam inter manus fratrum obdormivit in Domino
                  anno Domini MCCXXXI. Coeperuntque protinus miracula multiplicari et populi
                  circumquaque concurrere et eius beneficia exhibita narrare. Unde quidam miles a
                  primeva aetate hereticus ad mensam secundus audivit de miraculis sancti viri
                  narrantes, qui mox piccarium vitreum manu tenens in terram ab alto proiecit
                  dicens: Si vitrum hoc Anthonius conservaverit integrum, tunc utiquam credo
                  sanctum. Quo licet ad petram colliso, tamen mirabiliter conservato mox erroribus
                  abdicatis fide perfecta credidit Christo. Ex quo patet, quod beatus Anthonius fuit
                  vas auri solidum anima et corpore ornatum omni virtutum venustate, cuius meritis
                  vitreum vas a fractione fuit conservatum.</note> Rogemus igitur Dominum, ut eius meritis
                  etc. <note type="coloumnbreak">[os 045. c. 15.]</note><cb/>
               </p>
            </div>

         </div>
      </body>
   </text>
</TEI>
